Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ

Khách hàng Nhật Bản khảo sát tại một cơ sở ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất nấm.
Khách hàng Nhật Bản khảo sát tại một cơ sở ứng dụng công nghệ sinh học trong sản xuất nấm.

Sau gần 10 năm vận hành, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ tỉnh Thái Nguyên đã góp phần hỗ trợ hàng trăm nhiệm vụ nghiên cứu và ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, để quỹ thật sự trở thành “đòn bẩy” cho công nghệ chiến lược và đổi mới sáng tạo, nhiều điểm nghẽn về vốn điều lệ, cơ chế tài chính và huy động nguồn lực xã hội cần sớm được tháo gỡ.

Theo Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Thái Nguyên Hoàng Văn Thiên, Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ là một “công cụ” tài chính rất quan trọng để địa phương chủ động bố trí, sử dụng nguồn lực cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; giúp bảo đảm kinh phí cho các nhiệm vụ được triển khai thường xuyên, nhất là những nhiệm vụ phát sinh đột xuất, không hoàn toàn phụ thuộc vào chu kỳ năm ngân sách.

10 năm qua, Quỹ được phân bổ hơn 269 tỷ đồng, thực hiện 527 lượt cấp kinh phí và đối ứng triển khai trên 250 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp tỉnh. Trong số đó, các nhiệm vụ thuộc lĩnh vực khoa học-kỹ thuật-công nghệ chiếm khoảng 30% và nhiệm vụ liên quan phục vụ, phát triển các công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược chiếm khoảng 10% như: Trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ robot và tự động hóa, công nghệ y sinh học, công nghệ đất hiếm… Bước đầu, Quỹ góp phần tạo nền tảng nguồn lực giúp tỉnh thúc đẩy các nhiệm vụ khoa học, công nghệ nói chung và các nhiệm vụ nghiên cứu công nghệ chiến lược nói riêng.

Thời gian tới, hằng năm, Thái Nguyên sẽ ưu tiên bố trí 15% chi ngân sách sự nghiệp khoa học của tỉnh được cấp về Quỹ để triển khai, thực hiện các nhiệm vụ trong Đề án phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giai đoạn 2026-2030 của tỉnh. Cụ thể, tự chủ phát triển công nghệ chiến lược, nhất là công nghệ số: AI, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, blockchain, bán dẫn, công nghệ vệ tinh, nano… và ưu tiên năm nhóm công nghệ chiến lược, gồm: Công nghệ đồ họa số, công nghệ phần mềm và AI ứng dụng, công nghệ tự động hóa-robot, công nghệ thiết bị bay không người lái; công nghệ và hệ sinh thái IoT.

Mặc dù được ví như “bệ đỡ” phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhưng khó khăn lớn nhất hiện nay của Quỹ là chưa được cấp vốn điều lệ. Bởi trên thực tế Quỹ mới chủ yếu thực hiện chức năng cấp kinh phí cho các nhiệm vụ khoa học và công nghệ, còn các hoạt động tài trợ, hỗ trợ, cho vay và bảo lãnh vốn vay thì chưa thực hiện được.

Cùng với đó, việc huy động nguồn lực xã hội hóa còn hạn chế, do phần lớn doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh là doanh nghiệp nhỏ và vừa, khả năng trích lập và đóng góp cho quỹ còn khó khăn. Bộ máy của quỹ hiện nay hoạt động theo chế độ kiêm nhiệm, chưa có cơ chế tài chính hỗ trợ phù hợp cho nên ít nhiều ảnh hưởng đến hiệu quả triển khai. Việc nghiên cứu các nhiệm vụ công nghệ chiến lược thường có mức độ rủi ro cao, thời gian thực hiện dài, đòi hỏi cơ chế quản lý linh hoạt hơn.

Trong khi, việc sử dụng nguyên vật liệu, năng lượng để nghiên cứu, thử nghiệm trong hoạt động khoa học và công nghệ phải bảo đảm linh hoạt về chủng loại, kịp thời về thời gian mua sắm nhưng phải được thực hiện theo các quy định Luật Đấu thầu. Điều này gây khó khăn trong quá trình thực hiện nghiên cứu các đề tài khoa học, thương mại hóa sản phẩm sau nghiên cứu...

Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hoàng Văn Thiên cho rằng, để quỹ địa phương thật sự trở thành “đòn bẩy” cho phát triển công nghệ chiến lược; là cầu nối giữa Nhà nước, nhà khoa học, nhà trường và doanh nghiệp để hình thành các sản phẩm công nghệ mang thương hiệu Việt Nam, cần tháo gỡ ba nhóm điểm nghẽn lớn. Đó là: Hoàn thiện khung pháp lý, nhất là hướng dẫn cụ thể về mô hình tổ chức, cơ chế tài chính, quản trị rủi ro và phương thức vận hành quỹ theo quy định mới.

Quan tâm bố trí, bổ sung vốn điều lệ để quỹ có thể thực hiện đầy đủ chức năng tài trợ, hỗ trợ, cho vay, bảo lãnh vốn vay, thay vì chỉ dừng ở cấp phát kinh phí nhiệm vụ như hiện nay. Cần có cơ chế đủ mạnh để thu hút nguồn lực ngoài ngân sách, khuyến khích doanh nghiệp trích lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ của doanh nghiệp, tăng cường kết nối giữa quỹ với các doanh nghiệp, viện, trường, tổ chức tài chính.

Thời gian tới, tỉnh Thái Nguyên sẽ tiếp tục rà soát, tham mưu hoàn thiện tổ chức và cơ chế hoạt động của quỹ phù hợp quy định mới của luật và các nghị định liên quan. Các đơn vị chức năng đẩy mạnh thông tin, tuyên truyền để các tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp hiểu rõ hơn vai trò của quỹ; nghiên cứu giải pháp tổng hợp các nguồn ngoài ngân sách dành cho khoa học, công nghệ. Bên cạnh đó, chú trọng thu hút nguồn đóng góp của quỹ phát triển khoa học và công nghệ tại doanh nghiệp; đồng thời, ưu tiên nguồn lực của quỹ cho các lĩnh vực mũi nhọn như: Công nghiệp chế biến, tự động hóa, robot, IoT, nông nghiệp thông minh và các công nghệ phục vụ phát triển bền vững.

Có thể bạn quan tâm

Đào tạo an ninh mạng tại CyRadar giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng thủ.

Tăng năng lực phòng vệ của doanh nghiệp

Chuyển đổi số đang mở ra nhiều cơ hội tăng trưởng cho doanh nghiệp Việt Nam nhưng cũng kéo theo những rủi ro an ninh mạng phức tạp. Khi dữ liệu trở thành tài sản chiến lược, khả năng bảo vệ hệ thống và thông tin không còn là vấn đề kỹ thuật mà trở thành năng lực phòng vệ quan trọng đối với mỗi doanh nghiệp.

Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an thành phố Đà Nẵng đấu tranh tội phạm trên không gian mạng. (Ảnh: Công Vinh)

Nâng cao ý thức làm chủ, bảo vệ không gian mạng

Tại Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục khẳng định chủ trương của Đảng về bảo đảm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, hội nhập quốc tế trong giai đoạn mới, khi nhấn mạnh yêu cầu: Tự chủ chiến lược, có năng lực kiểm soát rủi ro, có thể chế vững, có trật tự xã hội ổn định, có sự hội nhập quốc tế sâu rộng...

UAV được thử nghiệm phun thuốc cho cây cà-phê tại xã Mường Ảng, tỉnh Điện Biên.

Cơ chế sandbox đã sang giai đoạn triển khai thực tế

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, bên cạnh chuẩn bị cấp phép mô hình thử nghiệm có kiểm soát đầu tiên về phát triển kinh tế tầm thấp, ứng dụng phương tiện bay không người lái (UAV) tại tỉnh Điện Biên, một số địa phương, doanh nghiệp cũng bày tỏ quan tâm đến việc triển khai thử nghiệm mô hình sandbox.

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Định vị vị thế Việt Nam trên bản đồ sở hữu trí tuệ toàn cầu

Trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, sở hữu trí tuệ ngày càng khẳng định vai trò là một trụ cột quan trọng của nền kinh tế tri thức. Những năm qua, Việt Nam đã chủ động hoàn thiện thể chế, từng bước xây dựng hệ thống sở hữu trí tuệ tương thích với chuẩn mực quốc tế và đạt được nhiều kết quả tích cực.

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Bảo đảm pháp lý khi chuyển chất xám trí tuệ thành dòng vốn trên thị trường

Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025 được thông qua cho thấy những vấn đề pháp lý sở hữu trí tuệ đã được điều chỉnh gần và sát thực tiễn hiện nay. Trong đó, việc định giá tài sản sở hữu trí tuệ làm tài sản bảo đảm đang là nội dung thu hút sự quan tâm của đông đảo dư luận, nhất là với giới khởi nghiệp liên quan đổi mới sáng tạo.

Các sản phẩm của Hợp tác xã sản xuất và tiêu thụ dược liệu Yên Sơn (thành phố Tam Điệp, tỉnh Ninh Bình) tăng mạnh về số lượng bán ra thị trường nhờ thực hiện truy xuất nguồn gốc. (Ảnh: Hà An)

Hạ tầng số nông nghiệp và môi trường

Việc nhanh chóng xây dựng hạ tầng số cho ngành nông nghiệp và môi trường không chỉ để đáp ứng các điều kiện cần của thị trường mà còn là cơ sở cho quá trình chuẩn hóa kỹ thuật, quản lý tài nguyên, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và nâng cao chất lượng cuộc sống của con người.