Tuyên bố được Bộ trưởng Budi Santoso đưa ra bên lề Hội nghị Bộ trưởng Thương mại Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS), diễn ra tại Jaipur (Ấn Độ) hôm 7/8, phản ánh một tư duy thực tiễn trong bối cảnh địa kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng hợp tác Nam-Nam và đa dạng hóa thị trường.
Tiến trình đàm phán Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện (CEPA) giữa Indonesia và Mercosur trước đây rơi vào tình trạng bế tắc do những khác biệt quan điểm mang tính nội bộ giữa các quốc gia thành viên Mercosur (hiện gồm Brazil, Argentina, Paraguay, Uruguay và Bolivia).
CEPA là một hiệp định thế hệ mới đòi hỏi phạm vi cam kết sâu rộng, từ cắt giảm thuế quan sâu, mở cửa dịch vụ, đầu tư đến các quy định phi thuế quan và lao động-môi trường. Sự chênh lệch trong mức độ sẵn sàng của các nền kinh tế Nam Mỹ khiến việc đạt được sự đồng thuận toàn khối trở nên phức tạp và kéo dài. Chính vì vậy, việc đề xuất thu hẹp quy mô xuống một thỏa thuận PTA thể hiện tư duy ngoại giao linh hoạt của Indonesia.
Thay vì sa lầy vào những thỏa thuận toàn diện khó khả thi trong ngắn hạn, PTA tập trung cắt giảm thuế quan cho các nhóm hàng hóa chiến lược cốt lõi. Đây là mô hình “thu hoạch sớm”, giúp hai bên xây dựng niềm tin, tạo dòng chảy thương mại thực tế trước khi tính đến các cấp độ liên kết kinh tế cao hơn.
Mối quan hệ thương mại giữa Indonesia và Brazil - nền kinh tế lớn nhất Mercosur - đang phát triển với tốc độ đầy ấn tượng. Kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt 7 tỷ USD và riêng 6 tháng đầu năm 2026 đã vượt mốc 3,53 tỷ USD. Tuy nhiên, dư địa hợp tác vẫn còn rất lớn nhờ cơ cấu hàng hóa mang tính bổ trợ rõ rệt. Indonesia xuất khẩu sang Brazil dầu thực vật (đặc biệt là dầu cọ), phụ tùng xe cơ giới, máy móc điện tử, sản phẩm cao-su và nhiên liệu khoáng sản.
Ở chiều ngược lại, Brazil xuất khẩu sang Indonesia phế liệu công nghiệp thực phẩm, đường, bông, thuốc lá, quặng kim loại và nguyên liệu đầu vào cho ngành nông nghiệp chăn nuôi. PTA được thiết kế để giải quyết rào cản thuế quan đối với những mặt hàng này. Khi rào cản thuế được dỡ bỏ, chi phí chuỗi cung ứng của cả hai nền kinh tế sẽ giảm đáng kể.
Triển vọng của PTA Indonesia-Mercosur là rất lớn, song việc triển khai trên thực tế đứng trước lực cản không nhỏ. Đầu tiên là đồng thuận nội khối Mercosur. Brazil cần thuyết phục các quốc gia thành viên khác trong khối như Argentina hay Paraguay chấp thuận khung đàm phán. Khác biệt về ưu tiên kinh tế nội địa giữa các nước Nam Mỹ luôn là thách thức lớn nhất của Mercosur.
Kế đến là khoảng cách địa lý và chi phí logistics. Tuyến vận tải biển giữa Đông Nam Á và Nam Mỹ dài và chi phí cao hơn so với các tuyến nội Á hay Thái Bình Dương. Nếu PTA chỉ cắt giảm thuế ở mức vừa phải, lợi ích thu được có thể bị triệt tiêu bởi chi phí vận chuyển.
Cuối cùng là cạnh tranh danh mục hàng hóa. Một số mặt hàng nông sản hoặc hàng chế biến nhẹ của hai bên có thể tạo ra áp lực cạnh tranh nhất định đối với các ngành sản xuất nội địa nhạy cảm.
Việc Indonesia đề xuất xây dựng PTA với Mercosur qua cầu nối Brazil là một bước đi thực tế, khôn khéo và đúng thời điểm, giúp vượt qua tình trạng bế tắc của các cuộc đàm phán CEPA phức tạp, được kỳ vọng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp cho Jakarta và Brasilia, mà còn tạo động lực lan tỏa, thúc đẩy tiến trình liên kết kinh tế giữa toàn khối ASEAN và Mercosur trong tương lai gần.
