Tại Hội nghị An ninh Munich 2026 vừa diễn ra ở Đức, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhấn mạnh rằng, Ukraine cần các bảo đảm an ninh từ Mỹ trong tối thiểu 20 năm trước khi có thể ký một thỏa thuận hòa bình “trong danh dự”. Ông cũng kêu gọi xác định mốc thời gian rõ ràng cho việc Ukraine được phép gia nhập Liên minh châu Âu (EU).
Theo tiết lộ của ông Zelensky, phía Mỹ hiện đề xuất thời hạn bảo đảm an ninh trong 15 năm, nhưng Kiev mong muốn tối thiểu 20 năm cùng những điều khoản ràng buộc pháp lý chặt chẽ, quy định cụ thể sự hỗ trợ của Washington đối với lực lượng ổn định của châu Âu dự kiến được triển khai tại Ukraine nếu đạt được thỏa thuận hòa bình với Nga.
Rõ ràng, câu hỏi về tương lai của Ukraine giờ đây không còn đơn thuần là khi nào tiếng súng ngừng vang, mà là hòa bình sẽ được “neo” vào đâu để không chao đảo trước sóng gió địa chính trị.
Khi mà xung đột tại Ukraine chuẩn bị bước sang năm thứ 5, Kiev hiểu rằng, một lệnh ngừng bắn thiếu răn đe hiệu quả có thể chỉ như “cơn mưa rào mùa hạn”, làm dịu tạm thời nhưng không dập tắt được nguy cơ cháy âm ỉ.
Việc Kiev nhấn mạnh về bảo đảm an ninh trong khoảng thời gian dài cũng đặt ra bài toán lớn cho toàn bộ cấu trúc an ninh châu Âu và vai trò của các cường quốc trong duy trì trật tự quốc tế. Yêu cầu một cam kết kéo dài đến hai thập niên, Ukraine tìm kiếm một sự bảo đảm có tính thể chế, vượt qua vòng xoáy bầu cử và thay đổi chính phủ ở các nước phương Tây. Con số 20 năm cũng là thông điệp rõ ràng rằng, Ukraine muốn trở thành một phần ổn định của cấu trúc an ninh phương Tây, thay vì tồn tại trong “vùng xám chiến lược”.
Tuy nhiên, đề xuất từ phía Ukraine cũng đặt Mỹ trước bài toán không dễ giải. Một cam kết 20 năm không chỉ là vấn đề chính sách đối ngoại, mà còn liên quan ngân sách quốc phòng, sự ủng hộ của Quốc hội lẫn dư luận xã hội trong nhiều nhiệm kỳ tổng thống. Trong bối cảnh Mỹ phải phân bổ nguồn lực cho nhiều khu vực, câu hỏi về tính bền vững của cam kết trở nên đặc biệt nhạy cảm.
Với châu Âu, yêu cầu của Ukraine cũng là lời nhắc nhở về sự phụ thuộc an ninh lâu nay vào Mỹ. Nếu Washington do dự hoặc giảm mức độ can dự, Liên minh châu Âu và NATO sẽ lại phải đối mặt áp lực gia tăng năng lực tự chủ chiến lược. Điều này có thể thúc đẩy châu Âu đầu tư mạnh hơn vào quốc phòng và củng cố liên kết nội khối. Song, cũng có nguy cơ làm lộ rõ những khác biệt quan điểm giữa các quốc gia thành viên.
Nhìn rộng hơn, vấn đề bảo đảm an ninh cho Ukraine phản chiếu thách thức của hệ thống quốc tế hiện nay, là làm sao để duy trì những cam kết dài hạn trong một môi trường đầy biến động. Ukraine đã “đặt quân cờ” của mình lên bàn cờ địa chính trị, và các cường quốc phải tính toán nước đi tiếp theo.
Sự rõ ràng về mức độ cam kết, dù theo hướng nào, cũng giúp giảm thiểu tính toán sai lầm và tăng khả năng dự báo trong quan hệ quốc tế. Nhưng nếu yêu cầu này bị nhìn nhận như một bước mở rộng ảnh hưởng quân sự của phương Tây, căng thẳng có thể lại như “đổ thêm dầu vào lửa”.
Ba kịch bản đang hiện ra. Nếu yêu cầu của Kiev được chấp nhận với cam kết ràng buộc cao, Ukraine sẽ được tích hợp sâu hơn vào cấu trúc an ninh phương Tây, và hòa bình có cơ hội bền vững hơn nhờ yếu tố răn đe. Nhưng nếu các bảo đảm chỉ dừng ở mức hỗ trợ chính trị-quân sự không ràng buộc pháp lý, nguy cơ bất ổn tái diễn vẫn lơ lửng.
Còn nếu các cường quốc không đạt được đồng thuận, Ukraine có thể rơi vào trạng thái “lửng lơ”, vừa không hoàn toàn được bảo vệ, vừa khó đạt được hòa bình ổn định.
Rốt cuộc, hòa bình bền vững ở châu Âu không thể chỉ là việc “hạ màn tiếng súng”, mà phải là quá trình dựng xây một cấu trúc an ninh đủ mạnh để ngăn chặn xung đột tái diễn. Yêu cầu 20 năm của Ukraine vì thế không chỉ là khát vọng ổn định lâu dài, mà còn là phép thử đối với khả năng của các cường quốc trong việc giữ lời hứa vượt qua những cơn sóng ngắn hạn của chính trị.
