Báo cáo, được xây dựng từ dữ liệu của 36 quốc gia châu Phi, ghi nhận xu hướng tội phạm mạng chuyển từ hoạt động đơn lẻ sang các mạng lưới có tổ chức và xuyên biên giới. Đây là xu hướng nguy hiểm, khiến công tác đấu tranh, phòng chống tội phạm mạng ngày càng cam go và đầy thách thức. Interpol cho rằng, quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ với hơn 1,1 tỷ thuê bao di động đang tạo động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế của châu Phi, nhưng mặt trái của nó lại khiến Lục địa đen trở thành miếng mồi béo bở của tội phạm mạng.
Tương tự những khu vực khác trên thế giới, hình thức tấn công phổ biến của các nhóm tội phạm ở châu Phi bao gồm lừa đảo thanh toán điện tử, đánh cắp dữ liệu, tấn công bằng mã độc tống tiền và giả mạo danh tính. Tuy nhiên, hình như có sự thỏa thuận ngầm về phân chia địa bàn hoạt động của các nhóm tội phạm. Trong khi Đông Phi ghi nhận nhiều vụ gian lận thanh toán di động và tấn công nhằm vào hạ tầng, thì Tây Phi và Trung Phi lại là điểm nóng của nạn lừa đảo qua thư điện tử doanh nghiệp, lừa đảo tình cảm. Khu vực Nam Phi với mức độ kết nối internet cao đang là “điểm đến hấp dẫn” của nhiều mạng lưới tội phạm quốc tế.
Interpol thừa nhận rằng, điểm đáng lo ngại nhất là AI đang giúp tội phạm tạo ra các video giả mạo “có chất lượng cao”, danh tính số giả, xây dựng các kịch bản lừa đảo “có sức thuyết phục”, đủ khả năng vượt qua nhiều biện pháp bảo mật truyền thống. Điều này khiến các cuộc tấn công, lừa đảo không chỉ diễn ra thường xuyên hơn mà còn tinh vi, khó phát hiện hơn. Dù nhiều quốc gia đã rất cảnh giác, coi bảo vệ không gian mạng là một mặt trận an ninh mới, nhưng thiệt hại tài chính do tội phạm mạng gây ra tại châu Phi vẫn không ngừng gia tăng, từ 192 triệu USD năm 2024 lên 484 triệu USD giai đoạn cuối năm 2025 đến đầu năm 2026.
Đất nước Nam Phi, với hệ sinh thái số phát triển, hệ thống cáp quang biển tiên tiến và khu vực tài chính hội nhập sâu rộng, đã trở thành miếng mồi béo bở cho các tập đoàn tội phạm xuyên quốc gia, mạng lưới lừa đảo nhắm vào doanh nghiệp và hạ tầng. Interpol công bố những số liệu đáng báo động cho thấy, Nam Phi hiện phải hứng chịu tới 92% tổng số vụ mã độc tống tiền được phát hiện trên toàn châu Phi. 70% tổng số vụ lừa đảo qua thư điện tử doanh nghiệp, 30% các vụ tống tiền tình dục kỹ thuật số, 43,6% tổng số lỗ hổng hệ thống trên toàn châu lục đều bắt nguồn từ Nam Phi.
Interpol xác định quốc gia nằm ở cực nam châu Phi này là địa bàn hoạt động của các mạng lưới tội phạm sử dụng AI để lừa đảo các doanh nghiệp tại Mỹ và châu Âu. Tình trạng rò rỉ dữ liệu trên các hệ thống cũng tiếp tay cho tội phạm sử dụng AI tạo ra danh tính giả nhằm qua mặt hệ thống xác thực, mở tài khoản ngân hàng và tín dụng phi pháp.
Nhiều quốc gia châu Phi đang tăng tốc hoàn thiện khung pháp lý về an ninh mạng. Năm 2025, có 17 quốc gia ban hành hoặc sửa đổi các quy định mới về phòng, chống tội phạm mạng. Các chiến dịch phối hợp giữa lực lượng chức năng các nước và Interpol đã bắt giữ hơn 1.500 nghi phạm và thu hồi hơn 100 triệu USD tài sản bất hợp pháp.
Interpol khuyến cáo các quốc gia châu Phi tăng cường đầu tư cho năng lực điều tra số, đào tạo nguồn nhân lực về AI và an ninh mạng, xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ, ngân hàng và các nhà mạng.
Theo Interpol, bảo vệ không gian mạng không còn đơn thuần là vấn đề công nghệ mà đã trở thành một mặt trận an ninh mới, có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển bền vững của Lục địa đen.
