Tại cuộc trao đổi với các quan chức Syria nhân chuyến thăm của phái đoàn Bộ Ngoại giao Mỹ tới Damascus mới đây, hai bên đã thảo luận các biện pháp tăng cường quan hệ song phương, với sáng kiến “Syria không còn trại tị nạn” là một trong những ưu tiên trong giai đoạn hiện nay. Hai bên nhấn mạnh vai trò của Mỹ về hỗ trợ quá trình phục hồi và ổn định của Syria.
Sáng kiến nói trên nhằm tạo điều kiện để người dân rời các trại tị nạn, tự nguyện trở về quê hương và từng bước ổn định cuộc sống, gắn với nhu cầu khôi phục nhà ở, hạ tầng và dịch vụ thiết yếu tại những khu vực bị chiến tranh tàn phá ở Syria. Coi việc giải quyết tình trạng người dân phải sống lâu dài tại các trại tị nạn là nhiệm vụ ưu tiên trong quá trình phục hồi đất nước, Chính quyền Syria thời gian qua đã thúc đẩy chương trình đóng cửa các trại tị nạn dài hạn và tìm kiếm sự hỗ trợ quốc tế cho quá trình hồi hương, tái định cư và tái thiết.
Chính sách của Washington đối với Damascus đã thay đổi đáng kể trong quan hệ với chính quyền chuyển tiếp ở Syria hiện nay. Mỹ đang chuyển từ chính sách gây sức ép sang tạo điều kiện cho Syria phục hồi. Chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã ký sắc lệnh chấm dứt tình trạng khẩn cấp quốc gia liên quan đến Syria và hủy bỏ nhiều sắc lệnh trừng phạt trước đây. Hai bên ngày càng xích lại gần nhau hơn khi mới đây Washington hủy bỏ việc coi Syria là “quốc gia bảo trợ khủng bố” và loại Hay’at Tahrir al-Sham (HTS) khỏi một số danh sách trừng phạt của Mỹ.
Bộ Tài chính Mỹ cho rằng, các bước này nhằm tạo điều kiện cho đầu tư và ổn định kinh tế Syria, đồng thời vẫn duy trì các biện pháp nhằm vào những cá nhân, tổ chức bị coi là đe dọa an ninh hoặc liên quan đến khủng bố.
Mỹ tham gia chương trình “Syria không còn trại tị nạn” vừa hỗ trợ nhân đạo cho Damascus vừa giúp mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn, công nghệ của Mỹ và các đối tác phương Tây trong quá trình phục hồi hạ tầng và kinh tế. Mỹ nới lỏng trừng phạt đã tạo ra điều kiện pháp lý thuận lợi hơn cho đầu tư và hoạt động của khu vực tư nhân tại Syria.
Trong khi Syria cần vốn, công nghệ, năng lượng, hạ tầng và kết nối với thị trường quốc tế, Mỹ cũng có lợi ích khi thúc đẩy một môi trường kinh tế giúp Syria “tự đứng trên chân mình” thay vì tiếp tục phụ thuộc vào viện trợ. Washington còn ủng hộ dự án xây dựng một đường ống dẫn dầu từ Basrah, Iraq, đến cảng Baniyas của Syria để vận chuyển dầu qua Địa Trung Hải, như một phương án thay thế cho Eo biển Hormuz. Dự án này có khả năng mở rộng các tuyến vận chuyển năng lượng trong khu vực và tạo không gian cho doanh nghiệp Mỹ tham gia.
Đối với Washington, hỗ trợ người Syria trở về và tái hòa nhập giúp giảm áp lực nhân đạo, hạn chế sự tồn tại lâu dài của các khu vực dễ phát sinh bất ổn, góp phần cải thiện tình hình an ninh, trong bối cảnh ở miền bắc và đông bắc Syria vẫn còn hàng chục nghìn người từ nhiều quốc gia đang ở trong các trại tị nạn và các cơ sở giam giữ. Đây không chỉ là vấn đề nhân đạo mà còn liên quan cuộc chiến chống khủng bố.
Thêm vào đó, Syria vẫn là một không gian cạnh tranh chiến lược trong khu vực. Mỹ gần đây đã phải tìm cách thiết lập cơ chế giảm xung đột giữa Israel, Thổ Nhĩ Kỳ và Syria. Bởi thế, duy trì quan hệ với Damascus giúp Washington thuận lợi hơn trong định hình trật tự khu vực mới. Một Syria ổn định, thống nhất, có khả năng tự quản trị và kiểm soát các nguy cơ khủng bố phù hợp với các mục tiêu an ninh và kinh tế của Mỹ. Trong lộ trình hướng tới ổn định, “Syria không còn trại tị nạn” được coi là một phép thử quan trọng cho mô hình hợp tác mới, đem lại lợi ích chung.
