Phát huy giá trị di sản Thủy điện Trị An: Bước đi vững chắc trong chuyển dịch năng lượng bền vững

Trong hành trình tiến tới mục tiêu Net Zero 2050, dự án Thủy điện Trị An mở rộng tại Đồng Nai nổi lên như lời giải kinh tế cho bài toán lưu trữ năng lượng phía nam, thay thế pin BESS lưu trữ vốn tốn kém. Công trình giúp ổn định lưới điện quốc gia và còn là sự tiếp nối hào hùng, nâng tầm giá trị di sản lịch sử của ngành điện.

Hồ thuỷ điện Trị An (Ảnh: Tiến Khôi)
Hồ thuỷ điện Trị An (Ảnh: Tiến Khôi)

Bài toán "điểm nghẽn" từ những trạm pin hóa học

Những năm gần đây, bản đồ năng lượng Việt Nam đã chứng kiến sự chuyển mình mạnh mẽ với sự bùng nổ của năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời tại khu vực miền trung và miền nam. Tuy nhiên, tính "chập chờn" của thiên nhiên - nắng tắt thì điện ngưng, gió lặng thì nguồn giảm đã tạo ra áp lực thường xuyên lên hệ thống truyền tải. Điều này đòi hỏi một hệ thống lưu trữ đủ lớn để điều tiết, giữ cho tần số lưới điện luôn ổn định.

Trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân, từ góc độ thực thi kỹ thuật và quản trị, ông Trần Ngọc Dũng - Phó Giám đốc Ban điều hành dự án Trị An mở rộng đã thẳng thắn chỉ ra những hạn chế lớn của các hệ thống pin lưu trữ hóa học (BESS) hiện nay. Theo ông, dù BESS có ưu điểm về sự linh hoạt, nhưng các hệ thống này chủ yếu cung cấp dòng điện một chiều, gây khó khăn nhất định khi phải đáp ứng ngay lập tức các yêu cầu kỹ thuật phức tạp và xoay chiều của hệ thống điện quốc gia trên quy mô lớn.

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS).

Hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS).

Hơn nữa, bài toán kinh tế vẫn là một "hàng rào" ngăn cản BESS phát triển đại trà: "Chi phí đầu tư cho BESS hiện tại vẫn ở mức rất cao, trong khi tuổi thọ của pin chỉ dao động khoảng 12-15 năm, sau đó chúng ta lại phải đối mặt với bài toán thay thế và xử lý rác thải công nghiệp độc hại". Trong bối cảnh đó, một câu hỏi chiến lược được đặt ra: Làm thế nào để có một "trạm pin" khổng lồ với công suất lên tới 200MW, tuổi thọ hàng nửa thế kỷ mà không gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái? Câu trả lời đã được tìm thấy ngay tại dòng sông Đồng Nai: Dự án thủy điện Trị An mở rộng.

Trị An mở rộng: "Trạm pin thiên nhiên" khổng lồ

Khác hoàn toàn với các dự án thủy điện thông thường phải đối mặt với nỗi lo mất rừng hay di dân, Trị An mở rộng là minh chứng điển hình cho tư duy Kinh tế tuần hoàn và tối ưu hóa tài nguyên. Dự án này sử dụng chung hệ thống hồ và đập của công trình thủy điện Trị An hiện hữu, giúp loại bỏ hoàn toàn các tác động môi trường mới như mất đất rừng hay tái định cư quy mô lớn.

Theo ông Phạm Thanh Hoài - Giám đốc Ban Quản lý dự án Điện 3 (EVNPMB3), lợi thế lớn nhất và cũng là giá trị cốt lõi của Trị An chính là tận dụng được hồ chứa có dung tích thuộc hàng lớn nhất khu vực phía Nam để làm "bình ắc quy" thiên nhiên. Với tổng mức đầu tư khoảng 3.950 tỷ VNĐ , dự án tập trung vào việc xây dựng mới một tuyến năng lượng gồm: kênh dẫn vào cửa lấy nước, cửa lấy nước, đường ống áp lực và nhà máy.

cong-truong-tri-an.png
Công trường dự án thủy điện Trị An mở rộng. (Ảnh: Tiến Khôi)

Điểm "đắt" nhất của dự án nằm ở khả năng tận dụng triệt để lượng nước xả thừa qua tràn trong mùa lũ - khoảng 117 triệu m3 mỗi năm. Thay vì để nguồn năng lượng này trôi đi lãng phí, Trị An mở rộng sẽ chuyển hóa chúng thành dòng điện sạch. Ông Hoài cho biết thêm về vai trò điều tiết: "Bản chất của thủy điện mở rộng gần như đóng vai trò một trạm tích năng. Chúng tôi có thể chủ động dừng máy để nhường đường cho điện gió và điện mặt trời phát lên lưới, và ngay khi các nguồn này sụt giảm do mây che hay lặng gió, Trị An sẽ lập tức bù lại công suất để làm phẳng biểu đồ phụ tải". Khả năng phản ứng nhanh và quán tính quay lớn từ các rotor hàng trăm tấn chính là ưu thế tuyệt đối mà các hệ thống pin hóa học hiện nay chưa thể thực hiện một cách kinh tế ở quy mô tương đương.

Bản lĩnh quản trị từ "Bộ não" EVNPMB3

Để biến một di sản từ những năm 1980 - biểu tượng của tình hữu nghị Việt-Xô thành một "trạm pin xanh" của thế kỷ 21, năng lực của đơn vị quản lý dự án là yếu tố then chốt. Ban Quản lý dự án Điện 3 (EVNPMB3) đã chứng minh bản lĩnh của mình khi điều hành một công trường "sống", nơi việc thi công phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho đập chính và các tổ máy cũ đang phát điện.

ban-dieu-hanh-du-an-tri-an.png
Ban điều hành trao đổi công việc cùng liên danh nhà thầu tại công trường Thủy điện Trị An mở rộng.
(Ảnh: Tiến Khôi)

Báo cáo tình hình thực hiện dự án tính đến ngày 05/3/2026 cho thấy những bước tiến vững chắc và chuyên nghiệp:

Làm chủ chuẩn mực quốc tế: Dự án tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn về môi trường và xã hội (ESG) của Ngân hàng Tái thiết Đức (KfW). Từ công tác lập hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công đến việc thẩm tra của PECC2 và PECC3 đều được thực hiện bài bản, đáp ứng 10 đợt hồ sơ phục vụ thi công.

Chủ động cung ứng và công nghệ: EVNPMB3 đã ký kết hợp đồng 26/31 gói thầu. Đặc biệt, gói thầu thiết bị cơ điện quan trọng (TB01-TAMR) đã được ký kết vào cuối tháng 1/2026, bảo đảm thiết bị đồng bộ với tiến độ xây lắp.

Tiến độ thi công thần tốc trên thực địa: Dưới sự giám sát chặt chẽ của Ban QLDA Điện 3 và các đơn vị chuyên môn, các hạng mục chính đang thay đổi từng ngày:

- Hố móng nhà máy: Đã đào đất đạt 84% và đào đá đạt 80%.

- Hệ thống đê quây: Đã đắp đến cao độ 64.5/65m, bảo đảm an toàn tuyệt đối để đào hố móng cửa nhận nước.

- Hạ tầng giao thông: Dự án cầu Hiếu Liêm – huyết mạch kết nối công trường - đã hoàn thành đúc dầm Super-T và móng cọc của toàn bộ mố, trụ. Mục tiêu thông xe kỹ thuật vào ngày 30/4/2026 đang được đội ngũ kỹ sư nỗ lực hiện thực hóa.

Viết tiếp chương mới cho "Ngọn đèn" phương nam

Thủy điện Trị An bắt đầu từ tình hữu nghị Việt-Xô những năm 1980, hoàn thành vào đầu thập niên 90 và nay đang đứng trước một sứ mệnh mới. Việc mở rộng Trị An không chỉ mang ý nghĩa về con số công suất lắp máy tăng thêm, mà còn là biểu tượng cho sự chuyển mình của ngành điện Việt Nam: từ tận dụng tài nguyên thô sang tối ưu hóa tài nguyên thông minh.

Thủy điện Trị An mở rộng đang từng bước khẳng định vị thế là "trái tim" điều tiết năng lượng sạch của khu vực phía nam. Với kế hoạch phát điện tổ máy 1 vào ngày 13/12/2027 và tổ máy 2 vào ngày 31/12/2027, đây chính là bước đi vững chắc nhất để miền nam nói riêng và cả nước nói chung tiến gần hơn tới khát vọng Net Zero. Di sản của quá khứ đang được bồi đắp bởi trí tuệ và công nghệ của tương lai, vì một Việt Nam xanh và bền vững.

BẢNG SO SÁNH: THỦY ĐIỆN TRỊ AN MỞ RỘNG VÀ HỆ THỐNG PIN LƯU TRỮ (BESS)

Tiêu chí so sánh Thủy điện Trị An mở rộng Hệ thống Pin lưu trữ (BESS)
Tuổi thọ vận hành Kéo dài từ 50 năm trở lên nhờ độ bền của thiết bị cơ điện và hạ tầng bê tông bền vững. Chỉ dao động từ 12-15 năm, sau đó phải thay thế toàn bộ hệ thống pin.
Chi phí đầu tư Tối ưu nhờ tận dụng hệ thống hồ chứa và đập hiện hữu ; tổng mức đầu tư khoảng 3.950 tỷ VNĐ cho 200MW.
Rất cao, đầu tư quy mô 200MW tương đương đòi hỏi nguồn vốn lớn cho công nghệ pin và hệ thống chuyển đổi.
Chi phí vận hành Thấp, chủ yếu là bảo trì định kỳ thiết bị cơ điện và tận dụng nguồn nước xả thừa để phát điện.
Cao, do chi phí duy trì hệ thống làm mát và chi phí thay mới các cell pin theo chu kỳ.
Tác động ESG (Môi trường) Tích cực: Không mất thêm đất rừng, hỗ trợ điều tiết lũ và đẩy mặn cho hạ du.
Tiềm ẩn rủi ro về rác thải công nghiệp độc hại từ các cell pin sau khi hết vòng đời sử dụng.
Khả năng ổn định lưới Cung cấp điện xoay chiều trực tiếp, có quán tính quay lớn giúp ổn định tần số lưới điện quốc gia. Phụ thuộc vào bộ biến tần (Inverter), khó đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật phức tạp về quán tính hệ thống.

Có thể bạn quan tâm

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng khẳng định, Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn kiên định mục tiêu phát triển nhanh phải đi đôi với phát triển bền vững. (Ảnh: VGP/ĐỨC TUÂN)

Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero

Ngày 8/7, tại Hà Nội, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Chủ tịch Hội đồng quốc gia về Phát triển bền vững dự và phát biểu chỉ đạo tại Diễn đàn "Năng lượng và môi trường thế giới-Việt Nam 2026" với chủ đề "Việt Nam cụ thể hóa con đường tới Net Zero".

Nhiên liệu hàng không bền vững: Cơ hội và nút thắt của Việt Nam

Nhiên liệu hàng không bền vững: Cơ hội và nút thắt của Việt Nam

Vỏ trấu, mỡ cá tra và dầu ăn đã qua sử dụng đều có thể được sử dụng để sản xuất nhiên liệu hàng không bền vững. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia ASEAN có nguồn nguyên liệu dồi dào nhưng đến nay vẫn chưa có nhà máy sản xuất, các hãng hàng không trong nước phải nhập khẩu loại nhiên liệu này với chi phí cao gấp nhiều lần.

Đúng giờ mở cửa thị trường, nguyên Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà cùng các đại biểu đã thực hiện nghi thức khai trương Sàn Giao dịch carbon trong nước, bắt đầu phiên giao dịch đầu tiên của thị trường carbon.. (Ảnh: BTC)

Khơi thông nguồn lực cho kinh tế xanh

Sàn Giao dịch carbon đi vào hoạt động không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, mà còn tạo cơ chế để các doanh nghiệp chủ động tối ưu chi phí giảm phát thải thông qua giao dịch hạn ngạch và tín chỉ carbon.

Nguồn vốn tín dụng xanh đang góp phần hỗ trợ doanh nghiệp và người dân đầu tư vào các mô hình sản xuất nông nghiệp bền vững. (Ảnh: Báo Nhân Dân)

Tín dụng xanh khó đến doanh nghiệp nhỏ nếu thiếu hệ sinh thái hỗ trợ

Tín dụng xanh đang tăng trưởng nhanh, nhưng việc tiếp cận nguồn vốn này vẫn là thách thức lớn đối với nhiều doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Theo các chuyên gia, để tiếp cận tín dụng xanh, doanh nghiệp không chỉ cần vốn mà còn phải đáp ứng các yêu cầu về dữ liệu, ESG và chuyển đổi mô hình sản xuất.

ESG và chuỗi cung ứng xanh: Chìa khóa hút FDI thế hệ mới.

ESG và chuỗi cung ứng xanh: Chìa khóa hút FDI thế hệ mới

Cuộc cạnh tranh thu hút dòng vốn FDI đang bước sang một giai đoạn mới, khi chi phí lao động thấp hay các ưu đãi về đất đai, thuế suất không còn là lợi thế thì năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường, Xã hội và Quản trị doanh nghiệp) đang trở thành yếu tố quyết định để đón dòng vốn FDI chất lượng cao.

Chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu.

Chủ động thích ứng với các tiêu chuẩn xanh toàn cầu

Những yêu cầu ngày càng khắt khe về phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn ESG đang tạo ra áp lực chưa từng có đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam. Hiện nhiều doanh nghiệp đang chủ động tái cấu trúc, đẩy mạnh chuyển đổi số và quản trị phát thải nhằm từng bước tham gia sâu vào chuỗi phát triển bền vững toàn cầu.

Hiện tỉnh Sơn La có 58 hợp tác xã nông nghiệp có mã số vùng trồng phục vụ xuất khẩu.

Chuyển đổi xanh mở lối cho nông nghiệp Sơn La phát triển bền vững

Tỉnh Sơn La đang khẳng định vị thế là địa phương đi đầu trong phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và chuyển đổi số. Những mô hình hợp tác xã, doanh nghiệp tiên phong chế biến nông sản, tư duy sản xuất theo hướng bền vững đã góp phần nâng cao giá trị nông sản, bảo vệ môi trường, tăng thu nhập cho người dân.

Gạch đất không nung, lời giải xanh cho bài toán nhà ở vùng cao.

Gạch đất không nung, lời giải xanh cho bài toán nhà ở vùng cao

Trên hành trình hướng tới phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, xây dựng được xem là lĩnh vực then chốt cần chuyển đổi mạnh mẽ. Không chỉ quy mô tiêu thụ tài nguyên khổng lồ, mà còn bởi lượng phát thải chiếm tỷ trọng lớn. Những nghiên cứu về vật liệu xây dựng xanh không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu tất yếu.

Việt Nam cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050. (Ảnh: Netzero.vn)

Net Zero và cơ hội tái cấu trúc nền kinh tế Việt Nam

Cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 thường được nhìn nhận như một mục tiêu khí hậu hay nghĩa vụ quốc tế. Nhưng ở góc độ phát triển, Net Zero còn là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh và kiến tạo những động lực phát triển mới cho nền kinh tế.

Sản phẩm vật liệu xanh được Công ty Xi-măng Sông Thao phân phối ra thị trường.

Khơi thông tiềm năng vật liệu xanh, bền vững

Xanh hóa vật liệu cho ngành xây dựng mang lại lợi ích kinh tế, đồng thời là giải pháp hữu hiệu nhằm giảm phát thải, hướng tới nền kinh tế xanh, bền vững. Thời gian qua, các công trình nghiên cứu, thử nghiệm về loại vật liệu này đã cho thấy tính khả thi cao và có nhiều tiềm năng ứng dụng trong thi công.