Khi “van an toàn” ngừng hoạt động

Ngày 5/2, Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) - thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân song phương cuối cùng còn hiệu lực giữa Nga và Mỹ - chính thức hết hạn.

Một loại bom hạt nhân chiến thuật của Mỹ. (Ảnh: DEFENSE NEWS)
Một loại bom hạt nhân chiến thuật của Mỹ. (Ảnh: DEFENSE NEWS)

Khi “van an toàn” ngừng hoạt động, những ràng buộc pháp lý đối với việc phát triển kho vũ khí hạt nhân của hai cường quốc bị dỡ bỏ, thế giới đang đứng trước nguy cơ rơi vào một cuộc chạy đua vũ trang mới, với nhiều hệ quả khó lường.

Được ký kết năm 2010, New START đặt ra giới hạn đối với việc phát triển kho vũ khí hạt nhân của Nga và Mỹ. Theo hiệp ước, mỗi bên chỉ được triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược, cùng không quá 700 phương tiện phóng, trong đó có tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom chiến lược hạng nặng. New START cũng cho phép Washington và Moskva trao đổi dữ liệu thường xuyên và tiến hành hoạt động thanh tra tại chỗ để bảo đảm hiệp ước được tuân thủ.

Sau khi Mỹ lần lượt tuyên bố rút khỏi Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo và Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung, New START trở thành chốt chặn cuối cùng trong việc kiềm chế hoạt động phát triển vũ khí chiến lược của Nga và Mỹ. Dù có những gián đoạn và không được thực thi đầy đủ do căng thẳng địa chính trị song phương, hiệp ước vẫn là công cụ duy nhất giúp duy trì sự tin cậy nhất định giữa hai cường quốc hạt nhân.

New START hết hạn không có nghĩa là thế giới sẽ ngay lập tức rơi vào cuộc chạy đua vũ trang mới. Nhưng, sự kết thúc của New START đồng nghĩa với việc lần đầu tiên kể từ đầu thập niên 1970, không có bất kỳ cơ chế nào kiểm soát kho vũ khí hạt nhân của Washington và Moskva. Nga và Mỹ cũng không còn nghĩa vụ tuân thủ giới hạn và tính minh bạch về số lượng vũ khí hạt nhân mà hai nước sở hữu.

Mỹ và Nga là những cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới xét về số lượng đầu đạn hạt nhân. Sở hữu khoảng 90% tổng số đầu đạn hạt nhân trên thế giới, Moskva và Washington nắm trong tay chiếc chìa khóa quan trọng nhất để giữ thế giới an toàn trước những nguy cơ mà loại vũ khí hủy diệt này có thể gây ra. Vì vậy, New START hết hiệu lực sẽ tạo ra khoảng trống trong khuôn khổ pháp lý kiểm soát vũ khí hạt nhân, có thể mở đường cho một cuộc chạy đua hạt nhân mới với mức độ nguy hiểm và khó kiểm soát hơn so với thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Trước khi New START hết hạn, Nga đã đề nghị hai bên tiếp tục tuân thủ quy định về giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân thêm một năm. Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Liên bang Nga Dmitry Medvedev nhấn mạnh, hiệp ước vẫn là nền tảng quan trọng để xây dựng lòng tin giữa hai cường quốc.

Trong khi đó, Washington tỏ ra không mấy mặn mà với đề xuất nêu trên. Tổng thống Mỹ Donald Trump thiên về phương án tìm kiếm một thỏa thuận kiểm soát vũ khí mới, với sự tham gia không chỉ của Mỹ và Nga. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, tiến trình thương lượng và đi đến ký kết một hiệp ước đa phương mới không phải điều dễ dàng.

Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, cộng đồng quốc tế đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong hạn chế phổ biến vũ khí hạt nhân và quản lý nguy cơ xung đột hạt nhân. Dù vậy, theo số liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), mặc dù số lượng vũ khí hạt nhân được triển khai đã giảm đáng kể so với thời kỳ Chiến tranh Lạnh nhưng hiện trên thế giới vẫn còn khoảng hơn 12.000 đầu đạn hạt nhân. Hơn một nửa dân số thế giới sống ở các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân hoặc là thành viên của các liên minh hạt nhân. Đáng lo ngại, tiến độ thực hiện các thỏa thuận về cắt giảm vũ khí hạt nhân hầu như dậm chân tại chỗ, làm gia tăng nguy cơ mất ổn định an ninh toàn cầu.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres từng nhiều lần khẳng định, rủi ro hạt nhân hiện nay ở mức báo động cao và những tính toán sai lầm hoặc leo thang căng thẳng có thể kéo theo hậu quả thảm khốc. Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia kêu gọi cộng đồng quốc tế ủng hộ các nỗ lực toàn cầu về giải trừ quân bị, chống phổ biến vũ khí hạt nhân, đồng thời bảo đảm quyền của tất cả các quốc gia được phát triển và sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Có thể bạn quan tâm

Người di cư tại Ras Ajdir, khu vực biên giới giữa Libya và Tunisia. (Ảnh: THX)

EU giằng co trước các lựa chọn về vấn đề dân di cư

Di cư luôn là chủ đề gây nhiều tranh cãi và là “cuộc thử lửa” về tinh thần gắn kết, sự sẻ chia trách nhiệm và tương trợ vượt khó của châu Âu. Để nhiều quốc gia thống nhất cách tiếp cận trước thách thức là điều không dễ dàng, nhất là khi lợi ích an ninh của từng nước va chạm mạnh với giá trị cốt lõi và mục tiêu chung của khối.

Căn cứ không quân Al-Harir của Mỹ tại khu vực người Kurd ở Iraq. (Ảnh: IRNA/TTXVN phát)

Bước chuyển ở “trái tim” Trung Đông

Mỹ vừa hoàn tất quá trình rút lực lượng khỏi Iraq, chính thức kết thúc hoạt động của liên minh quốc tế chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) do Mỹ dẫn đầu tại quốc gia Trung Đông. Sự kiện này đánh dấu bước chuyển của cuộc chiến chống khủng bố tại Iraq, mở ra giai đoạn mới trong quan hệ giữa Washington và Baghdad.

Quang cảnh thủ đô Damascus của Syria. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ưu tiên quan trọng của Mỹ tại Syria

Tại cuộc trao đổi với các quan chức Syria nhân chuyến thăm của phái đoàn Bộ Ngoại giao Mỹ tới Damascus mới đây, hai bên đã thảo luận các biện pháp tăng cường quan hệ song phương, với sáng kiến “Syria không còn trại tị nạn” là một trong những ưu tiên trong giai đoạn hiện nay.

Cảnh đổ nát sau cuộc tấn công của Israel tại trại tị nạn Al-Shati, phía tây Gaza, ngày 9/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Hành trình tái thiết Dải Gaza nhiều chông gai

Gần ba năm kể từ khi xung đột giữa Israel và phong trào Hamas bùng phát vào tháng 10/2023, Dải Gaza đang hứng chịu cuộc khủng hoảng kinh tế tồi tệ nhất mà thế giới từng ghi nhận, xóa sổ hàng thập niên phát triển.

Công tác giám sát y tế được thúc đẩy để ngăn dịch Ebola lây lan ở CHDC Congo. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Không chủ quan, lơ là với dịch bệnh

Một chương trình thử nghiệm vaccine phòng dịch bệnh Ebola quy mô lớn đang được khẩn trương triển khai tại Cộng hòa Dân chủ (CHDC) Congo. Đây là nỗ lực không mệt mỏi của Tổ chức Y tế thế giới (WHO) nhằm sớm dập dịch đang diễn biến phức tạp ở quốc gia Trung Phi vốn có tiếng nghèo đói và xung đột kéo dài.

Tàu thương mại tại eo biển Hormuz, ngày 20/6/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Châu Âu giải bài toán thiếu hụt năng lượng

Nguồn cung và giá năng lượng tại châu Âu đang chịu sức ép ngày càng lớn trong bối cảnh hoạt động vận chuyển dầu khí qua Eo biển Hormuz vẫn tắc nghẽn. Kho dự trữ dầu chiến lược còn vơi khiến Lục địa già lo lắng khi mùa đông giá lạnh đang tới gần.

Thiết lập cơ chế kiểm soát AI

Thiết lập cơ chế kiểm soát AI

Cuộc tranh luận về kiểm soát trí tuệ nhân tạo (AI) đang nóng lên trong bối cảnh các diễn đàn công nghệ quốc tế, trong đó có sự kiện GovTech 2026 vừa diễn ra tại Nam Phi, đưa ra cảnh báo về rủi ro từ AI vượt qua mọi biên giới và không một quốc gia nào có thể tự mình giải quyết.

Lực lượng M23 tuần tra tại Goma, Cộng hòa Dân chủ Congo. (Ảnh: THX)

Mở ra quỹ đạo tăng trưởng mới

Sở hữu tiềm năng lớn về tài nguyên thiên nhiên, dân số trẻ cùng thị trường rộng lớn, châu Phi đang đứng trước cơ hội mở ra quỹ đạo tăng trưởng mới. Tuy nhiên, để nền kinh tế phát triển bền vững, Lục địa Đen còn nhiều thách thức cần giải quyết.

Luật Trí tuệ nhân tạo: Chỉ điều chỉnh đầu ra và hành vi sử dụng trí tuệ nhân tạo, không cản trở đổi mới sáng tạo. (Ảnh minh họa)

Phát triển AI: Kỳ vọng và rủi ro

Những bước tiến nhanh chóng của AI mang đến nhiều cơ hội cho phát triển, nhưng cũng đặt ra câu hỏi làm sao để việc hoạch định, hoàn thiện thể chế, chính sách theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ, khi mà kỳ vọng lớn thường đi kèm rủi ro cao.

Thủ tướng Canada Mark Carney. (Ảnh: THX/TTXVN)

Mỹ và Canada tìm cách hạ nhiệt căng thẳng

Thủ tướng Canada Mark Carney vừa có cuộc trao đổi thẳng thắn với Tổng thống Mỹ Donald Trump về những vấn đề còn khúc mắc trong quan hệ thương mại song phương. Động thái nêu trên cho thấy căng thẳng trong vấn đề thuế quan giữa hai quốc gia láng giềng Bắc Mỹ đã có dấu hiệu hạ nhiệt.

Nhà máy lọc dầu tại tỉnh Wasit, Iraq. (Ảnh minh họa: THX/TTXVN)

Châu Âu trước sức ép từ giá dầu

Cuộc xung đột tại Trung Đông đẩy chi phí năng lượng tăng cao, gián đoạn nguồn cung, khiến châu Âu, vốn phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, phải chật vật ứng phó.

Các nhà lãnh đạo chụp ảnh chung tại Hội nghị Cấp cao Nhóm BRICS ở Kazan, Nga, ngày 23/10/2024. (Ảnh: IRNA/TTXVN)

BRICS - Cơ chế hợp tác quan trọng

Với chủ đề “Xây dựng khả năng phục hồi, đổi mới, hợp tác và phát triển bền vững”, chương trình nghị sự của Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu thế giới (BRICS) lần thứ 18 dự kiến diễn ra tại New Delhi (Ấn Độ) vượt ra ngoài sự phối hợp chính trị truyền thống, hướng tới hợp tác thực tiễn ở nhiều lĩnh vực.

Trụ sở Ủy ban châu Âu (EC) ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: THX/TTXVN)

Kiểm soát chặt hàng vào EU

Hội đồng Liên minh châu Âu (EU) vừa thông qua gói cải cách toàn diện khung pháp lý hải quan của khối. Đây được đánh giá là cuộc cải tổ sâu rộng nhất trong hơn 50 năm qua của ngành hải quan châu Âu nhằm hiện đại hóa hệ thống kiểm soát thương mại, siết chặt quản lý hàng hóa.

Nhân viên y tế tiêm vaccine phòng dịch Ebola tại khu vực y tế Bulape, miền trung Cộng hòa dân chủ Congo, tháng 9/2025. (Ảnh: WHO/XINHUA)

Nỗ lực tự chủ y tế tại châu Phi

Hành trình hướng đến tự chủ chiến lược trong sản xuất các loại vaccine, bảo đảm an ninh y tế của châu Phi đang là nhu cầu cấp bách, xuất phát từ những bài học rút ra trong giai đoạn dịch Covid-19 hoành hành.

Cờ EU tung bay bên ngoài Trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. (Ảnh: Xinhua)

Tham vọng chiến lược và năng lực thực tế trong kế hoạch ngân sách của EU

Ngân sách là vấn đề thường dấy lên tranh cãi trong Liên minh châu Âu, khi các nước thành viên duy trì những quan điểm khác biệt về quy mô đóng góp và phân bổ tài chính. Hiện Liên minh Cờ xanh đang đứng trước bài toán cân bằng giữa tham vọng chiến lược và năng lực thực tế của các nước liên quan đến kế hoạch ngân sách dài hạn...