Sau gần 10 năm vận hành, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ tỉnh Thái Nguyên đã góp phần hỗ trợ hàng trăm nhiệm vụ nghiên cứu và ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, để quỹ thật sự trở thành “đòn bẩy” cho công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo, nhiều điểm nghẽn về vốn điều lệ, cơ chế tài chính và huy động nguồn lực xã hội cần sớm được tháo gỡ.
Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên Hoàng Văn Thiên, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ là một “công cụ” tài chính rất quan trọng để địa phương chủ động bố trí, sử dụng nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; giúp bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ được triển khai thường xuyên, nhất là những nhiệm vụ phát sinh đột xuất, không hoàn toàn phụ thuộc vào chu kỳ năm ngân sách.
10 năm qua, Quỹ được phân bổ hơn 269 tỷ đồng, thực hiện 527 lượt cấp kinh phí và đối ứng triển khai trên 250 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh. Trong số đó, các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực khoa học-kỹ thuật-công nghệ chiếm khoảng 30% và nhiệm vụ liên quan phục vụ, phát triển các công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược chiếm khoảng 10% như: Trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ robot và tự động hóa, công nghệ y sinh học, công nghệ đất hiếm… Bước đầu, Quỹ góp phần tạo nền tảng nguồn lực giúp tỉnh thúc đẩy các nhiệm vụ khoa học, công nghệ nói chung và các nhiệm vụ nghiên cứu công nghệ chiến lược nói riêng.
Thời gian tới, hằng năm, Thái Nguyên sẽ ưu tiên bố trí 15% chi ngân sách sự nghiệp khoa học của tỉnh được cấp về Quỹ để triển khai, thực hiện các nhiệm vụ trong Đề án phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030 của tỉnh. Cụ thể, tự chủ phát triển công nghệ chiến lược, nhất là công nghệ số: AI, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, blockchain, bán dẫn, công nghệ vệ tinh, nano… và ưu tiên năm nhóm công nghệ chiến lược, gồm: Công nghệ đồ họa số, công nghệ phần mềm và AI ứng dụng, công nghệ tự động hóa-robot, công nghệ thiết bị bay không người lái; công nghệ và hệ sinh thái IoT.
Mặc dù được ví như “bệ đỡ” phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhưng khó khăn lớn nhất hiện nay của Quỹ là chưa được cấp vốn điều lệ. Bởi trên thực tế Quỹ mới chủ yếu thực hiện chức năng cấp kinh phí cho các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, còn các hoạt động tài trợ, hỗ trợ, cho vay và bảo lãnh vốn vay thì chưa thực hiện được.
Cùng với đó, việc huy động nguồn lực xã hội hóa còn hạn chế, do phần lớn doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khả năng trích lập và đóng góp cho quỹ còn khó khăn. Bộ máy của quỹ hiện nay hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, chưa có cơ chế tài chính hỗ trợ phù hợp cho nên ít nhiều ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai. Việc nghiên cứu các nhiệm vụ công nghệ chiến lược thường có mức độ rủi ro cao, thời gian thực hiện dài, đòi hỏi cơ chế quản lý linh hoạt hơn.
Trong khi, việc sử dụng nguyên vật liệu, năng lượng để nghiên cứu, thử nghiệm trong hoạt động khoa học và công nghệ phải bảo đảm linh hoạt về chủng loại, kịp thời về thời gian mua sắm nhưng phải được thực hiện theo các quy định Luật Đấu thầu. Điều này gây khó khăn trong quá trình thực hiện nghiên cứu các đề tài khoa học, thương mại hóa sản phẩm sau nghiên cứu...
Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hoàng Văn Thiên cho rằng, để quỹ địa phương thật sự trở thành “đòn bẩy” cho phát triển công nghệ chiến lược; là cầu nối giữa Nhà nước, nhà khoa học, nhà trường và doanh nghiệp để hình thành các sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam, cần tháo gỡ ba nhóm điểm nghẽn lớn. Đó là: Hoàn thiện khung pháp lý, nhất là hướng dẫn cụ thể về mô hình tổ chức, cơ chế tài chính, quản trị rủi ro và phương thức vận hành quỹ theo quy định mới.
Quan tâm bố trí, bổ sung vốn điều lệ để quỹ có thể thực hiện đầy đủ chức năng tài trợ, hỗ trợ, cho vay, bảo lãnh vốn vay, thay vì chỉ dừng ở cấp phát kinh phí nhiệm vụ như hiện nay. Cần có cơ chế đủ mạnh để thu hút nguồn lực ngoài ngân sách, khuyến khích doanh nghiệp trích lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ của doanh nghiệp, tăng cường kết nối giữa quỹ với các doanh nghiệp, viện, trường, tổ chức tài chính.
Thời gian tới, tỉnh Thái Nguyên sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu hoàn thiện tổ chức và cơ chế hoạt động của quỹ phù hợp quy định mới của luật và các nghị định liên quan. Các đơn vị chức năng đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền để các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp hiểu rõ hơn vai trò của quỹ; nghiên cứu giải pháp tổng hợp các nguồn ngoài ngân sách dành cho khoa học, công nghệ. Bên cạnh đó, chú trọng thu hút nguồn đóng góp của quỹ phát triển khoa học và công nghệ tại doanh nghiệp; đồng thời, ưu tiên nguồn lực của quỹ cho các lĩnh vực mũi nhọn như: Công nghiệp chế biến, tự động hóa, robot, IoT, nông nghiệp thông minh và các công nghệ phục vụ phát triển bền vững.
