Phát huy giá trị di sản Thủy điện Trị An: Bước đi vững chắc trong chuyển dịch năng lượng bền vững

Trong hành trình tiến tới mục tiêu Net Zero 2050, dự án Thủy điện Trị An mở rộng tại Đồng Nai nổi lên như lời giải kinh tế cho bài toán lưu trữ năng lượng phía nam, thay thế pin BESS lưu trữ vốn tốn kém. Công trình giúp ổn định lưới điện quốc gia và còn là sự tiếp nối hào hùng, nâng tầm giá trị di sản lịch sử của ngành điện.

Hồ thuỷ điện Trị An (Ảnh: Tiến Khôi)
Hồ thuỷ điện Trị An (Ảnh: Tiến Khôi)

Bài toán "điểm nghẽn" từ những trạm pin hóa học

Những năm gần đây, bản đồ năng lượng Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ với sự bùng nổ của năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời tại khu vực miền trung và miền nam. Tuy nhiên, tính "chập chờn" của thiên nhiên - nắng tắt thì điện ngưng, gió lặng thì nguồn giảm đã tạo ra áp lực thường xuyên lên hệ thống truyền tải. Điều này đòi hỏi một hệ thống lưu trữ đủ lớn để điều tiết, giữ cho tần số lưới điện luôn ổn định.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, từ góc độ thực thi kỹ thuật và quản trị, ông Trần Ngọc Dũng - Phó Giám đốc Ban điều hành dự án Trị An mở rộng đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế lớn của các hệ thống pin lưu trữ hóa học (BESS) hiện nay. Theo ông, dù BESS có ưu điểm về sự linh hoạt, nhưng các hệ thống này chủ yếu cung cấp dòng điện một chiều, gây khó khăn nhất định khi phải đáp ứng ngay lập tức các yêu cầu kỹ thuật phức tạp và xoay chiều của hệ thống điện quốc gia trên quy mô lớn.

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS).

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS).

Hơn nữa, bài toán kinh tế vẫn là một "hàng rào" ngăn cản BESS phát triển đại trà: "Chi phí đầu tư cho BESS hiện tại vẫn ở mức rất cao, trong khi tuổi thọ của pin chỉ dao động khoảng 12-15 năm, sau đó chúng ta lại phải đối mặt với bài toán thay thế và xử lý rác thải công nghiệp độc hại". Trong bối cảnh đó, một câu hỏi chiến lược được đặt ra: Làm thế nào để có một "trạm pin" khổng lồ với công suất lên tới 200MW, tuổi thọ hàng nửa thế kỷ mà không gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái? Câu trả lời đã được tìm thấy ngay tại dòng sông Đồng Nai: Dự án thủy điện Trị An mở rộng.

Trị An mở rộng: "Trạm pin thiên nhiên" khổng lồ

Khác hoàn toàn với các dự án thủy điện thông thường phải đối mặt với nỗi lo mất rừng hay di dân, Trị An mở rộng là minh chứng điển hình cho tư duy Kinh tế tuần hoàn và tối ưu hóa tài nguyên. Dự án này sử dụng chung hệ thống hồ và đập của công trình thủy điện Trị An hiện hữu, giúp loại bỏ hoàn toàn các tác động môi trường mới như mất đất rừng hay tái định cư quy mô lớn.

Theo ông Phạm Thanh Hoài - Giám đốc Ban Quản lý dự án Điện 3 (EVNPMB3), lợi thế lớn nhất và cũng là giá trị cốt lõi của Trị An chính là tận dụng được hồ chứa có dung tích thuộc hàng lớn nhất khu vực phía Nam để làm "bình ắc quy" thiên nhiên. Với tổng mức đầu tư khoảng 3.950 tỷ VNĐ , dự án tập trung vào việc xây dựng mới một tuyến năng lượng gồm: kênh dẫn vào cửa lấy nước, cửa lấy nước, đường ống áp lực và nhà máy.

cong-truong-tri-an.png
Công trường dự án thủy điện Trị An mở rộng. (Ảnh: Tiến Khôi)

Điểm "đắt" nhất của dự án nằm ở khả năng tận dụng triệt để lượng nước xả thừa qua tràn trong mùa lũ - khoảng 117 triệu m3 mỗi năm. Thay vì để nguồn năng lượng này trôi đi lãng phí, Trị An mở rộng sẽ chuyển hóa chúng thành dòng điện sạch. Ông Hoài cho biết thêm về vai trò điều tiết: "Bản chất của thủy điện mở rộng gần như đóng vai trò một trạm tích năng. Chúng tôi có thể chủ động dừng máy để nhường đường cho điện gió và điện mặt trời phát lên lưới, và ngay khi các nguồn này sụt giảm do mây che hay lặng gió, Trị An sẽ lập tức bù lại công suất để làm phẳng biểu đồ phụ tải". Khả năng phản ứng nhanh và quán tính quay lớn từ các rotor hàng trăm tấn chính là ưu thế tuyệt đối mà các hệ thống pin hóa học hiện nay chưa thể thực hiện một cách kinh tế ở quy mô tương đương.

Bản lĩnh quản trị từ "Bộ não" EVNPMB3

Để biến một di sản từ những năm 1980 - biểu tượng của tình hữu nghị Việt-Xô thành một "trạm pin xanh" của thế kỷ 21, năng lực của đơn vị quản lý dự án là yếu tố then chốt. Ban Quản lý dự án Điện 3 (EVNPMB3) đã chứng minh bản lĩnh của mình khi điều hành một công trường "sống", nơi việc thi công phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho đập chính và các tổ máy cũ đang phát điện.

ban-dieu-hanh-du-an-tri-an.png
Ban điều hành trao đổi công việc cùng liên danh nhà thầu tại công trường Thủy điện Trị An mở rộng.
(Ảnh: Tiến Khôi)

Báo cáo tình hình thực hiện dự án tính đến ngày 05/3/2026 cho thấy những bước tiến vững chắc và chuyên nghiệp:

Làm chủ chuẩn mực quốc tế: Dự án tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn về môi trường và xã hội (ESG) của Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW). Từ công tác lập hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công đến việc thẩm tra của PECC2 và PECC3 đều được thực hiện bài bản, đáp ứng 10 đợt hồ sơ phục vụ thi công.

Chủ động cung ứng và công nghệ: EVNPMB3 đã ký kết hợp đồng 26/31 gói thầu. Đặc biệt, gói thầu thiết bị cơ điện quan trọng (TB01-TAMR) đã được ký kết vào cuối tháng 1/2026, bảo đảm thiết bị đồng bộ với tiến độ xây lắp.

Tiến độ thi công thần tốc trên thực địa: Dưới sự giám sát chặt chẽ của Ban QLDA Điện 3 và các đơn vị chuyên môn, các hạng mục chính đang thay đổi từng ngày:

- Hố móng nhà máy: Đã đào đất đạt 84% và đào đá đạt 80%.

- Hệ thống đê quây: Đã đắp đến cao độ 64.5/65m, bảo đảm an toàn tuyệt đối để đào hố móng cửa nhận nước.

- Hạ tầng giao thông: Dự án cầu Hiếu Liêm – huyết mạch kết nối công trường - đã hoàn thành đúc dầm Super-T và móng cọc của toàn bộ mố, trụ. Mục tiêu thông xe kỹ thuật vào ngày 30/4/2026 đang được đội ngũ kỹ sư nỗ lực hiện thực hóa.

Viết tiếp chương mới cho "Ngọn đèn" phương nam

Thủy điện Trị An bắt đầu từ tình hữu nghị Việt-Xô những năm 1980, hoàn thành vào đầu thập niên 90 và nay đang đứng trước một sứ mệnh mới. Việc mở rộng Trị An không chỉ mang ý nghĩa về con số công suất lắp máy tăng thêm, mà còn là biểu tượng cho sự chuyển mình của ngành điện Việt Nam: từ tận dụng tài nguyên thô sang tối ưu hóa tài nguyên thông minh.

Thủy điện Trị An mở rộng đang từng bước khẳng định vị thế là "trái tim" điều tiết năng lượng sạch của khu vực phía nam. Với kế hoạch phát điện tổ máy 1 vào ngày 13/12/2027 và tổ máy 2 vào ngày 31/12/2027, đây chính là bước đi vững chắc nhất để miền nam nói riêng và cả nước nói chung tiến gần hơn tới khát vọng Net Zero. Di sản của quá khứ đang được bồi đắp bởi trí tuệ và công nghệ của tương lai, vì một Việt Nam xanh và bền vững.

BẢNG SO SÁNH: THỦY ĐIỆN TRỊ AN MỞ RỘNG VÀ HỆ THỐNG PIN LƯU TRỮ (BESS)

Tiêu chí so sánh Thủy điện Trị An mở rộng Hệ thống Pin lưu trữ (BESS)
Tuổi thọ vận hành Kéo dài từ 50 năm trở lên nhờ độ bền của thiết bị cơ điện và hạ tầng bê tông bền vững. Chỉ dao động từ 12-15 năm, sau đó phải thay thế toàn bộ hệ thống pin.
Chi phí đầu tư Tối ưu nhờ tận dụng hệ thống hồ chứa và đập hiện hữu ; tổng mức đầu tư khoảng 3.950 tỷ VNĐ cho 200MW.
Rất cao, đầu tư quy mô 200MW tương đương đòi hỏi nguồn vốn lớn cho công nghệ pin và hệ thống chuyển đổi.
Chi phí vận hành Thấp, chủ yếu là bảo trì định kỳ thiết bị cơ điện và tận dụng nguồn nước xả thừa để phát điện.
Cao, do chi phí duy trì hệ thống làm mát và chi phí thay mới các cell pin theo chu kỳ.
Tác động ESG (Môi trường) Tích cực: Không mất thêm đất rừng, hỗ trợ điều tiết lũ và đẩy mặn cho hạ du.
Tiềm ẩn rủi ro về rác thải công nghiệp độc hại từ các cell pin sau khi hết vòng đời sử dụng.
Khả năng ổn định lưới Cung cấp điện xoay chiều trực tiếp, có quán tính quay lớn giúp ổn định tần số lưới điện quốc gia. Phụ thuộc vào bộ biến tần (Inverter), khó đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật phức tạp về quán tính hệ thống.

Có thể bạn quan tâm

Vietnam Airlines hiện đại hóa đội tàu bay thông qua đầu tư vào các dòng máy bay thế hệ mới, giúp giảm tiêu hao nhiên liệu.

Hướng đi bền vững cho các cửa ngõ Thủ đô

Khi chuyển đổi xanh đã trở thành một loại “giấy thông hành” để hàng hóa Việt Nam thâm nhập vào các thị trường khó tính, để ngành logistics chạm đến quy mô của một "siêu ngành" 280 tỷ USD, đạt được mục tiêu hạ tỷ lệ chi phí logistics so với GDP thì xanh hóa các cửa ngõ chính là sự nâng cấp tất yếu của hệ thống hạ tầng.

Phân loại thủy hải sản ở cảng cá Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng. (Ảnh THANH HẢI)

Tháo điểm nghẽn để giữ thị trường

“Xanh hóa” với thủy sản Việt Nam đang trở thành yêu cầu bắt buộc khi EU, Mỹ, Nhật Bản siết tiêu chuẩn về phát thải, truy xuất và bao bì tái chế. Thị trường không chỉ đòi hỏi chất lượng và giá, mà còn đòi hỏi dấu chân carbon.

Chủ rừng chưa thể giao dịch tín chỉ carbon do thiếu chính sách cụ thể.

Khung pháp lý cho sàn giao dịch carbon trong nước

Một trong những cơ sở quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, là nguồn hấp thụ các-bon lớn từ rừng, biển và các hệ sinh thái tự nhiên. Vì vậy, việc đo đếm, quy đổi và từng bước hình thành thị trường mua, bán tín chỉ carbon là giải pháp cần thiết để bù đắp lượng phát thải khí nhà kính.

(Ảnh minh họa: Thành Đạt)

Tiềm năng giảm phát thải ngành giao thông

Phương tiện giao thông là nguồn phát thải khí nhà kính lớn, chiếm khoảng 30% lượng phát thải. Ngoài ra, đây cũng là nguyên nhân chủ yếu gây ra bụi mịn và các loại khí độc hại. Giảm phát thải là nhiệm vụ cấp bách thực hiện Net Zero vào năm 2050, đồng thời là giải pháp quan trọng để bảo vệ sức khỏe con người và môi trường sống.

(Ảnh minh họa)

Thiết lập hành lang thanh toán cho giao dịch carbon trong nước

Bộ Tài chính vừa công bố thủ tục chấp thuận ngân hàng thương mại làm ngân hàng thanh toán cho sàn giao dịch carbon trong nước, qua đó hình thành hành lang pháp lý cho hoạt động thanh toán, bảo đảm các giao dịch carbon được thực hiện an toàn, minh bạch và thông suốt.

Vườn cam dưới những tán cây cổ thụ trăm năm tuổi tại Măng Đen.

[Ảnh] Mùa vàng hữu cơ dưới tán rừng Măng Đen đại ngàn

Tới Măng Đen, nếu nhàm chán với những địa điểm quen thuộc, nơi kết hợp giữa biểu diễn công nghệ và chào bán nông sản, bạn nghĩ sao về một mô hình nông nghiệp hoàn toàn thuận tự nhiên, nơi mang tới cho chúng ta cả cảnh quan hùng vĩ, nông sản tươi ngon và những câu chuyện đầy cảm hứng?

ESG và hành trình kiến tạo phát triển bền vững

ESG và hành trình kiến tạo phát triển bền vững

ESG đang là xu hướng toàn cầu, là yêu cầu bắt buộc của các thị trường xuất khẩu, là chìa khóa cạnh tranh… nhưng mức độ triển khai thực chất còn chưa đồng đều. Dẫu vậy, những doanh nghiệp tiên phong đã chứng minh rằng ESG không phải là gánh nặng, mà là cơ hội để tái cấu trúc, nâng cấp chuỗi giá trị và tạo dựng niềm tin thị trường

Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Thị Thu Hà cùng nhóm nghiên cứu tại Phòng thí nghiệm trọng điểm Công nghệ Lọc, Hóa dầu.

Giảm phát thải tại nguồn bằng giải pháp công nghệ “mềm”

Bài toán giảm phát thải khí nhà kính đang trở thành yêu cầu cấp bách đối với nhiều ngành kinh tế, nhất là lĩnh vực sử dụng nhiều nhiên liệu. Bên cạnh các giải pháp đầu tư thiết bị mới, chuyển đổi công nghệ quy mô lớn, những giải pháp công nghệ “mềm” đang được quan tâm bởi tính khả thi trong giai đoạn chuyển tiếp.

Ông Dennis Quennet, Giám đốc Phát triển kinh tế bền vững, Tổ chức Hợp tác quốc tế Cộng hòa Liên bang Đức (GIZ) chia sẻ về chuyển đổi kép. (Ảnh: HNV)

Mở ra cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ và vừa từ chuyển đổi số-xanh

Theo ông Dennis Quennet, Giám đốc Phát triển kinh tế bền vững, Tổ chức Hợp tác quốc tế Cộng hòa Liên bang Đức, Việt Nam cần bảo đảm quá trình hội nhập không chỉ dành cho các “doanh nghiệp đầu tàu” mà phải mở ra cơ hội cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ - lực lượng đóng vai trò quan trọng đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững...

Khu công nghiệp công nghệ cao Long Thành được đầu tư xây dựng theo tiêu chuẩn khu công nghiệp sinh thái, xanh.

Xây dựng khu công nghiệp xanh ở Đồng Nai

Đồng Nai được xem là “thủ phủ” công nghiệp của cả nước với 57 khu công nghiệp đang hoạt động. Theo quy hoạch đã được phê duyệt, đến năm 2030 tỉnh sẽ có 81 khu công nghiệp. Địa phương tiên phong chuyển đổi khu công nghiệp hiện hữu và đẩy mạnh đầu tư mới theo hướng khu công nghiệp xanh, sinh thái, tuần hoàn để phát triển bền vững.

Thủy chung với rừng xanh

Thủy chung với rừng xanh

Nằm ở mái bắc dãy Trường Sơn, nơi đầu nguồn con sông Ngàn Phố, có một tập thể đã 70 năm gắn bó với rừng. Điểm chung giữa họ không chỉ là sự tiếp nối qua nhiều thế hệ mà còn là lời thề son sắc với rừng. 

Hành trình giữ xanh đại ngàn Pù Mát

Hành trình giữ xanh đại ngàn Pù Mát

Giữa mạch xanh bất tận của Pù Mát, “lá phổi” của dãy Bắc Trường Sơn ở miền Tây Nghệ An, có những con người từng một thời “ăn rừng, ngủ rừng”, mang thân phận thợ săn, lâm tặc… để mưu sinh. Họ gieo nỗi sợ giữa rừng sâu, nhưng rồi lại chính họ là những người lặng lẽ quay đầu, góp sức giữ lại màu xanh cuối cùng cho đại ngàn.