Chính phủ Tây Ban Nha đã thông báo tạm thời khôi phục kiểm tra biên giới đối với hành khách đến từ Italy tại các cảng biển và sân bay. Biện pháp có hiệu lực từ ngày 8/8, dự kiến kéo dài đến ngày 7/9, trừ khi có sự thay đổi về tình hình, bao gồm kiểm tra ngẫu nhiên danh tính và giấy tờ tùy thân.
Biện pháp trên được thực hiện sau khi Italia áp dụng kiểm tra biên giới đối với du khách đến từ Tây Ban Nha từ ngày 1/8 mà không thông báo trước. Chính phủ Tây Ban Nha mô tả quyết định của Italy là “không công bằng, trái với lợi ích của EU và phân biệt đối xử với người dân Tây Ban Nha” đồng thời cho rằng, Rome đã hành động đơn phương và không phù hợp với Bộ luật Biên giới Schengen. Madrid yêu cầu Rome chấm dứt các biện pháp kiểm soát, cảnh báo sẽ có biện pháp “đáp trả tương xứng” nếu Italy không thay đổi quyết định.
Tuy nhiên, Chính phủ Italy bác yêu cầu của Tây Ban Nha về việc dỡ bỏ các biện pháp kiểm soát biên giới, khẳng định không chấp nhận “bất kỳ tối hậu thư hay sự áp đặt từ bên ngoài” liên quan an ninh quốc gia và kiểm soát biên giới. Trong thông báo, Chính phủ Italy khẳng định biện pháp kiểm soát biên giới không xuất phát từ bất kỳ định kiến nào đối với Tây Ban Nha, không áp dụng cho công dân Tây Ban Nha và các nước EU khác đi lại bằng đường hàng không hoặc đường biển. Cơ quan biên giới Italy sẽ tìm cách giảm thiểu sự gián đoạn đối với việc đi lại xuyên biên giới hợp pháp.
Chính phủ Italy nêu rõ không có ý định xem xét lại quyết định tạm thời kiểm soát hành khách đến từ Tây Ban Nha, đặc biệt là công dân các nước ngoài EU, ít nhất đến ngày 15/8. Rome cho rằng, biện pháp này chỉ có thể được xem xét khi các nguy cơ về an ninh, khủng bố, làn sóng di cư mới và tình trạng di cư bất hợp pháp vào châu Âu không còn đáng lo ngại.
Quyết định kiểm soát biên giới được Italy đưa ra ngày 31/7 vừa qua, khi hơn 70.000 người đã vượt biên vào Ceuta, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha ở Bắc Phi, sau đó hàng chục nghìn người đã tự nguyện quay trở lại nơi xuất phát. Lãnh đạo Ceuta Juan Jesus Vivas cho biết, hiện vẫn còn từ 3.000 đến 5.000 người di cư ở lại khu vực này, trong đó có hàng trăm trẻ vị thành niên không có người đi kèm, làm quá tải các cơ sở tiếp nhận và gây ra khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng.
Italy biện minh cho quyết định tạm đình chỉ một phần thỏa thuận Schengen về tự do đi lại là nhằm ngăn chặn người di cư vào Ceuta di chuyển đến Italy. Tuy nhiên, Tây Ban Nha phản bác lập luận này, cho rằng những người nhập cảnh trái phép vào Ceuta không thể tự do di chuyển vào khu vực Schengen, do thành phố Ceuta có quy chế đặc biệt. Dòng người di cư ồ ạt bất ngờ tràn vào Ceuta trong hai ngày cuối tháng 7 vừa qua không phải là lần đầu tiên hàng nghìn người di cư vượt biên vào vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha này. Song, sự kiện này đã gợi lại cuộc khủng hoảng di cư năm 2015 từng đe dọa làm bất ổn khối, châm ngòi cho một cuộc khủng hoảng ngoại giao mới trong EU. Vụ việc không chỉ làm gia tăng căng thẳng giữa Tây Ban Nha và Italia, mà còn dấy lên cuộc tranh cãi gay gắt giữa các quốc gia thành viên EU về việc kiểm soát biên giới và khả năng di chuyển của người di cư trong khu vực Schengen.
Tại cuộc họp tuần trước, các Bộ trưởng Nội vụ EU kêu gọi hành động mạnh mẽ hơn chống lại các mạng lưới buôn người di cư và áp dụng các chính sách hồi hương chặt chẽ hơn. Các bộ trưởng cũng kêu gọi tăng cường hợp tác với các quốc gia ngoài EU để kiềm chế tình trạng di cư bất hợp pháp và ngăn chặn nguy cơ tái diễn làn sóng nhập cư bất hợp pháp tại các cửa khẩu biên giới của khối với châu Phi, giáp với Maroc. Các nước đã thảo luận một loạt các biện pháp, bao gồm việc chia sẻ thông tin tình báo tốt hơn, giám sát chặt chẽ hơn mạng xã hội để phát hiện sớm các đợt di cư ồ ạt và tăng cường bảo vệ biên giới bên ngoài của EU.
Người dân Maroc, đặc biệt là ở phía bắc, từ lâu đã bất mãn với sự chênh lệch giữa cộng đồng địa phương của họ và các vùng lãnh thổ thuộc Tây Ban Nha chỉ cách đó vài km. GDP bình quân đầu người ở Maroc chỉ là 4.153 USD vào năm 2024, so với 26.774 USD ở Ceuta. Thiếu việc làm và cơ hội giáo dục được cho là nguyên nhân di cư. Mỗi năm có vài nghìn người vượt biên trái phép vào các vùng lãnh thổ Ceuta và Melilla thuộc Tây Ban Nha. Từ tháng 1 đến tháng 4/2026, có 2.582 người vượt biên đến Ceuta và khoảng 1.000 người xin tị nạn. Chính phủ Maroc mới đây tái khẳng định sẵn sàng hợp tác với Tây Ban Nha và các đối tác châu Âu để tạo điều kiện hồi hương các trẻ vị thành niên Maroc không có người đi kèm.
