Chuyển dịch năng lượng: Khi công nghệ trở thành chìa khóa của Net Zero

Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển kinh tế gắn với yêu cầu bảo vệ môi trường và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu, năng lượng không còn chỉ là yếu tố bảo đảm cho sản xuất và đời sống, mà đã trở thành trụ cột quan trọng của mô hình tăng trưởng xanh, phát triển bền vững.

Với mục tiêu đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, chuyển dịch năng lượng được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, đòi hỏi sự đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, chính sách đến thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển thị trường năng lượng hiện đại, qua đó từng bước hiện thực hóa các cam kết khí hậu của Việt Nam.

Từ cam kết đến hành động: Nhìn từ thực tiễn quốc tế

Thực tế cho thấy, năng lượng xanh không thể phát triển chỉ bằng tiềm năng tự nhiên hay kỳ vọng thị trường. Từ điện gió, điện mặt trời đến hydrogen xanh hay sinh khối, tất cả đều cần một hệ thống chính sách đủ rõ ràng, đủ ổn định và đủ dài hạn để nhà đầu tư có thể “đặt cược” vào tương lai.

Việt Nam đã bắt đầu đặt những viên gạch đầu tiên. Quy định triển khai xăng sinh học E10 trên toàn quốc từ tháng 6 năm 2026 không chỉ là một bước tiến kỹ thuật, mà còn là tín hiệu chính sách rõ ràng về định hướng giảm phát thải. Song song đó, Nghị định về thị trường carbon nội địa đã mở ra một “luật chơi” mới, nơi phát thải không còn là chi phí vô hình mà được định giá cụ thể.

nguon-nang-luong-xanh-luong-kha.jpg
Từ điện gió, điện mặt trời đến hydrogen xanh hay sinh khối, tất cả đều cần một hệ thống chính sách đủ rõ ràng, đủ ổn định và đủ dài hạn để nhà đầu tư có thể “đặt cược” vào tương lai.

Ở góc độ kinh tế, đây là một bước tiến quan trọng. Khi carbon có giá, công nghệ sạch sẽ có lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, bức tranh chuyển đổi xanh tại Việt Nam vẫn còn nhiều “điểm nghẽn”: Các tiêu chuẩn kỹ thuật chưa đồng bộ, quy trình phê duyệt dự án còn phức tạp, cơ chế ưu đãi chưa đủ mạnh để thu hút dòng vốn công nghệ cao. Những “điểm nghẽn” này, nếu không được tháo gỡ, có thể làm chậm nhịp chuyển dịch của cả hệ thống.

Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, chuyển dịch năng lượng chưa bao giờ là con đường dễ dàng. Ngay cả những quốc gia phát triển cũng phải mất hàng thập kỷ để tái cấu trúc hệ thống năng lượng của mình. Chia sẻ về hành trình này, Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam, Iain Frew nhấn mạnh rằng mục tiêu Net Zero đòi hỏi những thay đổi mang tính hệ thống, không chỉ trong sản xuất điện mà còn trong nông nghiệp, giao thông, hạ tầng và toàn bộ nền kinh tế.

Kinh nghiệm của Vương quốc Anh cho thấy, chỉ trong vòng 10 đến 15 năm, nước này đã đưa tỷ trọng điện than từ 40% về gần như bằng 0, đồng thời mở rộng mạnh mẽ năng lượng gió, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Với Việt Nam, tiềm năng để chuyển đổi sang năng lượng sạch là rất rõ ràng. Đường bờ biển dài mở ra cơ hội lớn cho điện gió ngoài khơi. Cường độ bức xạ cao tạo lợi thế cho điện mặt trời. Nhưng để biến tiềm năng thành sản lượng điện thực tế, cần nhiều hơn thế.

ian-frew.jpg
Ông Iain Frew - Đại sứ Vương quốc Anh tại Việt Nam. Ảnh: Cà phê Nhân Dân

Theo Đại sứ Iain Frew, việc Việt Nam thông qua Tuyên bố chính trị thiết lập Quan hệ đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) vào tháng 12/2022 cùng Nhóm các đối tác quốc tế (IPG) sẽ không chỉ mang lại nguồn vốn, mà còn là chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm vận hành hệ thống điện và cách thức xây dựng thị trường năng lượng hiện đại. Đặc biệt, các dự án lưu trữ năng lượng và nâng cấp lưới điện được xem là “nút thắt” cần tháo gỡ để đảm bảo năng lượng tái tạo có thể phát triển ở quy mô lớn. Ở một góc nhìn rộng hơn, chuyển dịch năng lượng còn gắn liền với tham vọng xây dựng một nền kinh tế carbon thấp, nơi tăng trưởng không còn đánh đổi bằng môi trường.

Công nghệ: "Chìa khóa" mở cánh cửa Net Zero

Theo TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội năng lượng sach Việt Nam, quốc gia đang sở hữu những lợi thế tự nhiên hiếm có để phát triển năng lượng sạch, từ mặt trời, gió đến các dạng năng lượng mới. Nhưng lợi thế đó chỉ thực sự được khai thác hiệu quả khi đi kèm với chuyển đổi công nghệ và chuyển đổi số.

Trong một hệ thống năng lượng truyền thống, điện được sản xuất tập trung và phân phối một chiều. Nhưng với năng lượng tái tạo, bài toán trở nên phức tạp hơn rất nhiều. Nguồn điện phân tán. Sản lượng phụ thuộc vào thời tiết. Nhu cầu tiêu thụ biến động liên tục. Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet vạn vật đang dần trở thành “bộ não” của hệ thống năng lượng mới. Chúng giúp dự báo sản lượng điện gió, điện mặt trời, tối ưu hóa vận hành lưới điện và cân bằng cung cầu theo thời gian thực.

ongmaiduythien.jpg
TS. Mai Duy Thiện, Chủ tịch Hiệp hội năng lượng sạch Việt Nam. Ảnh: PV/Báo Nhân Dân

Không chỉ dừng lại ở đó, công nghệ lưu trữ năng lượng, từ pin quy mô lớn đến các giải pháp hydrogen, đang mở ra khả năng “tích trữ” điện sạch để sử dụng khi cần thiết. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh năng lượng tái tạo có tính biến động cao.Ở một tầng sâu hơn, công nghệ còn là yếu tố quyết định khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp. Trong tương lai gần, các thị trường xuất khẩu lớn như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản hay Hàn Quốc đều sẽ yêu cầu chứng chỉ năng lượng sạch. Điều đó đồng nghĩa, doanh nghiệp không chỉ cần sản phẩm tốt, mà còn cần “dòng điện sạch” đứng sau sản phẩm đó.

Bài toán năng lượng trước áp lực tăng trưởng

Theo tính toán của các chuyên gia, để đạt 1% tăng trưởng GDP sẽ cần khoảng 2% tăng trưởng điện năng. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao, nhu cầu điện sẽ tiếp tục gia tăng mạnh mẽ trong những năm tới. Điều này đặt ra một áp lực kép. Một mặt, phải đảm bảo đủ điện cho sản xuất và sinh hoạt. Mặt khác, phải giảm dần phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch để đáp ứng cam kết khí hậu. Giải bài toán này không thể bằng những giải pháp ngắn hạn. Theo đại diện Hiệp hội năng lượng sach Việt Nam, điều này đòi hỏi một chiến lược dài hạn, nơi năng lượng tái tạo, công nghệ lưu trữ, hạ tầng lưới điện và thị trường năng lượng phải được phát triển đồng bộ.

3.jpg
Năng lượng mặt trời đã phủ các nhà máy, trang trại của Vinamilk, cùng với các năng lượng xanh như Biomass, CNG, Biogas với tỷ lệ sử dụng ngày càng tăng. Ảnh do DN cung cấp.

Những biến động địa chính trị toàn cầu, từ xung đột đến biến động giá dầu khí, càng làm nổi bật tính cấp thiết của việc tự chủ năng lượng. Trong bối cảnh đó, năng lượng sạch không chỉ là lựa chọn “xanh”, mà còn là lựa chọn “cấp thiết”: Từ chính sách E10, thị trường carbon, đến các chương trình hợp tác quốc tế và làn sóng đầu tư vào năng lượng tái tạo. Như chia sẻ của Đại sứ Iain Frew, câu chuyện không chỉ dừng lại ở năng lượng. Đó là một tầm nhìn rộng hơn, nơi mọi hạ tầng mới được xây dựng đều phải phục vụ cho một nền kinh tế carbon thấp, nơi tăng trưởng đi cùng bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học. Nếu làm được điều đó, Việt Nam của năm 2045 không chỉ là một quốc gia thu nhập cao. Đó sẽ là một quốc gia xanh, bền vững và có khả năng cạnh tranh toàn cầu.

Có thể bạn quan tâm

Các doanh nghiệp mang tới sự kiện các giải pháp vật liệu nhẹ và bền vững. (Ảnh: THÙY LINH)

Vật liệu xanh: Xu hướng tất yếu trong kỷ nguyên Net Zero

Ngành vật liệu xây dựng đang đứng trước bước chuyển mang tính lịch sử. Nếu trước đây giá thành, chất lượng và năng lực sản xuất là những yếu tố quyết định sức cạnh tranh, thì nay hàm lượng vật liệu tái chế và mức độ đáp ứng các tiêu chuẩn ESG đang trở thành tiêu chí quan trọng để ngành xây dựng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Dây chuyền chế biến gạo của Công ty TNHH Lúa gạo Việt Nam (Vinarice). (Ảnh: ĐỨC AN)

Gỡ “nút thắt”, gia tăng lợi ích từ lúa phát thải thấp

Giai đoạn 2026-2030, Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ tiếp tục mở rộng quy mô. Tuy nhiên, để Đề án mang lại hiệu quả kinh tế thực chất cho nông dân, cần sớm tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện đo đạc, báo cáo và thẩm định phát thải.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn kiên định mục tiêu phát triển nhanh phải đi đôi với phát triển bền vững. (Ảnh: VGP/ĐỨC TUÂN)

Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero

Ngày 8/7, tại Hà Nội, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Chủ tịch Hội đồng quốc gia về Phát triển bền vững dự và phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn "Năng lượng và môi trường thế giới-Việt Nam 2026" với chủ đề "Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero".

Nhiên liệu hàng không bền vững: Cơ hội và nút thắt của Việt Nam

Nhiên liệu hàng không bền vững: Cơ hội và nút thắt của Việt Nam

Vỏ trấu, mỡ cá tra và dầu ăn đã qua sử dụng đều có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia ASEAN có nguồn nguyên liệu dồi dào nhưng đến nay vẫn chưa có nhà máy sản xuất, các hãng hàng không trong nước phải nhập khẩu loại nhiên liệu này với chi phí cao gấp nhiều lần.

Đúng giờ mở cửa thị trường, nguyên Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cùng các đại biểu đã thực hiện nghi thức khai trương Sàn Giao dịch carbon trong nước, bắt đầu phiên giao dịch đầu tiên của thị trường carbon.. (Ảnh: BTC)

Khơi thông nguồn lực cho kinh tế xanh

Sàn Giao dịch carbon đi vào hoạt động không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, mà còn tạo cơ chế để các doanh nghiệp chủ động tối ưu chi phí giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon.

Nguồn vốn tín dụng xanh đang góp phần hỗ trợ doanh nghiệp và người dân đầu tư vào các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Tín dụng xanh khó đến doanh nghiệp nhỏ nếu thiếu hệ sinh thái hỗ trợ

Tín dụng xanh đang tăng trưởng nhanh, nhưng việc tiếp cận nguồn vốn này vẫn là thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo các chuyên gia, để tiếp cận tín dụng xanh, doanh nghiệp không chỉ cần vốn mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về dữ liệu, ESG và chuyển đổi mô hình sản xuất.

ESG và chuỗi cung ứng xanh: Chìa khóa hút FDI thế hệ mới.

ESG và chuỗi cung ứng xanh: Chìa khóa hút FDI thế hệ mới

Cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn FDI đang bước sang một giai đoạn mới, khi chi phí lao động thấp hay các ưu đãi về đất đai, thuế suất không còn là lợi thế thì năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị doanh nghiệp) đang trở thành yếu tố quyết định để đón dòng vốn FDI chất lượng cao.

Chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu.

Chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu

Những yêu cầu ngày càng khắt khe về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn ESG đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Hiện nhiều doanh nghiệp đang chủ động tái cấu trúc, đẩy mạnh chuyển đổi số và quản trị phát thải nhằm từng bước tham gia sâu vào chuỗi phát triển bền vững toàn cầu.

Hiện tỉnh Sơn La có 58 hợp tác xã nông nghiệp có mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.

Chuyển đổi xanh mở lối cho nông nghiệp Sơn La phát triển bền vững

Tỉnh Sơn La đang khẳng định vị thế là địa phương đi đầu trong phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và chuyển đổi số. Những mô hình hợp tác xã, doanh nghiệp tiên phong chế biến nông sản, tư duy sản xuất theo hướng bền vững đã góp phần nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ môi trường, tăng thu nhập cho người dân.

Gạch đất không nung, lời giải xanh cho bài toán nhà ở vùng cao.

Gạch đất không nung, lời giải xanh cho bài toán nhà ở vùng cao

Trên hành trình hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, xây dựng được xem là lĩnh vực then chốt cần chuyển đổi mạnh mẽ. Không chỉ quy mô tiêu thụ tài nguyên khổng lồ, mà còn bởi lượng phát thải chiếm tỷ trọng lớn. Những nghiên cứu về vật liệu xây dựng xanh không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Việt Nam cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. (Ảnh: Netzero.vn)

Net Zero và cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam

Cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 thường được nhìn nhận như một mục tiêu khí hậu hay nghĩa vụ quốc tế. Nhưng ở góc độ phát triển, Net Zero còn là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và kiến tạo những động lực phát triển mới cho nền kinh tế.