Phép thử năng lực nội tại của nền kinh tế

Dù đã có lịch sử phát triển hàng trăm năm, song ngành đường sắt Việt Nam vẫn đang có khoảng cách khá xa so các quốc gia phát triển.

Nhiều nhà thầu Việt Nam đã chuẩn bị về nhân sự, thiết bị và tài chính để tham gia các dự án lớn triển khai tại Việt Nam. Ảnh KHIẾU MINH
Nhiều nhà thầu Việt Nam đã chuẩn bị về nhân sự, thiết bị và tài chính để tham gia các dự án lớn triển khai tại Việt Nam. Ảnh KHIẾU MINH

Đặc biệt, tỷ lệ nội địa hóa trong lĩnh vực công nghiệp chế tạo còn rất thấp, năng lực hiện tại của ngành đường sắt trong nước mới dừng ở sửa chữa, bảo dưỡng và đóng mới toa xe thông thường.

Từng bước tham gia sâu vào chuỗi cung ứng

Ngày 12/12/2025, Chính phủ ban hành Nghị định 319/NĐ-CP về cơ chế đặc thù trong khoa học, công nghệ đối với các công trình đường sắt trọng điểm quốc gia, tạo hành lang quan trọng để thúc đẩy tự chủ công nghệ và nâng cao vai trò của doanh nghiệp trong nước. Nhiều doanh nghiệp đã khởi động các dự án để đón đầu cơ hội này. Tiêu biểu như dự án Nhà máy sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt của Tập đoàn Hòa Phát, được đầu tư dây chuyền công nghệ hiện đại với hệ thống giá cán bốn trục có độ chính xác cao, đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe của đường sắt cao tốc.

Với nhận định, cơ hội thuận lợi để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào các dự án đường sắt quy mô lớn đang mở ra, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn Hòa Phát Trần Đình Long cho biết, tập đoàn sẽ tập trung phát triển các dòng thép chất lượng cao, trong đó có thép ray đường sắt tốc độ cao, hướng tới mục tiêu làm chủ công nghệ và góp phần hình thành ngành công nghiệp đường sắt trong nước. Dự kiến, sản phẩm ray đường sắt tốc độ cao đầu tiên của Hòa Phát sẽ ra mắt vào năm 2027.

Bước sang năm 2026, trước yêu cầu tự chủ công nghệ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa trong các dự án đường sắt được đặt ra ngày càng rõ nét, Công ty Cổ phần Tập đoàn Trường Hải (THACO) đã khởi động đầu tư Tổ hợp công nghiệp đường sắt và cơ khí đa dụng tại Thành phố Hồ Chí Minh, dự kiến đưa vào vận hành trong tháng 9/2026. Dự án được định hướng phục vụ trực tiếp các công trình đường sắt với những sản phẩm chủ lực như đầu máy, toa xe, thiết bị chuyên dụng và cấu kiện hạ tầng công nghệ cao, nhất là các thiết bị thi công then chốt như máy khoan hầm TBM, thiết bị lao dầm.

Ông Đoàn Đạt Ninh, Phó Tổng Giám đốc THACO cho biết: Tập đoàn đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 25% nội địa hóa đầu máy cho các dự án đường sắt đô thị và nâng lên khoảng 70% đối với toa xe, vật tư, thiết bị vào năm 2035.

Với vai trò đầu tàu, Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR) cũng đã kiến nghị Chính phủ phê duyệt đề án xây dựng Tổ hợp công nghiệp đường sắt với quy mô khoảng 250 ha, tổng mức đầu tư hơn 17.500 tỷ đồng, thực hiện các khâu lắp ráp, sửa chữa tiến tới chế tạo các cấu kiện cốt lõi cho đường sắt. Đáng chú ý, đối với đường sắt tốc độ cao bắc - nam, tổ hợp này sẽ tham gia lắp ráp đoàn tàu theo hình thức chuyển giao công nghệ, hướng tới tỷ lệ nội địa hóa khoảng 20% vào năm 2035 và tăng lên 80% trong giai đoạn 2040 - 2050. Đây là lộ trình khả thi, kết hợp giữa phát huy nội lực và đẩy mạnh hợp tác quốc tế, từng bước đưa doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Rộng mở cơ hội cho doanh nghiệp trong nước

Dự án đường sắt cao tốc Bắc - Nam đang bước vào triển khai với tiến độ gấp rút. Theo kế hoạch, Chính phủ dự tính khởi công hai đoạn ưu tiên là Hà Nội - Vinh và Thành phố Hồ Chí Minh - Nha Trang trong năm 2026; các đoạn còn lại khởi công từ năm 2028 và phấn đấu cơ bản hoàn thành toàn tuyến vào năm 2035.

Hiện hồ sơ mời thầu cho các gói khảo sát và lập báo cáo nghiên cứu khả thi đang được hoàn thiện, dự kiến lựa chọn nhà thầu trong quý II/2026. Cùng với đó, việc mở rộng nghiên cứu các phương thức đầu tư như đối tác công - tư (PPP) hay đầu tư kinh doanh được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân có tiềm lực tài chính, kinh nghiệm và năng lực quản trị tham gia sâu hơn vào dự án.

Theo tính toán, việc đầu tư xây dựng đường sắt tốc độ cao bắc - nam sẽ tạo ra thị trường xây dựng giá trị khoảng 33,5 tỷ USD. Nếu tính cả mạng lưới đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị tới năm 2035, tầm nhìn đến năm 2050 sẽ tạo ra thị trường xây dựng khoảng 76 tỷ USD. Ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Nhà thầu xây dựng Việt Nam chia sẻ, mặc dù chưa từng làm đường sắt tốc độ cao, nhưng nhiều nhà thầu xây dựng lớn trong nước đã có sự chuẩn bị từ nhân sự, thiết bị, tài chính… và đưa ra cam kết đủ năng lực để đảm đương phần hạ tầng xây dựng trong dự án hạ tầng giao thông lớn nhất từ trước đến nay.

Có một số tên tuổi đáng chú ý như: THACO; Liên danh nhà đầu tư Mekolor và Great USA; Công ty cổ phần Tập đoàn Vinaconey; Công ty cổ phần Quản lý quỹ đầu tư FARM13…

Trong lĩnh vực công nghệ, cuối năm 2025, FPT đã thành lập đơn vị công nghệ chiến lược FPT Railway Mobility Technology nhằm phát triển các giải pháp cho đường sắt. Tại đại hội đồng cổ đông thường niên năm 2026, Chủ tịch Tập đoàn FPT Trương Gia Bình cho biết, FPT đang tập trung vào phát triển “hệ thống não bộ” của ngành đường sắt, bao gồm phần mềm và các hệ thống điều khiển. Công nghệ đường sắt hiện đại vẫn là lĩnh vực có dư địa lớn khi mới chỉ có một số ít quốc gia làm chủ, trong khi nhu cầu tại các nước đang phát triển ngày càng tăng. Đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn, tiến tới vươn ra thị trường quốc tế…

Việt Nam đã lên kế hoạch triển khai ít nhất 37 dự án đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao. Đây không còn là câu chuyện thuần túy về hạ tầng, mà gắn chặt với yêu cầu bảo đảm chủ quyền, an ninh quốc gia, và là “phép thử” đối với năng lực nội tại của nền kinh tế. Phát huy hiệu quả nội lực sẽ là chìa khóa để Việt Nam từng bước giảm phụ thuộc vào bên ngoài, tiến tới làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực thi công, vận hành và bảo trì các hệ thống đường sắt hiện đại ■

Theo VNR, quy hoạch mạng lưới đường sắt quốc gia sẽ phát triển lên 25 tuyến với tổng chiều dài hơn 6.300 km. Dự báo đến năm 2050, nhu cầu phương tiện lên tới gần 16.800 đầu máy, toa xe các loại, với quy mô thị trường khoảng 251.000 tỷ đồng. Riêng đối với đường sắt tốc độ cao, nhu cầu 125 toa xe EMU đã tương đương hơn 137.000 tỷ đồng. Đây là “dư địa” đủ lớn để hình thành và phát triển một nền công nghiệp đường sắt trong nước, nếu có chiến lược đầu tư phù hợp.

Có thể bạn quan tâm

Mô hình dự án đường sắt tốc độ cao Hà Nội- Quảng Ninh, với tổng mức đầu tư hơn 5,6 tỷ USD vừa chính thức khởi công tại Quảng Ninh. Ảnh có sử dụng đồ họa AI

ĐỘT PHÁ VỀ KẾT NỐI HẠ TẦNG CHIẾN LƯỢC

Trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh phát triển hạ tầng giao thông bền vững và hiện đại, đường sắt tốc độ cao không chỉ là biểu tượng của năng lực công nghệ, khả năng tổ chức mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược quốc gia.

Trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, nhiều nghệ sĩ trẻ cùng ekip đã chủ động có các đàm phán đa tầng trong chuyển quyền sử dụng có điều kiện, nhằm bảo vệ tối đa quyền lợi của mình. Ảnh minh họa: KHIẾU MINH

Lấp đầy những khoảng trống ý thức

Bên cạnh Luật Sở hữu trí tuệ, được ban hành lần đầu vào cuối năm 2005, có hiệu lực từ ngày 1/6/2006 và đến nay, đã qua nhiều lần sửa đổi để phù hợp với diễn tiến của xã hội, Việt Nam hiện có một hệ thống văn bản quy phạm pháp luật khá đầy đủ liên quan việc bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan quyền tác giả.

Khoảng cách công nghệ giữa đường sắt hiện hữu và đường sắt tốc độ cao là rất lớn, vì vậy Việt Nam cần chuẩn bị tốt việc đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu tiến tới làm chủ công nghệ. Nguồn VNR

Định hình mạng lưới vận tải quốc gia

Trong bối cảnh thế giới đẩy mạnh phát triển hạ tầng giao thông bền vững và hiện đại, đường sắt tốc độ cao không chỉ là biểu tượng của năng lực công nghệ, khả năng tổ chức và tầm nhìn chiến lược quốc gia.

Lớp học nâng cao trình độ về đường sắt tốc độ cao ngành Thi công và Bảo dưỡng công trình.

Mở rộng hợp tác trong đào tạo nguồn nhân lực mới

Một nhiệm vụ mang tính chiến lược, đóng vai trò then chốt trong xây dựng và vận hành đường sắt tốc độ cao, là phải đi trước một bước để đào tạo nguồn nhân lực có đủ năng lực, trình độ tiếp nhận, vận hành, khai thác, bảo trì và từng bước làm chủ các công nghệ tiên tiến, hiện đại đang được áp dụng với đường sắt tốc độ cao.

Ông Nguyễn Quốc Vượng, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR).

Bài toán về tầm nhìn và khả năng làm chủ công nghệ

Được xác định là lĩnh vực ưu tiên chiến lược, hợp tác phát triển đường sắt, nhất là đường sắt tốc độ cao, của Việt Nam không chỉ là câu chuyện của một công trình hạ tầng, mà là bài toán lớn đặt ra yêu cầu làm chủ công nghệ, đào tạo nhân lực và năng lực nội sinh.

Hành khách xếp hàng lên chuyến tàu G8389 tại nhà ga ở thành phố Nam Kinh (Trung Quốc). (Ảnh Tân Hoa xã)

Kinh nghiệm của Trung Quốc - Quốc gia “đi sau, về trước”

Không chỉ hiện thực hóa được mục tiêu “đi sau, về trước”, nhờ có sự đầu tư bài bản, mà hiện Trung Quốc còn đang “dẫn đầu thế giới” trong phát triển hệ thống đường sắt tốc độ cao. Đây là thành công góp phần quan trọng vào những kỳ tích tăng trưởng, phát triển kinh tế - xã hội ở quốc gia này.

Khi Luật Sở hữu trí tuệ và quyền hình ảnh của người sáng tạo được thực thi đầy đủ, các tác giả làm việc trong nhiều lĩnh vực nghệ thuật mới ở Việt Nam sẽ tích cực chủ động tham gia đăng ký bản quyền tác giả hơn nữa. (Trong ảnh: Vở múa đương đại Nón của biên đạo Vũ Ngọc Khải. Ảnh Đại Ngô)

Chuyển dịch tư duy về sở hữu trí tuệ

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam (Nghị quyết 80) đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2030 và trở thành trụ cột kinh tế với 9% GDP vào năm 2045.

Bà Phạm Thị Kim Oanh.

Đồng hành để hỗ trợ giới sáng tạo một cách tốt nhất

Nhân Dân cuối tuần có cuộc trao đổi với bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Bản quyền tác giả, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, về những nỗ lực của cơ quan quản lý nhà nước trong việc đồng hành, khuyến khích các tổ chức, cá nhân chủ động nâng cao hơn nữa ý thức về bảo vệ quyền tác giả và các quyền liên quan quyền tác giả.

Đồi chè Mộc Châu. (Ảnh Huỳnh Văn Truyền)

Chủ động mở những lối đi

Nhiếp ảnh là một trong những lĩnh vực sáng tác mà việc vi phạm bản quyền xảy ra khá thường xuyên, ở nhiều phương thức, cấp độ khác nhau.

Ngành công nghệ cần đặt an toàn của trẻ em vào khâu thiết kế sản phẩm, thay vì coi đó là phần việc xử lý sau cùng. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Đồng hành để bảo vệ

Internet từ lâu đã trở thành một phần tất yếu của cuộc sống, kể cả với trẻ em. Tuy nhiên, mức độ hiện diện cao ấy không đồng nghĩa với việc thế hệ trẻ có đủ năng lực để tự bảo vệ mình.

Trung ương Đoàn luôn chủ động tạo ra các không gian cởi mở để kịp thời lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của trẻ em.

Lắng nghe đúng, hành động trúng

Trong thời đại kỷ nguyên số, không gian mạng không còn là một công cụ hỗ trợ, mà đã trở thành một môi trường sống song hành với đời sống của trẻ em.

Chiến dịch Không một mình, nằm trong chuỗi các hành động nhằm thực hiện Công ước Hà Nội, hướng tới đồng hành với giới trẻ trong phòng, chống bắt cóc online. Ảnh: Hiệp hội An ninh mạng

Nhật ký một ngày online

LTS - Không phải những con số thống kê khô khan, cũng không phải góc nhìn của người lớn, ký sự này được thực hiện bởi chính những “người trong cuộc” - nhóm phóng viên nhí của Tòa soạn Tiếng Xanh (hoạt động dưới sự hướng dẫn của UNICEF Việt Nam).

Thay vì ngăn chặn, Việt Nam đang hướng đến những giải pháp thân thiện, cùng đồng hành với trẻ trên không gian mạng. Trong ảnh: Trích từ cẩm nang “Tự tin chinh phục Vương quốc Social” của Toà soạn Tiếng Xanh.

Từ chính sách đến từng gia đình

Không gian mạng hôm nay đã là một phần của tuổi thơ Việt Nam. Vì thế, bài toán không còn là “có nên cho trẻ dùng mạng xã hội hay không”, mà là làm sao để trẻ em Việt Nam được lớn lên trong một môi trường số an toàn hơn, lành mạnh hơn và công bằng hơn.

Lần đầu tiên trong lịch sử quy hoạch đô thị Việt Nam, Thủ đô Hà Nội được Trung ương giao quyền lập đồ án Quy hoạch, phù hợp việc tổ chức lại địa giới hành chính, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp. Ảnh Thành Đạt

Thách thức trong bước chuyển tư duy

Lời tòa soạn - Theo Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, thành phố sẽ phát triển với cấu trúc đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, điểm nhấn xuyên suốt là văn hiến, văn minh, hiện đại, hạnh phúc, trong đó yếu tố “hạnh phúc” được đặt ở vị trí trung tâm.

Hà Nội định hình cấu trúc đô thị theo không gian phát triển mở “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”. (Ảnh KHIẾU MINH)

Không để quy hoạch chỉ dừng ở bản vẽ

Quy hoạch Tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm (Quy hoạch) đã được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua. Quy hoạch cho thấy tầm chiến lược, có các phân kỳ, giai đoạn thực hiện, nhưng cũng cần giải quyết những khó khăn, thách thức để đi vào đời sống.

Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội.

Đúc rút bài học thực tiễn, kiến tạo phát triển bền vững

Ông Trịnh Quang Dũng, Trưởng phòng Quản lý hoạt động quy hoạch, kiến trúc đô thị, Sở Quy hoạch-Kiến trúc Hà Nội chia sẻ: Để kiến tạo một Thủ đô phát triển bền vững xuyên thế kỷ, cơ quan chuyên môn không né tránh mà đi sâu nghiên cứu, bắt đúng bệnh...

Nhiều cuộc tọa đàm được tổ chức, nhằm đóng góp ý kiến cho chuyển đổi số quy hoạch đô thị tại Hà Nội. (Ảnh DIÊN KHÁNH)

“Bộ não số” cho đô thị thông minh

Thủ đô Hà Nội đang từng bước chuyển đổi, đầu tư hạ tầng công nghệ, tích cực chuyển đổi tư duy quản trị đô thị và quản lý quy hoạch, nâng cao chất lượng sống của người dân.

Các di tích, cảnh quan thiên nhiên, ao hồ cần có “đời sống của mình” trong không gian đô thị mới. (Ảnh VĂN HỌC)

Tích hợp yếu tố sinh thái vào từng lựa chọn

Ô nhiễm môi trường không chỉ là thách thức trước mắt, mà còn là lực cản lớn đối với mục tiêu phát triển bền vững của Thủ đô. Vì vậy, quy hoạch tổng thể phải bảo đảm yêu cầu rất cao về phát triển xanh cũng như tạo dựng hệ sinh thái phong phú cho đô thị.

Lãnh đạo phường Hồng Hà giải đáp thắc mắc của người dân bị thu hồi đất tại hiện trường.

Thước đo của một Thủ đô vì con người

Hà Nội đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc đô thị mạnh mẽ. Song, phía sau những công trình mang tầm vóc quy hoạch là đổi thay trong đời sống của người dân, đặt ra yêu cầu phải giải quyết hài hòa bài toán phát triển và an cư.

Các yếu tố mang tính quyết định cho chuyển đổi xanh, như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo… cần được đầu tư tương xứng. (Ảnh Thành Đạt)

Thế chân kiềng trong kỷ nguyên xanh

Lời toà soạn - Để đưa nông nghiệp Việt Nam bước vào kỷ nguyên xanh, điều cốt lõi là phải tái định hình vai trò của Nhà nước, doanh nghiệp và người nông dân trong một hệ sinh thái phát triển mới.

Chuyển dịch xanh đang mở ra cơ hội để nông sản Việt Nam tái định vị trên thị trường quốc tế. (Trong ảnh: Trồng sầu riêng cho năng suất cao ở xã Trường Long, TP Cần Thơ). (Ảnh Phương Bằng)

Tháo gỡ nút thắt vốn và đầu tư

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gay gắt, biến động thị trường khó đoán định, đòi hỏi từ người tiêu dùng cũng cao hơn, nông nghiệp Việt Nam đứng trước yêu cầu phải chuyển dịch xanh, nâng cao giá trị.

TS Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Tối ưu hóa công cụ chính sách, khơi thông nguồn lực công-tư

Phát triển các công cụ chính sách mới, dựa vào cơ chế thị trường để huy động sự tham gia của toàn xã hội trong phát triển nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường là điều TS Trần Công Thắng, Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, nhấn mạnh trong cuộc trò chuyện với NDCT.

Cần thúc đẩy mô hình liên kết bốn nhà (Nhà nước-Viện nghiên cứu-Doanh nghiệp-Nông dân) theo chuỗi giá trị. (Ảnh Đạt Thành)

Doanh nghiệp tiên phong nắm lợi thế

Thể chế và hệ sinh thái về chuyển đổi số - xanh của Việt Nam vẫn chưa hoàn thiện cũng như chưa đủ mạnh để phát triển trên diện rộng. Để hóa giải tình trạng này, cần đồng bộ quá trình hoàn thiện thể chế và tài chính xanh, đi đôi hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi, phát triển hạ tầng số.