Nếu không kịp thời ngăn chặn, ba “quả bom” này có thể phát nổ bất cứ lúc nào, gây nên cơn địa chấn làm chao đảo nền kinh tế thế giới vốn trên đà phục hồi mong manh.
Khi thông tin về mức thuế quan mới của Mỹ được đưa ra vào những tháng đầu năm 2025, giới chuyên gia đã lo ngại về nguy cơ xảy ra một cuộc suy thoái toàn cầu. Tuy nhiên, trái với hàng loạt dự báo bi quan cách đây vài tháng, nền kinh tế thế giới đã có cú lội ngược dòng bất ngờ.
Theo IMF, nhờ sự linh hoạt về chính sách, khả năng thích ứng của khu vực tư nhân và điều kiện tài chính thuận lợi, về tổng thể, kinh tế toàn cầu vẫn trụ vững trước sóng gió từ cú sốc thuế quan và căng thẳng thương mại. Dự báo tăng trưởng trong năm 2025 sẽ duy trì ở mức tương đối khả quan là 3,2%.
Dù vậy, đây có thể chỉ là khoảng lặng trước khi cơn bão thật sự ập tới, nhất là khi kinh tế thế giới đang ở thế “một cổ ba tròng”, bị bủa vây bởi ba rủi ro lớn. Trước hết là nguy cơ cuộc chiến thương mại toàn cầu bùng nổ khi chủ nghĩa bảo hộ lan rộng, các rào cản thuế quan liên tiếp được dựng lên. Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva nhận định, tác động của mức thuế mới vẫn chưa thật sự “ngấm sâu”. Việc nâng dự báo tăng trưởng năm nay chủ yếu nhờ các yếu tố mang tính tạm thời. Trong trung và dài hạn, triển vọng vẫn ảm đạm.
Hầu hết doanh nghiệp đang tìm cách xoay sở vượt qua giai đoạn khó khăn hiện nay bằng việc tích trữ hàng hóa và chấp nhận giảm lợi nhuận thay vì tăng giá bán. Tuy nhiên, Giáo sư kinh tế tại Đại học Harvard (Mỹ) Karen Dynan cho rằng, nếu những căng thẳng thương mại hiện nay tiếp diễn, sức chống chịu khó có thể được duy trì trong thời gian dài. Khi đó, kinh tế toàn cầu giảm tốc là kịch bản khó tránh khỏi.
Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) cũng cảnh báo, tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu có thể bị bóp nghẹt trong vài năm tới, khi tác động của cuộc chiến thương mại giữa các nền kinh tế lớn bắt đầu lan rộng. Khối lượng thương mại hàng hóa toàn cầu được dự báo sẽ chỉ tăng 0,5% trong năm 2026, giảm mạnh so với mức 2,4% của năm nay.
Bên cạnh hàng rào thuế quan, nguy cơ đổ vỡ thị trường tài chính cũng là rủi ro lớn. Theo IMF, nhóm cổ phiếu công nghệ, nhất là cổ phiếu của các doanh nghiệp liên quan trí tuệ nhân tạo (AI), đang tăng trưởng quá nóng. Định giá trên thị trường hiện nay đang tiến sát mức của giai đoạn “bong bóng công nghệ” đầu những năm 2000 - khi cổ phiếu của các công ty công nghệ sụp đổ sau khi bị thổi phồng quá mức. Vì vậy, nhiều chuyên gia lo ngại, nếu “cơn sốt” AI đảo chiều đột ngột, nhóm cổ phiếu công nghệ mất giá, hiệu ứng dây chuyền có thể làm đổ vỡ thị trường tài chính.
“Quả bom” thứ ba đang đe dọa nền kinh tế thế giới là tình trạng nợ công dai dẳng đang đè nặng lên các nền kinh tế đang phát triển. Khối nợ công toàn cầu dự kiến vượt mức 100% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) vào năm 2029. Điều này đồng nghĩa với việc quy mô nợ của các chính phủ, doanh nghiệp và hộ gia đình sẽ lớn hơn tổng giá trị sản lượng toàn cầu.
Theo IMF, sự gia tăng nhanh chóng của nợ công bắt nguồn từ thâm hụt ngân sách kéo dài, “vết thương” sau đại dịch và lãi suất tăng cao. Trong dài hạn, xu hướng này có thể làm phình to chi phí vay mượn, đẩy lãi suất tiếp tục tăng, thu hẹp khả năng chi tiêu và làm suy yếu năng lực ứng phó của các chính phủ trước những cú sốc kinh tế.
Tổng Giám đốc IMF Kristalina Georgieva mới đây cảnh báo, “bất định” đã trở thành trạng thái bình thường mới của nền kinh tế thế giới. Trong bối cảnh đó, Hội nghị thường niên của IMF và WB được kỳ vọng sẽ tìm ra cách tháo gỡ những điểm nghẽn, mở lối thoát cho thế bế tắc hiện nay của kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, rõ ràng đây không phải là bài toán dễ giải nếu không có sự chung sức và tinh thần thiện chí từ tất cả các quốc gia, nhất là những nền kinh tế lớn.
