Trên cơ sở đề xuất này, Sở Xây dựng thành phố có báo cáo gởi Cục Đăng kiểm nhằm đề xuất bổ sung quy định, tiêu chuẩn cho việc cải tạo, hoán đổi động cơ xe máy từ xăng sang điện, tạo hành lang pháp lý thúc đẩy giao thông xanh.
Theo Sở Xây dựng, việc cải tạo, chuyển đổi động cơ điện cho xe đang lưu hành là hướng đi tiềm năng, phù hợp định hướng chuyển đổi năng lượng xanh, giảm phát thải, tiến tới Net Zero hiện đang được Chính phủ quan tâm thực hiện.
Các bên tham gia đánh giá đề xuất của doanh nghiệp này cũng cho rằng đây là cải tiến mang tính sáng tạo, giúp tận dụng xe cũ, tiết kiệm chi phí mua mới trong quá trình chuyển đổi năng lượng xanh của ngành giao thông. Hiện, việc cải tạo mô-tô, xe máy sang động cơ điện chưa có quy định cụ thể nên các hoạt động thử nghiệm và đánh giá cũng chưa có pháp lý để triển khai chính thức.
Tuy vậy, việc thực hiện cần trên nền tảng pháp lý rõ ràng, bảo đảm an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường. Do đó, văn bản của Sở Xây dựng gởi Cục Đăng kiểm nêu: “Đề xuất Cục Đăng kiểm trong quá trình nghiên cứu sửa đổi, bổ sung các thông tư liên quan đến đăng kiểm cần xem xét, đề xuất Bộ Xây dựng lồng ghép, bổ sung thêm các quy định, tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn cho hoạt động cải tạo, hoán đổi động cơ điện đối với xe máy”. Việc này sẽ tạo hành lang pháp lý để các tổ chức, cá nhân triển khai, góp phần thúc đẩy chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông vận tải.
Thống kê tại Thành phố Hồ Chí Minh, sau khi mở rộng địa giới hành chính thành phố đang quản lý gần 12,7 triệu phương tiện, trong đó hơn 11 triệu xe máy và khoảng 85% trong số này hoạt động mỗi ngày. Theo đề xuất của Viện nghiên cứu phát triển thành phố, Thành phố Hồ Chí Minh cũng đang lên kế hoạch chuyển đổi khoảng 400.000 xe máy xăng sang điện cho tài xế công nghệ. Thời gian thực hiện chuyển đổi là sau năm 2025.
Viện Khoa học công nghệ năng lượng và môi trường, đơn vị tư vấn thực hiện Đề án Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh cũng đưa ra giải pháp thí điểm vùng phát thải thấp (LEZ) tại khu trung tâm, Cần Giờ và Côn Đảo, từng bước hạn chế xe chạy xăng dầu không đạt chuẩn ra vào các khu vực này. Chính sách dự kiến áp dụng trước mắt với xe máy kinh doanh dịch vụ và ô-tô thương mại.
Khu vực này giới hạn bởi 15 cây cầu và 20 tuyến đường chính. Lộ trình đề xuất bắt đầu thực hiện từ năm 2026 đến 2030, với tiêu chuẩn khí thải như sau: Ô-tô từ khí thải mức 4 (Euro 4) trở lên, xe máy từ khí thải mức 2 (Euro 2) trở lên, xe tải Diesel hạng nặng bị cấm hoàn toàn. Trong giai đoạn 2027-2030, thành phố thực hiện kiểm định khí thải xe máy trên diện rộng. Thông qua kiểm định, xe ô-tô, xe máy không đạt chuẩn bị hạn chế vào khu trung tâm.
Theo Viện này, để thực hiện Đề án Kiểm soát khí thải phương tiện giao thông, thành phố cần triển khai theo ba trụ cột gồm chuyển đổi phương tiện điện hóa, phân vùng phát thải thấp (LEZ) và xây dựng hạ tầng chính sách hỗ trợ. Trong đó cần tập trung cho trụ cột đầu tiên là ưu tiên chuyển đổi cho nhóm xe phát thải cao, dễ quản lý như xe buýt, taxi, xe công nghệ, xe tải... sang xe năng lượng xanh cùng với khuyến khích người dân chuyển đổi sang xe điện.
Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Hiếu, Trường đại học Việt Đức nhận định chuyển đổi phương tiện giúp giảm phát thải là chủ trương đúng đắn nhưng không thể triệt tiêu hoàn toàn. Nghĩa là không phải loại phương tiện nào cũng bị “xóa sổ” mà cần phân loại, kiểm định để có cơ sở quản lý. Chẳng hạn đối với xe máy mới sản xuất, đạt chuẩn Euro 2 trở lên thì vẫn cho vận hành bởi nếu cấm xe xăng đột ngột, nhiều gia đình không đủ điều kiện mua xe mới.
Do đó, thành phố cần tính toán tác động kinh tế-xã hội, bảo đảm lộ trình hợp lý, không gây khó cho người dân khi thực hiện Đề án.
