Trong bối cảnh mối quan hệ an ninh xuyên Đại Tây Dương đứng trước thử thách lớn, Hội nghị thượng đỉnh Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) diễn ra tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) trong hai ngày 7 và 8/7 được đánh giá là một trong những kỳ họp quan trọng nhất của liên minh quân sự trong nhiều năm qua. Đây là cơ hội để Mỹ và các đồng minh tìm cách hàn gắn những rạn nứt hiện tại, củng cố sức mạnh liên minh quân sự lớn nhất hành tinh.
Mối quan hệ giữa các đồng minh trong NATO xấu đi kể từ đầu năm 2026, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump có những phát ngôn về giành quyền kiểm soát Greenland, lãnh thổ tự trị của Đan Mạch.
Động thái này làm gia tăng căng thẳng giữa Washington với các đồng minh châu Âu, đồng thời thổi bùng tranh cãi về tương lai an ninh của NATO tại khu vực Bắc Cực.
Quan hệ xuyên đại Tây Dương càng rạn nứt sau khi Tổng thống Mỹ chỉ trích gay gắt các nước châu Âu “lập lờ” khi được yêu cầu ủng hộ Chiến dịch Epic Fury chống Iran. Giọt nước tràn ly, sự không hài lòng đối với các đồng minh dẫn tới việc tháng 5 vừa qua, nhà lãnh đạo Mỹ tuyên bố rút 5.000 binh sĩ khỏi Đức.
Sự hoài nghi lẫn nhau giữa Mỹ và các đồng minh phủ bóng lên Hội nghị thượng đỉnh NATO lần này, khi gần đây xuất hiện tin tức về kế hoạch của Nhà trắng nhằm giảm triển khai quân đội, loại bỏ các năng lực quan trọng và khó thay thế của Mỹ khỏi châu Âu, nhường lại các vị trí bảo đảm an ninh chiến lược cho châu Âu.
Trọng tâm của hội nghị lần này là tìm kiếm sự đồng thuận nhằm tăng cường năng lực công nghiệp quốc phòng.
Tổng Thư ký NATO Rutte dự kiến công bố kế hoạch được gọi là “cuộc cách mạng công nghiệp quốc phòng”, bao gồm hàng chục tỷ USD hợp đồng và đơn đặt hàng mới nhằm mở rộng năng lực sản xuất vũ khí của châu Âu.
Vấn đề Ukraine cũng là nội dung quan trọng tại hội nghị. Các nước thành viên dự kiến tiếp tục thảo luận về việc tăng cường hỗ trợ quân sự và tài chính cho Kiev.
Tuy nhiên, việc phân bổ gánh nặng hỗ trợ Ukraine vẫn là chủ đề gây nhiều tranh luận khi Tổng Thư ký NATO Rutte nhiều lần kêu gọi các nước thành viên chia sẻ trách nhiệm công bằng hơn, thay vì để một số quốc gia gánh phần lớn chi phí.
Sáng kiến về “cuộc cách mạng công nghiệp quốc phòng” không chỉ giúp châu Âu tăng cường năng lực tự chủ mà còn mở thêm thị trường cho ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ, qua đó tạo thêm động lực để Washington tiếp tục duy trì vai trò trong NATO.
Tại cuộc họp Bộ trưởng Quốc phòng NATO ở Brussels hồi tháng trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth thông báo, Lầu năm góc đang rà soát toàn diện việc triển khai lực lượng và thế trận quân sự của Mỹ tại châu Âu.
Ông Hegseth đồng thời cảnh báo Washington sẽ đánh giá mức độ đóng góp của từng đồng minh và những nước không thực hiện đầy đủ cam kết sẽ phải đối mặt với những hệ quả nhất định.
Phát biểu này làm gia tăng lo ngại về khả năng Mỹ cắt giảm hiện diện quân sự tại châu Âu trong thời gian tới. Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng, việc điều chỉnh vai trò của Mỹ cần được thực hiện theo lộ trình và có sự phối hợp chặt chẽ nhằm tránh tạo ra khoảng trống năng lực quân sự trong giai đoạn chuyển tiếp.
Nếu Mỹ giảm vai trò tại châu Âu, các nước sẽ phải nhanh chóng tăng cường năng lực quốc phòng để bảo đảm khả năng răn đe trước các mối đe dọa an ninh. Các chuyên gia nhận định, phép thử lớn nhất đối với NATO tại Hội nghị Ankara không nằm ở các gói chi tiêu quốc phòng hay các hợp đồng mua sắm vũ khí, mà là khả năng duy trì sự thống nhất giữa các đồng minh.
Để củng cố sức mạnh của liên minh, Tổng Thư ký NATO Mark Rutte đã nỗ lực giữ Mỹ tiếp tục gắn bó với NATO. Trong chuyến thăm Washington cuối tháng 6 vừa qua, ông Rutte công khai ca ngợi những đóng góp của Tổng thống Trump đối với việc thúc đẩy các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng.
Cách tiếp cận của ông Rutte được cho là nhằm tránh những bất đồng công khai tại hội nghị, đồng thời nhấn mạnh lợi ích mà NATO mang lại cho Mỹ, cả về an ninh lẫn kinh tế.
Trong khi đó, đối với các nước châu Âu, hội nghị lần này là cơ hội để chứng tỏ với Mỹ về việc thực thi những cam kết tăng chi tiêu quốc phòng và nâng cao năng lực tự chủ, nhằm duy trì cam kết an ninh mạnh mẽ từ phía Mỹ cũng như củng cố mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương.
Các nhà lãnh đạo NATO kỳ vọng tuyên bố chung sau hội nghị sẽ tái khẳng định Điều 5 của Hiệp ước NATO về phòng thủ tập thể.
Tuy nhiên, theo giới phân tích, hiệu quả răn đe của NATO chỉ được bảo đảm nếu các cam kết đó được thể hiện bằng sự đoàn kết thực chất giữa các đồng minh.
Bởi thế, đây là cơ hội để các nhà lãnh đạo NATO phát đi thông điệp rằng liên minh vẫn đoàn kết và đủ sức thích ứng với môi trường an ninh đang thay đổi.
