Tương lai mịt mù của Afghanistan

Tháng 8/2024 đánh dấu ba năm kể từ khi lực lượng Taliban nắm quyền điều hành đất nước Afghanistan và Mỹ hoàn tất việc rút quân khỏi quốc gia Nam Á, kết thúc một trong những cuộc chiến tại nước ngoài dài nhất trong lịch sử Xứ Cờ hoa. Nhìn lại chặng đường ba năm qua, bức tranh kinh tế-xã hội của Afghanistan luôn phủ gam màu u ám.
Một phụ nữ và trẻ em gái đi bộ trên một con phố ở Kabul, Afghanistan ngày 9/11/2022. (Ảnh: Reuters)
Một phụ nữ và trẻ em gái đi bộ trên một con phố ở Kabul, Afghanistan ngày 9/11/2022. (Ảnh: Reuters)

Mới đây, chính quyền Taliban ở Afghanistan tổ chức cuộc diễu binh tại sân bay Bagram, nhằm kỷ niệm ba năm ngày Taliban trở lại nắm quyền sau khi Mỹ rút quân khỏi Afghanistan năm 2021.

Cho đến nay, chính quyền Taliban vẫn chưa nhận được sự công nhận của cộng đồng quốc tế, đồng thời bị chỉ trích vì những biện pháp hạn chế đối với phụ nữ và trẻ em gái.

Báo cáo của Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) cho biết, ít nhất 1,4 triệu trẻ em gái ở Afghanistan không được đi học cấp hai kể từ khi lực lượng Taliban trở lại nắm quyền.

Dựa trên cách giải thích hà khắc về luật Hồi giáo, chính quyền Taliban cấm trẻ em gái tiếp cận giáo dục sau lớp sáu. Tuy vậy, số lượng học sinh tiểu học ở Afghanistan cũng giảm đáng kể. Năm 2022, nước này có 5,7 triệu trẻ em gái và trẻ em trai học tiểu học, giảm 1,1 triệu em so với năm 2019.

Afghanistan là quốc gia duy nhất trên thế giới không cho phép trẻ em gái tiếp tục đến trường sau bậc tiểu học.

Tình trạng này được UNESCO lý giải là do Taliban cấm giáo viên nữ dạy học sinh nam, hoặc do các bậc phụ huynh phải xoay xở với gánh nặng tài chính trong bối cảnh tình hình kinh tế ngày càng khó khăn. Afghanistan là quốc gia duy nhất trên thế giới không cho phép trẻ em gái tiếp tục đến trường sau bậc tiểu học.

Những tia hy vọng về một tương lai bớt u ám hơn cho người dân Afghanistan vẫn rất mong manh. Nhiều vòng đàm phán về tình hình quốc gia Nam Á đã được Liên hợp quốc tổ chức, song đại diện chính quyền Taliban không tham dự.

Vòng đàm phán gần đây nhất diễn ra vào cuối tháng 6/2024 đã có bước khởi sắc khi lần đầu tiên có sự tham gia của đại diện Taliban, nhưng không đạt được kết quả nào về vấn đề quyền của phụ nữ và trẻ em gái, trong khi đây lại là vấn đề gây nhức nhối lâu nay, trở thành nguyên nhân hàng đầu khiến nguồn viện trợ nước ngoài cho Afghanistan bị gián đoạn.

Ðã có nhiều lời kêu gọi thế giới "đừng lãng quên" tình hình ở Afghanistan, nơi phụ nữ và trẻ em gái đang bị gạt ra ngoài lề xã hội bởi các chính sách khước từ những quyền cơ bản của họ. Ðiều này đặc biệt cần được nêu cao khi các nước trên thế giới đang hướng sự chú ý tới nhiều cuộc khủng hoảng trầm trọng khác.

Hơn 50 lệnh cấm có ảnh hưởng đến phụ nữ đã được Taliban ban hành kể từ khi lên nắm quyền, bao gồm cấm phụ nữ tham gia công việc của chính phủ, kiểm soát trang phục họ được phép mặc và cấm phụ nữ ra khỏi thành phố một mình…

Hơn 50 lệnh cấm có ảnh hưởng đến phụ nữ đã được Taliban ban hành kể từ khi lên nắm quyền, bao gồm cấm phụ nữ tham gia công việc của chính phủ, kiểm soát trang phục họ được phép mặc và cấm phụ nữ ra khỏi thành phố một mình…

Một nền kinh tế không thể vận hành ổn định nếu thiếu sự tham gia của lực lượng lao động nữ. Nền kinh tế phụ thuộc vào nông nghiệp của Afghanistan ngày càng sa sút do tác động của biến đổi khí hậu với các trận lũ lụt, động đất.

Theo Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP), 69% dân số Afghanistan phải chật vật trước tình trạng thiếu các loại nhu yếu phẩm. Tổ chức Save the Children cảnh báo, trong năm 2024, khoảng 6,5 triệu trẻ em Afghanistan sẽ phải đối mặt với nạn đói ở mức độ nghiêm trọng, do ảnh hưởng của lũ lụt và hạn hán.

Afghanistan nằm trong số những nước có tỷ lệ sản phụ tử vong cao nhất trên thế giới. Về giáo dục, UNESCO lo ngại rằng tỷ lệ bỏ học ngày càng lớn ở trẻ em có thể dẫn đến gia tăng lao động trẻ em và tảo hôn.

Hãng AP nhận định, Afghanistan đã chứng kiến một số thay đổi tích cực dưới thời Taliban cầm quyền, nổi bật là tình trạng an ninh bất ổn đã được khắc phục, nhưng vẫn còn rất nhiều điều đáng để quan ngại về kinh tế-xã hội, nhân đạo.

Ðến nay, chưa có dấu hiệu nào cho thấy Taliban sẽ từ bỏ những chính sách cứng rắn với phụ nữ và trẻ em gái. Quốc gia Nam Á này rất cần sự quan tâm, bền bỉ thúc đẩy của cộng đồng quốc tế để có thể đi đến những thay đổi quan trọng, hướng tới bảo đảm và tôn trọng quyền của người dân.

Có thể bạn quan tâm

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: THX/TTXVN)

Phép thử với NATO

Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) đang đứng trước nhiều thử thách do cách tiếp cận khác nhau giữa các thành viên trong xử lý một số “điểm nóng” quốc tế. Tuyên bố mới đây của Tổng thống Donald Trump về khả năng Mỹ rời đi càng bộc lộ rõ tình trạng rạn nứt nội bộ NATO.

Bức ảnh này được chụp vào ngày 3/3/2026, cho thấy các tòa nhà bị hư hại và đống đổ nát sau các cuộc không kích của Mỹ và Israel tại Tehran, Iran. (Ảnh: XINHUA)

Những khoảng lặng cần thiết

Thế giới đang trong trạng thái dễ tổn thương, nơi bất kỳ một “lằn ranh đỏ” nào trong các cuộc đột nếu bị phá vỡ đều có thể làm lan đám lửa bất ổn trên toàn cầu. 

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Củng cố lòng tin chiến lược

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đang có chuyến thăm Nhật Bản và Hàn Quốc. Cùng với mục tiêu tăng cường khoáng sản thiết yếu, công nghệ hạt nhân, trí tuệ nhân tạo (AI), chuyến công du còn phản ánh tính toán chiến lược dài hạn của Pháp, nhằm khẳng định vai trò tại khu vực địa chính trị quan trọng này.

Tàu chở dầu thô cập cảng ở Mundra, Ấn Độ sau khi băng qua eo biển Hormuz, ngày 18/3/2026. (Ảnh: ANI/TTXVN)

Đối phó cú sốc nguồn cung

“Nút thắt” tại eo biển Hormuz đang làm chao đảo nền kinh tế thế giới, khi hàng triệu thùng dầu biến mất khỏi thị trường mỗi ngày. Không dừng lại ở giá năng lượng, cú sốc đang lan nhanh sang chuỗi cung ứng, lạm phát và tăng trưởng toàn cầu, kéo theo nguy cơ về một cuộc khủng hoảng có thể tồi tệ hơn cả đại dịch Covid-19.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. (Ảnh: THX/TTXVN)

Vừa hợp tác, vừa cạnh tranh

Sau nhiều tháng trì hoãn, Nghị viện châu Âu (EP) vừa “bật đèn xanh” cho thỏa thuận thương mại giữa Liên minh châu Âu (EU) và Mỹ, kèm theo một số điều kiện.

Những tòa nhà ở thành phố Daraa, Syria bị tàn phá do chiến sự. (Ảnh: THX/TTXVN)

Bước chuyển chiến lược của Syria

Từ một quốc gia bị cô lập về ngoại giao và bị xung đột tàn phá nặng nề, Syria đang có những bước chuyển chiến lược với quyết tâm “hồi sinh” từ tro tàn chiến tranh, vừa tái thiết kinh tế, hàn gắn chia rẽ xã hội, vừa hòa nhập quốc tế, tối đa hóa viện trợ nước ngoài.

Xung đột leo thang tại Trung Đông tạo làn sóng di cư trái phép ồ ạt và mất an toàn.

Thách thức di cư ngày càng nghiêm trọng

Xung đột leo thang tại Trung Đông đã gây tổn thất không thể đong đếm về người và của, tình hình an ninh khu vực như “chỉ mành treo chuông”, tạo làn sóng di cư trái phép ồ ạt và mất an toàn. Do đó, châu Âu lại bị đặt vào tình cảnh như ngồi trên đống lửa.

Một người đàn ông bỏ phiếu tại một điểm bầu cử trong cuộc bầu cử quốc hội ở Kathmandu, Nepal, ngày 5/3/2026. (Ảnh: THX)

Phép thử toàn diện ở Nepal

Với việc đảng Rastriya Swatantra (RSP) mới được thành lập giành chiến thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử vừa qua ở Nepal, bức tranh chính trị của quốc gia Nam Á đang xuất hiện những gam màu tươi sáng sau thời kỳ biến động sâu sắc.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Thủ tướng Australia Anthony Albanese. (Ảnh: europa.eu)

Thông điệp về hợp tác và niềm tin

Liên minh châu Âu (EU) và Australia vừa thông báo hoàn tất đàm phán và ký kết Hiệp định Thương mại tự do (FTA) song phương. Tuyên bố khá bất ngờ này được người dân châu Âu và châu Đại Dương hồ hởi đón nhận, bởi họ đã chờ đợi cái bắt tay thật chặt giữa hai châu lục trong lĩnh vực thương mại từ gần 10 năm qua.

Các đại biểu tới tham dự Hội nghị lần thứ 30 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP30) tại Belem, Brazil, ngày 10/11/2025. (Ảnh: Xinhua)

Trước khi quá muộn: COP31 và yêu cầu cấp bách cứu các quốc đảo trước tình trạng nước biển dâng cao

Trong bối cảnh khí hậu diễn biến cực đoan, các vấn đề nghị sự của Hội nghị lần thứ 31 các bên tham gia Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu (COP31) đang tiếp tục thu hút sự quan tâm đặc biệt của cộng đồng quốc tế. Nổi bật là yêu cầu cấp bách, tìm kiếm giải pháp hiệu quả cứu các quốc đảo trước nguy cơ bị xóa sổ.

Ngôi nhà bị phá hủy sau cuộc không kích của Israel xuống Jbaa, miền Nam Lebanon ngày 4/12/2025. (Ảnh: THX/TTXVN)

“Điểm nóng” tiếp tục tăng nhiệt

Tổng thống Lebanon Joseph Aoun tiếp tục kêu gọi ngừng bắn và khởi động đàm phán với Israel nhằm chấm dứt xung đột với lực lượng Hezbollah, trong bối cảnh Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Jean-Noel Barrot thăm Beirut để thúc đẩy các nỗ lực hạ nhiệt căng thẳng.

Cờ của Liên minh châu Âu (EU). (Ảnh: Tân Hoa xã)

Phép thử tinh thần đoàn kết

Hội nghị thượng đỉnh của Liên minh châu Âu (EU) được tổ chức giữa lúc các nguy cơ an ninh và thách thức kinh tế đan xen. Sự không đồng thuận trong một số vấn đề gai góc tại hội nghị đã bộc lộ những khó khăn ngày càng lớn đối với tinh thần đoàn kết, năng lực ứng phó và tầm nhìn chiến lược của EU.

Chính phủ Anh nhấn mạnh mục tiêu xây dựng một nền kinh tế vững mạnh, an toàn hơn trong bối cảnh thế giới nhiều biến động. (Ảnh: AFP/TTXVN)

Giai đoạn thách thức của nền kinh tế Anh

Chính phủ Anh vừa công bố giai đoạn tiếp theo của chiến lược kinh tế, trong đó nhấn mạnh mục tiêu xây dựng một nền kinh tế vững mạnh, an toàn hơn trong bối cảnh thế giới nhiều biến động.

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Lợi ích chiến lược ở Bắc Cực

Các nước Bắc Âu và Canada đã nhất trí tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế xanh, khả năng chống chịu của nền kinh tế và xã hội trước các “cú sốc” khủng hoảng, trong bối cảnh thế giới đang đối mặt nhiều thách thức. 

Phương tiện bị phá hủy sau một cuộc không kích tại Nangarhar, Afghanistan. (Ảnh: THX/TTXVN)

Rủi ro ở Trung Á

Căng thẳng quân sự leo thang nhanh chóng giữa Afghanistan và Pakistan từ cuối tháng 2 vừa qua ngoài các vấn đề song phương, còn đặt khu vực Trung Á trước những rủi ro mới. Không chỉ ảnh hưởng an ninh khu vực, cuộc xung đột nguy cơ gây ra những biến động lớn về chính trị, kinh tế và an ninh quốc tế.

Những người di cư tại một Trung tâm tiếp nhận người di cư trên đảo Lampedusa, hòn đảo cực nam của Italia. (Ảnh: Xinhua)

“Đê chắn sóng” di cư

Kiểm soát dòng người di cư từ lâu đã là chủ đề nhạy cảm, gây nhiều tranh cãi trên chính trường và luôn giữ vị trí quan trọng trong các chiến dịch tranh cử tại châu Âu. 

Công nhân làm việc tại một nhà máy lọc dầu. (Ảnh: THX/TTXVN)

Hạ nhiệt cơn sốt dầu mỏ

Xung đột leo thang ở Trung Đông đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào giai đoạn bất ổn nghiêm trọng, giá dầu tăng không ngừng còn nguồn cung bị co hẹp. Trong bối cảnh đó, nhiều quốc gia gấp rút xả kho dự trữ chiến lược nhằm hạ nhiệt cơn sốt “vàng đen”.

(Ảnh minh họa: Xinhua)

Cánh cửa khó mở

Thượng viện Mỹ lại vừa tiến hành bỏ phiếu về dự luật ngân sách cho Bộ An ninh nội địa (DHS), nhưng kết quả cũng chẳng khác những lần trước. Sự phản đối của phe Dân chủ tại Thượng viện khiến đảng Cộng hòa khó lòng mở cánh cửa ngân sách để giúp DHS nối lại hoạt động sau ba tuần tê liệt vì cạn kiệt ngân khố.

Hiện trường một vụ tấn công nhà tù ở Abuja, Nigeria. (Ảnh: Xinhua)

ECOWAS và nhiệm vụ không dễ hoàn tất trong triển khai lực lượng dự bị khu vực

Cộng đồng Kinh tế các quốc gia Tây Phi (ECOWAS) vừa nhất trí huy động lực lượng dự bị khu vực, với kế hoạch triển khai đợt đầu khoảng 2.000 binh sĩ trong năm 2026. Quyết định không mấy dễ dàng và cũng khá tốn kém của ECOWAS được kỳ vọng sẽ giúp ngăn ngừa làn sóng bạo lực và xung đột lan rộng ở Lục địa đen.