Gắn bó với Hà Nội yêu dấu từ thuở bé tẻo teo, nhưng suốt đời mình, tôi không hết lạ nét duyên thầm trên những góc phố. Có bạn nói, Hà Nội chỉ thật là Hà Nội khi đường phố về đêm, vắng lặng, thanh tao, chỉ có tiếng rao đêm kéo dài như tiếng nhạc trầm bổng bay trong không gian ướp hương hoa. Nhưng không chỉ có thế! Hà Nội thật là Hà Nội khi bất chợt bạn đến những góc phố, những công viên, vẫn thấy loài cây ấy, loài hoa ấy, hiện diện, lặng lẽ đón bạn như một người bạn thân thương trở lại. Tôi luôn luôn có cảm nhận ấy, khi đi du xuân, trở về Hà Nội mình, rưng rưng trước hương sắc hoa ban với những cánh hoa mỏng tang như cánh bướm tím hồng. Đó là giống cây hoa ban cổ được trồng từ những năm 60 của thế kỷ trước ở Hà Nội. Khi tôi đến tuổi cặp tóc đuôi gà, đi xe điện 5 xu lên Bờ Hồ, đã thấy một rặng cây ban gần cụ lộc vừng, thật độc đáo giữa muôn sắc cây và hoa Hồ Gươm. Gió bão đã làm mất gần hết rặng ban, nay chỉ còn vài bác ban trổ hoa, gọi chim trời từ đền Ngọc Sơn bay sang ríu ran. Tản bộ xuống cuối hồ, cây ban to cao sum sê, bung lưng chừng trời ngàn vạn hoa. Bạn ra ngay góc hồ đối diện với hiệu ảnh Quốc tế, sẽ thấy bác ban già đang tươi tắn trong sắc áo tím dịu dàng. Riêng rặng ban trên đường Thanh Niên, mùa này mênh mang sắc tím hồng chạy tới sát mép hồ, hòa với trời nước Hồ Tây, mỹ lệ không bút nào tả xiết; đến nay, còn sót lại vài cây cũng khiến cho các tay máy say mê săn ảnh đẹp.
Nhìn các bạn trẻ, chợt nhói lòng câu hỏi: Chúng ta đã làm gì để bảo vệ loài hoa ban cổ này? Chưa làm gì cả. Nhiều cây ban cổ đã mất đi trên các góc phố, công viên. Nhớ lắm hai cây ban cổ thụ ở khuôn viên 62 Trần Quốc Toản. Cây cao sừng sững như cây gạo, tỏa cành lá sum sê trong sân. Mùa hoa, ngửa cổ vẫn không nhìn thấy ngọn cây, chỉ thấy vầng hoa tím hương bay dìu dịu như tự trời ban xuống. Ngày ấy, trái tim thiếu nữ thổn thức với câu thơ cũ: “Lá ban ơi sao chẳng tách làm đôi” và chuyện cổ tích về mối tình bi thương của đôi trai gái không lấy được nhau khiến cho chúng tôi càng yêu thêm loài hoa tượng trưng cho tình yêu chung thủy của nam nữ Tây Bắc.
Nếu bạn có một ngày đi dự Lễ hội hoa ban, lên Lai Châu, Điện Biên, sẽ thấy hoa ban tím hồng trải khắp đồi núi, phố phường, diễm lệ tựa như hoa anh đào ở Hàn Quốc. Vẻ đẹp kỳ diệu ấy, đang ở trước mắt bạn, chả cần đi đâu xa… Chợt nghĩ, cây ban cổ đã có mặt ở Hà Nội từ ngày Hà Nội kết nghĩa với Điện Biên. Chúng ta hy vọng và mong sao, loài ban cổ đang tím hồng dịu dàng một góc trời Hồ Tây - Hoàng Diệu - Bắc Sơn, sẽ sớm được trồng nhiều hơn ở một số phố yên tĩnh, hợp với hoa ban…
