Khi “van an toàn” ngừng hoạt động

Ngày 5/2, Hiệp ước Cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) - thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân song phương cuối cùng còn hiệu lực giữa Nga và Mỹ - chính thức hết hạn.

Một loại bom hạt nhân chiến thuật của Mỹ. (Ảnh: DEFENSE NEWS)
Một loại bom hạt nhân chiến thuật của Mỹ. (Ảnh: DEFENSE NEWS)

Khi “van an toàn” ngừng hoạt động, những ràng buộc pháp lý đối với việc phát triển kho vũ khí hạt nhân của hai cường quốc bị dỡ bỏ, thế giới đang đứng trước nguy cơ rơi vào một cuộc chạy đua vũ trang mới, với nhiều hệ quả khó lường.

Được ký kết năm 2010, New START đặt ra giới hạn đối với việc phát triển kho vũ khí hạt nhân của Nga và Mỹ. Theo hiệp ước, mỗi bên chỉ được triển khai tối đa 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược, cùng không quá 700 phương tiện phóng, trong đó có tên lửa đạn đạo xuyên lục địa, tên lửa phóng từ tàu ngầm và máy bay ném bom chiến lược hạng nặng. New START cũng cho phép Washington và Moskva trao đổi dữ liệu thường xuyên và tiến hành hoạt động thanh tra tại chỗ để bảo đảm hiệp ước được tuân thủ.

Sau khi Mỹ lần lượt tuyên bố rút khỏi Hiệp ước Chống tên lửa đạn đạo và Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung, New START trở thành chốt chặn cuối cùng trong việc kiềm chế hoạt động phát triển vũ khí chiến lược của Nga và Mỹ. Dù có những gián đoạn và không được thực thi đầy đủ do căng thẳng địa chính trị song phương, hiệp ước vẫn là công cụ duy nhất giúp duy trì sự tin cậy nhất định giữa hai cường quốc hạt nhân.

New START hết hạn không có nghĩa là thế giới sẽ ngay lập tức rơi vào cuộc chạy đua vũ trang mới. Nhưng, sự kết thúc của New START đồng nghĩa với việc lần đầu tiên kể từ đầu thập niên 1970, không có bất kỳ cơ chế nào kiểm soát kho vũ khí hạt nhân của Washington và Moskva. Nga và Mỹ cũng không còn nghĩa vụ tuân thủ giới hạn và tính minh bạch về số lượng vũ khí hạt nhân mà hai nước sở hữu.

Mỹ và Nga là những cường quốc hạt nhân lớn nhất thế giới xét về số lượng đầu đạn hạt nhân. Sở hữu khoảng 90% tổng số đầu đạn hạt nhân trên thế giới, Moskva và Washington nắm trong tay chiếc chìa khóa quan trọng nhất để giữ thế giới an toàn trước những nguy cơ mà loại vũ khí hủy diệt này có thể gây ra. Vì vậy, New START hết hiệu lực sẽ tạo ra khoảng trống trong khuôn khổ pháp lý kiểm soát vũ khí hạt nhân, có thể mở đường cho một cuộc chạy đua hạt nhân mới với mức độ nguy hiểm và khó kiểm soát hơn so với thời kỳ Chiến tranh Lạnh.

Trước khi New START hết hạn, Nga đã đề nghị hai bên tiếp tục tuân thủ quy định về giới hạn số lượng đầu đạn hạt nhân thêm một năm. Phó Chủ tịch Hội đồng An ninh Liên bang Nga Dmitry Medvedev nhấn mạnh, hiệp ước vẫn là nền tảng quan trọng để xây dựng lòng tin giữa hai cường quốc.

Trong khi đó, Washington tỏ ra không mấy mặn mà với đề xuất nêu trên. Tổng thống Mỹ Donald Trump thiên về phương án tìm kiếm một thỏa thuận kiểm soát vũ khí mới, với sự tham gia không chỉ của Mỹ và Nga. Tuy nhiên, giới phân tích cho rằng, tiến trình thương lượng và đi đến ký kết một hiệp ước đa phương mới không phải điều dễ dàng.

Sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, cộng đồng quốc tế đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong hạn chế phổ biến vũ khí hạt nhân và quản lý nguy cơ xung đột hạt nhân. Dù vậy, theo số liệu của Viện Nghiên cứu Hòa bình quốc tế Stockholm (SIPRI), mặc dù số lượng vũ khí hạt nhân được triển khai đã giảm đáng kể so với thời kỳ Chiến tranh Lạnh nhưng hiện trên thế giới vẫn còn khoảng hơn 12.000 đầu đạn hạt nhân. Hơn một nửa dân số thế giới sống ở các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân hoặc là thành viên của các liên minh hạt nhân. Đáng lo ngại, tiến độ thực hiện các thỏa thuận về cắt giảm vũ khí hạt nhân hầu như dậm chân tại chỗ, làm gia tăng nguy cơ mất ổn định an ninh toàn cầu.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres từng nhiều lần khẳng định, rủi ro hạt nhân hiện nay ở mức báo động cao và những tính toán sai lầm hoặc leo thang căng thẳng có thể kéo theo hậu quả thảm khốc. Trong bối cảnh đó, giới chuyên gia kêu gọi cộng đồng quốc tế ủng hộ các nỗ lực toàn cầu về giải trừ quân bị, chống phổ biến vũ khí hạt nhân, đồng thời bảo đảm quyền của tất cả các quốc gia được phát triển và sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình.

Có thể bạn quan tâm

Cảnh đổ nát sau cuộc tấn công của Israel tại trại tị nạn Al-Shati, phía tây Gaza, ngày 9/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Hòa bình tại Gaza: Cánh cửa hé mở nhưng các bên vẫn khó qua

Hy vọng mới cho hòa bình tại Gaza đang được nhen nhóm, sau khi Hội đồng Hòa bình do Mỹ bảo trợ hồi cuối tháng 7/2026 công bố lộ trình 15 điểm nhằm chấm dứt chiến sự. Cánh cửa hòa bình đã hé mở, song không dễ dàng, bởi vẫn còn tồn tại nhiều “nút thắt” khó gỡ trong quá trình thực thi.

Một góc đường phố Thủ đô Jakarta của Indonesia. (Ảnh: TTXVN)

Bước chuyển hướng chiến lược của Indonesia

Tuyên bố mới đây của Bộ trưởng Thương mại Indonesia Budi Santoso về việc nước này và Brazil đang thúc đẩy đề xuất xây dựng Thỏa thuận Thương mại ưu đãi (PTA) giữa Indonesia và Khối Thị trường chung Nam Mỹ (Mercosur) đánh dấu bước chuyển hướng chiến lược đáng chú ý trong chính sách ngoại giao kinh tế của Jakarta.

Ông Abelardo de la Espriella phát biểu nhậm chức ngày 7/8. (Ảnh: Trang X chính thức của ông Abelardo De La Espriella)

Nhiệm kỳ nhiều thách thức

Chính trị gia cánh hữu Abelardo de la Espriella đã tuyên thệ nhậm chức Tổng thống Colombia hôm 7/8, đánh dấu diễn biến mang tính bước ngoặt trên chính trường quốc gia Nam Mỹ. Chính quyền mới của Colombia được nhận định sẽ gặp không ít trở ngại trên hành trình xây dựng đất nước đoàn kết và ổn định về an ninh.

(Ảnh minh họa: Tân hoa xã)

Mỹ và châu Âu xúc tiến điều chỉnh mối quan hệ theo hướng san sẻ trách nhiệm

Sau hàng loạt cảnh báo về việc điều chỉnh “chiếc ô an ninh”, Mỹ chính thức xúc tiến rà soát hiện diện quân sự tại châu Âu. Bước đi này vừa phản ánh thay đổi về ưu tiên chiến lược của Washington, vừa mở ra một giai đoạn mới cho NATO, khi Mỹ và châu Âu chuyển sang mối quan hệ đối tác thực chất và san sẻ trách nhiệm.

Chiến dịch Serengeti 2.0 thu giữ thiết bị tội phạm mạng. (Ảnh: INTERPOL)

Mặt trận an ninh mới ở châu Phi

Tổ chức Cảnh sát hình sự quốc tế (Interpol) vừa công bố Báo cáo đánh giá mối đe dọa an ninh mạng châu Phi năm 2026 cho thấy, có tới 55% các vụ tấn công mạng tại châu Phi có sự “tiếp tay” của AI.

Người dân tưởng niệm các nạn nhân vụ ném bom nguyên tử tại Công viên Tưởng niệm Hòa bình Hiroshima, thành phố Hiroshima (Nhật Bản) ngày 6/8/2024. (Ảnh: THX)

Tiếp nối nỗ lực kiến tạo hòa bình

Vào những ngày đầu tháng 8 cách đây hơn 80 năm, hai quả bom nguyên tử dội xuống thành phố Hiroshima và Nagasaki của Nhật Bản, cướp đi sinh mạng của hàng chục nghìn người dân vô tội, để lại những vết thương hằn sâu lên nhiều thế hệ tại Nhật Bản.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. (Ảnh: THX/TTXVN)

Lại thêm cơ hội đàm phán giữa Mỹ và Iran

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo hoãn cuộc tấn công “cực mạnh” với “mức độ quân sự khủng khiếp” nhằm vào Iran để tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán với Tehran. Đây được cho là động thái cần thiết nhằm tránh cho khu vực này bị cuốn vào vòng xoáy xung đột mới tàn khốc.

Cảnh đổ nát sau cuộc tấn công của Israel tại trại tị nạn Al-Shati, phía tây Gaza, ngày 9/5/2026. (Ảnh: THX/TTXVN)

Trở ngại cho lộ trình hòa bình tại Dải Gaza

Tiến trình đàm phán về tương lai Dải Gaza đạt bước tiến mới khi Israel và Phong trào Hồi giáo Hamas nhất trí về lộ trình giải giáp. Nếu trở thành hiện thực, đây sẽ được coi là “thỏa thuận lịch sử”, bởi bấy lâu nay vấn đề giải giáp Hamas luôn là trở ngại lớn trong các cuộc đàm phán.

Trụ sở Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) châu Phi tại Addis Ababa, Ethiopia. (Ảnh: Tân Hoa xã)

Bài toán khó về tiềm năng tự chủ

Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB) vừa ký thỏa thuận hỗ trợ xây dựng cơ sở sản xuất vaccine mới tại Nam Phi. Dự án đánh dấu bước tiến mới nhất của Lục địa Đen trên hành trình giảm phụ thuộc vào nguồn vaccine nhập khẩu từ bên ngoài.

Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu. (Ảnh: THX/TTXVN)

Pháp và Maroc mở ra quỹ đạo phát triển mới

Thủ tướng Pháp Sebastien Lecornu vừa kết thúc tốt đẹp chuyến công du nước ngoài đầu tiên kể từ khi nhậm chức, với điểm đến là Maroc. Diễn ra trong bối cảnh hai nước đang nỗ lực hàn gắn mối quan hệ từng bị rạn nứt nghiêm trọng do bất đồng trong quá khứ, chuyến thăm góp phần mở ra quỹ đạo phát triển mới cho hợp tác song phương.

[Video] Tiêu điểm 18/7: Thay Thủ tướng sau 1 năm – Bước đi chiến lược của Tổng thống Ukraine V. Zelensky

[Video] Tiêu điểm 18/7: Thay Thủ tướng sau 1 năm – Bước đi chiến lược của Tổng thống Ukraine V. Zelensky

Chỉ sau một năm tại nhiệm, Thủ tướng Ukraine Yulia Svyrydenko bất ngờ rời ghế dù vẫn được Tổng thống Volodymyr Zelensky đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ. Đằng sau quyết định tưởng như khó hiểu này không phải dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng chính trị, mà có thể là bước đi chiến lược của chính quyền Kiev.

EU đang thúc đẩy các biện pháp tiết kiệm nhiên liệu. (Ảnh: TÂN HOA XÃ)

Phép thử nguồn cung năng lượng

Lượng dự trữ khí đốt của Liên minh châu Âu (EU) giảm xuống mức thấp kỷ lục trong bối cảnh nguồn cung gián đoạn và giá cả leo thang. Thực trạng này đang đe dọa làm đình trệ hoạt động sản xuất công nghiệp của EU.

Thủ tướng Canada Mark Carney. (Ảnh: TTXVN)

Tự chủ và kiên cường hơn

Nền kinh tế Canada vừa ghi nhận mức tăng trưởng thấp nhất trong năm cầm quyền đầu tiên của một thủ tướng, trong đó hai quý tăng trưởng âm liên tiếp - biểu hiện của suy thoái kỹ thuật, do bối cảnh bất ổn toàn cầu. Tuy nhiên, người dân vẫn ủng hộ mạnh mẽ cách tiếp cận của Thủ tướng Mark Carney trong quản lý kinh tế.