Khi “van an toàn” ngừng hoạt động

Ngày 5/2, Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) - thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân song phương cuối cùng còn hiệu lực giữa Nga và Mỹ - chính thức hết hạn.

Một loại bom hạt nhân chiến thuật của Mỹ. (Ảnh: DEFENSE NEWS)
Một loại bom hạt nhân chiến thuật của Mỹ. (Ảnh: DEFENSE NEWS)

Khi “van an toàn” ngừng hoạt động, những ràng buộc pháp lý đối với việc phát triển kho vũ khí hạt nhân của hai cường quốc bị dỡ bỏ, thế giới đang đứng trước nguy cơ rơi vào một cuộc chạy đua vũ trang mới, với nhiều hệ quả khó lường.

Được ký kết năm 2010, New START đặt ra giới hạn đối với việc phát triển kho vũ khí hạt nhân của Nga và Mỹ. Theo hiệp ước, mỗi bên chỉ được triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược, cùng không quá 700 phương tiện phóng, trong đó có tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom chiến lược hạng nặng. New START cũng cho phép Washington và Moskva trao đổi dữ liệu thường xuyên và tiến hành hoạt động thanh tra tại chỗ để bảo đảm hiệp ước được tuân thủ.

Sau khi Mỹ lần lượt tuyên bố rút khỏi Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo và Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung, New START trở thành chốt chặn cuối cùng trong việc kiềm chế hoạt động phát triển vũ khí chiến lược của Nga và Mỹ. Dù có những gián đoạn và không được thực thi đầy đủ do căng thẳng địa chính trị song phương, hiệp ước vẫn là công cụ duy nhất giúp duy trì sự tin cậy nhất định giữa hai cường quốc hạt nhân.

New START hết hạn không có nghĩa là thế giới sẽ ngay lập tức rơi vào cuộc chạy đua vũ trang mới. Nhưng, sự kết thúc của New START đồng nghĩa với việc lần đầu tiên kể từ đầu thập niên 1970, không có bất kỳ cơ chế nào kiểm soát kho vũ khí hạt nhân của Washington và Moskva. Nga và Mỹ cũng không còn nghĩa vụ tuân thủ giới hạn và tính minh bạch về số lượng vũ khí hạt nhân mà hai nước sở hữu.

Mỹ và Nga là những cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới xét về số lượng đầu đạn hạt nhân. Sở hữu khoảng 90% tổng số đầu đạn hạt nhân trên thế giới, Moskva và Washington nắm trong tay chiếc chìa khóa quan trọng nhất để giữ thế giới an toàn trước những nguy cơ mà loại vũ khí hủy diệt này có thể gây ra. Vì vậy, New START hết hiệu lực sẽ tạo ra khoảng trống trong khuôn khổ pháp lý kiểm soát vũ khí hạt nhân, có thể mở đường cho một cuộc chạy đua hạt nhân mới với mức độ nguy hiểm và khó kiểm soát hơn so với thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Trước khi New START hết hạn, Nga đã đề nghị hai bên tiếp tục tuân thủ quy định về giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân thêm một năm. Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Liên bang Nga Dmitry Medvedev nhấn mạnh, hiệp ước vẫn là nền tảng quan trọng để xây dựng lòng tin giữa hai cường quốc.

Trong khi đó, Washington tỏ ra không mấy mặn mà với đề xuất nêu trên. Tổng thống Mỹ Donald Trump thiên về phương án tìm kiếm một thỏa thuận kiểm soát vũ khí mới, với sự tham gia không chỉ của Mỹ và Nga. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, tiến trình thương lượng và đi đến ký kết một hiệp ước đa phương mới không phải điều dễ dàng.

Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, cộng đồng quốc tế đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong hạn chế phổ biến vũ khí hạt nhân và quản lý nguy cơ xung đột hạt nhân. Dù vậy, theo số liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), mặc dù số lượng vũ khí hạt nhân được triển khai đã giảm đáng kể so với thời kỳ Chiến tranh Lạnh nhưng hiện trên thế giới vẫn còn khoảng hơn 12.000 đầu đạn hạt nhân. Hơn một nửa dân số thế giới sống ở các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân hoặc là thành viên của các liên minh hạt nhân. Đáng lo ngại, tiến độ thực hiện các thỏa thuận về cắt giảm vũ khí hạt nhân hầu như dậm chân tại chỗ, làm gia tăng nguy cơ mất ổn định an ninh toàn cầu.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres từng nhiều lần khẳng định, rủi ro hạt nhân hiện nay ở mức báo động cao và những tính toán sai lầm hoặc leo thang căng thẳng có thể kéo theo hậu quả thảm khốc. Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia kêu gọi cộng đồng quốc tế ủng hộ các nỗ lực toàn cầu về giải trừ quân bị, chống phổ biến vũ khí hạt nhân, đồng thời bảo đảm quyền của tất cả các quốc gia được phát triển và sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Có thể bạn quan tâm

Trí tuệ nhân tạo (AI) là một ngành khoa học máy tính đề cập đến quá trình tái tạo trí thông minh của con người trong máy móc.

“Kẻ bên lề” len vào trật tự toàn cầu

Thật khó để tiếp tục nói về trí tuệ nhân tạo (AI) như một “xu hướng công nghệ”, khi “dạng quyền lực mới” này đã len sâu vào các cấu trúc kinh tế, xã hội và chính trị toàn cầu. Song, những lo ngại về rủi ro, bất bình đẳng và quyền kiểm soát AI vẫn hiện hữu thường trực trong trật tự thế giới.

Quang cảnh Thủ đô Caracas, Venezuela. (Ảnh: Xinhua)

Vẹn cả đôi đường

Mỹ vừa quyết định nới lỏng các biện pháp trừng phạt đối với ngành dầu mỏ Venezuela, đồng thời xúc tiến mở lại Đại sứ quán tại Caracas. Tín hiệu tích cực từ phía Washington được đánh giá là sẽ giúp ngành dầu mỏ nói riêng và nền kinh tế Venezuela nói chung vượt giai đoạn đầy khó khăn hiện nay.

Bà Sanae Takaichi phát biểu trong cuộc bỏ phiếu bầu Chủ tịch đảng LDP cầm quyền Nhật Bản, tại Tokyo, ngày 4/10/2025. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Bầu cử Hạ viện tại Nhật Bản: “Phép thử” cho sự quyết liệt

Các đảng phái chính trị ở Nhật Bản đã chính thức bước vào chiến dịch vận động tranh cử cho cuộc bầu cử Hạ viện dự kiến diễn ra ngày 8/2 tới. Đây là cuộc bầu cử đầu tiên kể từ khi đảng Dân chủ Tự do (LDP) chấm dứt liên minh kéo dài 26 năm với đảng Công Minh và thành lập liên minh cầm quyền mới với đảng Đổi mới Nhật Bản (JIP).

Lực lượng an ninh Syria tiến vào thành phố Sweida ở miền nam nước này. (Ảnh: THX/TTXVN)

Lộ trình cam go hướng tới hòa bình, an ninh và ổn định ở Syria

Trong những ngày qua, quân đội Syria mở hai hành lang nhân đạo, một dẫn vào Kobane và một tại tỉnh Hasakeh lân cận, nhằm tạo điều kiện đón hàng viện trợ. Giới quan sát đánh giá cao khi quyết định nêu trên đã giúp người dân nơi đây, chủ yếu là người Kurd, sống sót qua mùa đông lạnh giá.

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa tại cuộc họp báo ở New Delhi, ngày 27/1/2026. (Nguồn: ANI/TTXVN)

FTA giữa Ấn Độ và EU: Bước chuyển tích cực

Liên minh châu Âu (EU) và Ấn Độ vừa tổ chức thành công Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 16 với dấu mốc đáng nhớ khi hai bên tuyên bố hoàn tất tiến trình đàm phán Hiệp định Thương mại tự do (FTA), mở ra cơ hội xây dựng một không gian thương mại rộng lớn với khoảng hai tỷ người tiêu dùng, chiếm gần 25% GDP toàn cầu. 

Một phương tiện quân sự gần thành phố Rawa, gần khu vực biên giới Iraq và Syria. (Ảnh: Xinhua)

Hiểm họa tiềm ẩn về an ninh ở Trung Đông

Lực lượng liên quân đã hoàn tất việc rút quân khỏi các căn cứ nằm trong lãnh thổ liên bang Iraq, đánh dấu sự kết thúc giai đoạn đầu của sứ mệnh quân sự do Mỹ đứng đầu chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) tại Iraq.

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc họp báo chung tại Căn cứ Elmendorf-Richardson ở Anchorage, bang Alaska (Mỹ) ngày 15/8/2025. (Nguồn: THX/TTXVN)

Quan hệ Nga-Mỹ: Chưa tạo chuyển biến

Các cuộc gặp mới nhất giữa Nga và Mỹ, cũng như gặp ba bên với Ukraine cho thấy các kênh đối thoại được duy trì, song vẫn chưa đủ để tạo ra những chuyển biến thực chất. 

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi tại cuộc họp báo chung ở Washington. (Ảnh tư liệu-minh họa: ANI/TTXVN)

Dấu ấn ngoại giao Ấn Độ

Những năm gần đây, Ấn Độ không chỉ nổi lên là một hình mẫu thành công trong phát triển kinh tế, mà còn từng bước nâng cao vị thế trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu. Chính sách đối ngoại cân bằng, tự chủ được xem là một nhân tố quan trọng giúp đất nước sông Hằng đứng vững trong một thế giới phân mảnh, cạnh tranh và bất định.

Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov. (Ảnh: TTXVN)

Ưu tiên chiến lược của Nga

Không đơn thuần là báo cáo thường niên, phát biểu của Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov tại cuộc họp báo tổng kết đối ngoại năm 2025 được xem như tuyên bố về cách Moskva định vị mình trên bàn cờ quyền lực toàn cầu. 

Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) năm 2026 diễn ra tại Davos, Thụy Sĩ. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Lan tỏa tinh thần đối thoại

Hàng nghìn nhân vật nổi tiếng nhất thế giới trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế và chính trị đang tập trung về Davos, một thị trấn nhỏ ở dãy núi Alps của Thụy Sĩ để thảo luận về hàng loạt vấn đề “nóng” toàn cầu.

Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland. (Ảnh: THX/TTXVN)

Vấn đề Greenland: Phép thử với NATO

Việc Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) đe dọa áp thuế lẫn nhau xoay quanh tham vọng của Washington giành quyền kiểm soát Greenland đang phơi bày những rạn nứt mới trong nội bộ Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Tổng thống Nga Vladimir Putin trong cuộc họp báo chung tại Căn cứ Elmendorf-Richardson ở Anchorage, bang Alaska (Mỹ) ngày 15/8/2025. (Nguồn: THX/TTXVN)

Khe cửa hẹp cho hòa bình ở Ukraine

Khi căng thẳng gia tăng trên chiến trường ở Ukraine, một khe cửa hẹp cho hoạt động ngoại giao vẫn đang hé mở. Tuy vậy, sự mâu thuẫn, giằng co về lợi ích chiến lược giữa các bên tiếp tục là trở ngại lớn, khiến các nỗ lực tìm kiếm hòa bình chưa đạt bước tiến đột phá, thực chất nào.

Các tàu chở hàng chất đầy container tại Cảng Los Angeles, California, Mỹ. (Ảnh: Tân hoa xã)

Hiệp định thương mại tự do FTA: “Lá chắn” của kinh tế thế giới

Cục diện thương mại toàn cầu đang chứng kiến sự xáo trộn mạnh mẽ khi chủ nghĩa bảo hộ không ngừng lan rộng. Tuy nhiên, những xu hướng mới cũng dần hình thành và ngày càng rõ nét, trong đó nổi bật là việc các nước đẩy mạnh đàm phán, ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA), tạo “lá chắn” bảo vệ nền kinh tế.

Khung cảnh đổ nát do xung đột ở phía bắc Dải Gaza. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Mong manh lộ trình hòa bình ở Gaza

Lộ trình hòa bình ở Dải Gaza ghi nhận tín hiệu tích cực, nhưng vẫn tồn tại nhiều mâu thuẫn khó dàn xếp trong một sớm một chiều. Giới quan sát đang theo dõi sát công tác chuẩn bị cho giai đoạn 2 của kế hoạch hòa bình, nhằm hướng tới một Gaza không còn xung đột và bạo lực, một Gaza với an ninh, hòa bình và ổn định.

Sự phát triển mạnh mẽ của AI tác động mạnh đến thị trường lao động toàn cầu. (Ảnh minh họa)

Bài toán nhân lực và việc làm toàn cầu

Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF) vừa ra báo cáo cho biết, thị trường lao động toàn cầu đã biến động mạnh trong nhiều năm qua và sẽ còn thay đổi nhanh hơn nữa. Dự báo trong 5 năm tới, 22% tổng số việc làm hiện nay sẽ thay đổi căn bản, biến mất hoặc được tái tạo, do sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI).

Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen (phải) và Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa. (Ảnh: TTXVN)

Những tính toán chiến lược ở Syria

Trong chuyến thăm Syria mới đây, các nhà lãnh đạo hàng đầu Liên minh châu Âu (EU) đã mang đến cho Damascus những ưu đãi đặc biệt, nhằm hỗ trợ đất nước từng nhiều năm chìm trong xung đột tái thiết và phát triển. Trao “cành ô liu” cho Syria, lợi ích EU nhận lại cũng không hề nhỏ.

Thủ tướng Đức Friedrich Merz. (Ảnh: Tân Hoa Xã)

Kỳ vọng hợp tác Đức-Ấn Độ

Thủ tướng Đức Friedrich Merz đầu tuần tới thực hiện chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Ấn Độ kể từ khi nhậm chức. Chuyến công du không chỉ phát đi tín hiệu về sự điều chỉnh trong tư duy chiến lược của Berlin mà còn cho thấy vai trò ngày càng nổi bật của New Delhi trong các tính toán dài hạn của châu Âu.

Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei. (Nguồn: IRNA/TTXVN)

Lằn ranh đỏ của Iran

Tình hình Trung Đông tiếp tục “dậy sóng”, khi Iran liên tiếp đưa ra tuyên bố xác lập những lằn ranh đỏ không thể xâm phạm. Không chỉ mang tính cảnh báo, động thái này được cho là phản ánh sự điều chỉnh đáng chú ý trong lập trường của Tehran.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Nhật Bản kỳ vọng nhiều thay đổi

Với tình trạng suy giảm dân số, giá cả leo thang, ảnh hưởng từ các cuộc cạnh tranh chiến lược gay gắt…, năm 2026 được dự báo không phải là một năm có nhiều thuận lợi với Nhật Bản. Tuy vậy, nữ Thủ tướng Takaichi Sanae khẳng định, với sức mạnh nội tại và ý chí vươn lên của người dân, Nhật Bản sẽ đón chào một tương lai tươi sáng.

Quang cảnh một phiên bỏ phiếu của Đại hội đồng Liên hợp quốc. (Ảnh: AFP/TTXVN)

Khoản ngân sách khiêm tốn dự báo một năm hoạt động rất khó khăn của Liên hợp quốc

Đại hội đồng Liên hợp quốc vừa thông qua ngân sách thường niên năm 2026 trị giá 3,45 tỷ USD. Khoản ngân sách khiêm tốn này dự báo một năm hoạt động rất khó khăn của Liên hợp quốc, đòi hỏi tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh phải hết sức vun vén, thậm chí là “giật gấu vá vai” mới mong đủ chi tiêu.