Nhớ như in, ngày ấy khi bóng chiều sập xuống trước hiên nhà, như một thói quen, tôi thường chạy ra đầu ngõ đứng trông ngóng đợi mẹ về. Cảm giác háo hức, hạnh phúc tột độ ùa đến sau những giây phút chờ đợi. Xa xa dáng mẹ liêu xiêu với gánh hàng rong đổ dài trên đường dưới vệt nắng vàng yếu ớt còn sót lại, dưới mớ khoai, củ sắn, con cá của quang gánh bao giờ cũng có một gói lá chuối, bọc trong đó là mấy viên kẹo ú mầu vàng nâu thẫm phơn phớt một lớp bột trắng mịn dành cho tôi.
Kẹo ú được làm từ đường mật mía nấu sôi, thắng cho keo lại rồi để nguội thành khối. Sau khi nguội, người bán cầm khối đường quất nhiều lần vào một cây cột gỗ lớn để tạo ra khối kẹo mầu vàng nâu dẻo quánh. Khối kẹo sau đó sẽ được kéo dài và dùng kéo cắt thành từng cục nhỏ chừng một đốt ngón tay. Việc lăn trong bột sắn là một công đoạn không thể thiếu, vì ngoài tác dụng chống dính nó còn là lớp áo bảo vệ cây kẹo không chảy nước khi tiếp xúc với không khí. Vài ba công đoạn, thế nhưng đều cần nhiều sức và sự khéo léo.
Kẹo ú khi ăn thường cầm cắn từng miếng hoặc bỏ hết vào miệng ngồm ngoàm “cạp” dần, hoặc để tan chảy từ từ, nghe thấm tận đầu lưỡi mùi vị ngọt đường mật mía, không gắt mà trái lại còn rất béo. Khi ăn kẹo ú, bột áo ngoài kẹo bay tung tóe trắng xóa, hoặc dính tèm lem ngoài miệng trông rất buồn cười và ngộ nghĩnh.
Những viên kẹo thường xuất hiện trong các phiên chợ quê hay trong những lần ghé thăm tiệm tạp hóa của gia đình. Có lần mẹ kể vào những năm 60, 70, dịp Tết Nguyên đán, người ta thường mua kẹo ú để đặt trên bàn thờ tổ tiên hoặc làm quà biếu tặng người thân, bạn bè. Đâu đó vẫn thấy món kẹo dân dã này ở các chợ phiên, trò chơi dân gian hay các chương trình ẩm thực đường phố mang lại hương vị tuổi thơ cho nhiều người dân thành thị.
Giữa dòng người đông đúc, giữa những lo toan chật vật của bộn bề cuộc sống. Lâu lắm rồi, những viên kẹo ú dính đầy bột trắng xóa dần thưa người bán, nhưng mùi vị ngày xưa gợi tôi nhớ da diết: mùi ngọt của kẹo ú pha lẫn mùi mồ hôi mặn nồng trên vai áo mẹ. Và ta thấy chính mình trong đó, ngây ngô, trong trẻo. Suốt cả cuộc đời này, thứ vô giá không thể tìm được ở bất cứ nơi đâu khác chính là tình yêu thương của mẹ được bao bọc trong những thức quà vặt nho nhỏ, giản đơn ấy.
