Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm và phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung vào các công nghệ chiến lược, là một trong những giải pháp then chốt nhằm tạo đột phá về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nghị quyết đồng thời đặt ra yêu cầu hoàn thiện cơ chế, chính sách để huy động nguồn lực xã hội, khuyến khích tổ chức, doanh nghiệp tham gia đầu tư, xây dựng hạ tầng nghiên cứu hiện đại.
Cụ thể hóa định hướng này, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ưu tiên đầu tư phát triển hạ tầng nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó nhấn mạnh việc xây dựng, nâng cấp các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia theo hướng đồng bộ, hiện đại.
Theo số liệu thống kê của Bộ Khoa học và Công nghệ, hiện nay, cả nước có 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia được đầu tư trong các giai đoạn trước, tập trung vào 7 lĩnh vực ưu tiên, gồm: 5 phòng về công nghệ sinh học; 2 phòng về công nghệ thông tin; 3 phòng về công nghệ vật liệu; 2 phòng về cơ khí-tự động hóa; 1 phòng về hóa dầu; 1 phòng về năng lượng và 02 phòng thuộc các lĩnh vực khoa học và công nghệ khác.
Tuy nhiên, cơ sở vật chất và trang thiết bị của phần lớn các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia hiện nay đã lạc hậu từ 2–3 thế hệ so với trình độ quốc tế, làm suy giảm chất lượng nghiên cứu, thử nghiệm và khả năng tiếp cận các hướng nghiên cứu tiên tiến. Các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia chất lượng cao phân bố rải rác, thiếu tính liên kết, chia sẻ hạ tầng, dẫn đến phân tán nguồn lực và hiệu quả đầu tư chưa cao.
Thách thức lớn đặt ra là yêu cầu bảo đảm nguồn vốn đầu tư mới mang tính đồng bộ, liên tục và theo định hướng dài hạn, tránh tình trạng thiết bị nhanh chóng lỗi thời do quá trình mua sắm kéo dài, đồng thời khắc phục tình trạng thiếu kinh phí duy tu, bảo dưỡng thường xuyên.
Trên cơ sở đó, Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, trong giai đoạn 2026–2030, trọng tâm cốt lõi của công tác phát triển hạ tầng khoa học và công nghệ quốc gia là đầu tư xây dựng, nâng cấp và vận hành hiệu quả hệ thống 9 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và 3 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm tập trung phục vụ các công nghệ chiến lược. Nội dung này đã được Bộ Khoa học và Công nghệ trình Thủ tướng Chính phủ tại Tờ trình số 02/TTr-BKHCN ngày 8/1/2026, nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo định hướng này, 9 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và 3 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm tập trung được lựa chọn làm trọng tâm để tập trung nguồn lực đầu tư đồng bộ cho 11 công nghệ chiến lược quốc gia, qua đó tạo bước ngoặt đột phá về năng lực công nghệ nội sinh và phục vụ phát triển các ngành công nghiệp chủ chốt. Nhà nước dự kiến áp dụng cơ chế tài chính đặc thù, bảo đảm 100% kinh phí chi thường xuyên trong những năm đầu vận hành; đồng thời đặt mục tiêu hình thành 20 nhóm nghiên cứu mạnh và hỗ trợ đào tạo 300 tiến sĩ gắn với các đề án đầu tư trọng điểm.
Việc tập trung đầu tư theo hướng này không chỉ nhằm nâng cao năng lực thử nghiệm, kiểm chứng đạt chuẩn quốc tế mà còn góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam, hướng tới mục tiêu nằm trong nhóm quốc gia dẫn đầu ASEAN về Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu.
