Syria đang từng bước “hồi sinh” từ tro tàn chiến tranh với hàng loạt nỗ lực, từ khôi phục các thiết chế nhà nước, tái thiết kinh tế cho đến mở rộng quan hệ ngoại giao, tối đa hóa viện trợ nước ngoài. Dù còn nhiều khó khăn đợi chờ quốc gia Trung Đông ở phía trước, sự chuyển mình đáng khích lệ gần đây đã góp phần bảo đảm tính chính danh của chính quyền tại Syria trong mắt cộng đồng quốc tế.
Một dấu mốc quan trọng mà Syria vừa đạt được trên hành trình tái thiết sau hơn một thập kỷ chìm trong khói lửa giao tranh, nội chiến là việc Quốc hội mới chính thức ra mắt. Đây cũng là bước đi quan trọng trong quá trình chuyển tiếp chính trị của quốc gia Trung Đông này. Điểm đáng chú ý của Quốc hội gồm 210 thành viên ở Syria là thành phần đa dạng hơn, với sự hiện diện của phụ nữ và đại diện nhiều cộng đồng sắc tộc, tôn giáo.
Nhìn vào bức tranh chính trị còn nhiều hỗn loạn, chia rẽ với các vụ bạo lực sắc tộc nổi lên trong thời gian qua ở Syria, sự đa dạng về thành phần Quốc hội mới đã phần nào phản ánh nỗ lực giải quyết bài toán hàn gắn và hòa giải dân tộc. Xây dựng một chính quyền ổn định là “chìa khóa” giúp Syria thu hút đầu tư và hỗ trợ từ nước ngoài.
Nhiều tín hiệu tích cực cũng xuất hiện trong quan hệ giữa Syria và các nước. Mới đây, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức khởi động quy trình đưa Syria ra khỏi danh sách các quốc gia tài trợ khủng bố. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cũng đã đến thăm Syria, đánh dấu chuyến thăm đầu tiên của một nguyên thủ quốc gia Tây Âu tới Syria kể từ khi chính quyền chuyển tiếp ở quốc gia Trung Đông được thành lập, sau biến động chính trị vào cuối năm 2024. Bình thường hóa quan hệ với Damascus mang lại lợi ích cho các nước phương Tây. Thông qua việc tăng cường tham gia quá trình tái thiết kinh tế Syria, các nước phương Tây có cơ hội củng cố vị thế tại Trung Đông nhờ vào vị trí địa chiến lược đặc biệt của Syria.
Đang bước vào quỹ đạo ngày càng ổn định với những cơ hội phát triển rộng mở, song Syria vẫn còn nhiều thách thức phía trước. Tổng thống lâm thời Syria Ahmed Al-Sharaa xác định nhiệm vụ cốt lõi với chính quyền là phục hồi nền kinh tế đã rơi vào kiệt quệ sau nhiều năm xung đột. Ngân hàng Thế giới (WB) ước tính, chi phí tái thiết Syria có thể lên tới 216 tỷ USD, thậm chí lớn hơn. Tình hình nhân đạo cũng ở mức báo động, với khoảng 13 triệu người đang cần hỗ trợ lương thực, 12 triệu người thiếu nước sạch.
Trung Đông, nơi có trữ lượng dầu mỏ lớn và sở hữu các tuyến hàng hải chiến lược, lâu nay là một trong những “bàn cờ đa cực” phức tạp nhất thế giới, là nơi chứng kiến sự cạnh tranh, đối đầu gay gắt giữa các nước lớn. Tương lai phát triển của Syria rõ ràng không thể tách rời những diễn biến tại khu vực Trung Đông, cùng sự tính toán lợi ích chiến lược của các bên như Mỹ, Nga, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ… Cuộc xung đột Mỹ-Iran hiện nay đang có những tác động nhất định tới quỹ đạo phát triển của Syria.
Giới phân tích cho rằng, về mặt lợi ích, tình trạng khủng hoảng ở Eo biển Hormuz khiến Syria bất ngờ nổi lên như một trung tâm trung chuyển mới nhờ lợi thế địa lý và các kế hoạch đầu tư hạ tầng. Về thách thức, vòng xoáy xung đột hiện nay ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình hình an ninh của Syria. Ngày 17/7, Iran đã tấn công căn cứ quân sự Al-Tanf của Mỹ đặt tại Syria.
Hàng trăm triệu người tị nạn Syria đã trở về quê hương kể từ tháng 12/2024, là minh chứng cho sự phục hồi dần về kinh tế và ổn định chính trị tại quốc gia này. Tuy nhiên, còn nhiều điều cần làm để tiến trình chuyển tiếp không bị chệch hướng. Đó không chỉ là khôi phục các dịch vụ cơ bản, tạo sinh kế lâu dài cho người dân mà còn cần giải quyết hiệu quả những mâu thuẫn phe phái, chia rẽ sắc tộc sâu sắc, đồng thời thúc đẩy quan hệ ngoại giao với các nước và tránh bị cuốn vào các cuộc xung đột lợi ích khi tình hình Trung Đông biến động phức tạp, khó lường như hiện nay.
