Theo Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính), để tăng sức hấp dẫn của môi trường đầu tư và đón dòng vốn FDI thế hệ mới, cần triển khai đồng bộ 4 nhóm giải pháp về thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực và các chính sách hỗ trợ, qua đó nâng cao hiệu quả đóng góp của khu vực FDI đối với nền kinh tế.
Hoàn thiện môi trường đầu tư để nâng sức hút dòng vốn FDI
Trong thời gian qua, dòng vốn FDI tiếp tục giữ vai trò quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, góp phần bổ sung nguồn lực đầu tư, thúc đẩy xuất khẩu, tạo việc làm và chuyển giao công nghệ. Tuy nhiên, bối cảnh thu hút đầu tư quốc tế đang có nhiều thay đổi khi cạnh tranh giữa các quốc gia trong khu vực ASEAN ngày càng gay gắt, trong khi việc áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu làm thay đổi căn bản các công cụ ưu đãi đầu tư truyền thống. Điều này đặt ra yêu cầu Việt Nam phải tiếp tục hoàn thiện môi trường đầu tư, chuyển từ cạnh tranh bằng ưu đãi thuế sang nâng cao chất lượng môi trường đầu tư và năng lực hỗ trợ doanh nghiệp.
Theo Bộ Tài chính, nhóm giải pháp đầu tiên là tiếp tục rà soát, sửa đổi và hoàn thiện hệ thống pháp luật về đầu tư theo hướng đồng bộ, minh bạch, ổn định và nâng cao tính dự báo.
Đáng chú ý, trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu được triển khai, Bộ Tài chính cho rằng cần chuyển mạnh từ các chính sách ưu đãi thuế sang cơ chế hỗ trợ đầu tư dựa trên chi phí thực tế. Các chính sách hỗ trợ sẽ tập trung vào phát triển hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực, nghiên cứu và phát triển (R&D), đổi mới sáng tạo và các yếu tố giúp doanh nghiệp giảm chi phí đầu tư, nâng cao hiệu quả hoạt động. Đây cũng là xu hướng được nhiều quốc gia áp dụng nhằm duy trì sức cạnh tranh trong thu hút các dự án FDI có chất lượng.
Cùng với việc hoàn thiện chính sách, cải cách thủ tục hành chính tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, các thủ tục về đầu tư, đất đai, xây dựng và môi trường cần được rà soát theo hướng liên thông, cắt giảm thời gian xử lý, tạo điều kiện để các dự án sớm được triển khai. Bộ Tài chính đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục đối với các dự án công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn, năng lượng và trung tâm dữ liệu - những lĩnh vực đang thu hút sự quan tâm của nhiều tập đoàn lớn trên thế giới.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục rà soát, cắt giảm các thủ tục liên quan đến giấy phép lao động và thị thực cho chuyên gia nước ngoài nhằm đáp ứng yêu cầu triển khai các dự án FDI quy mô lớn và công nghệ cao. Việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho đội ngũ chuyên gia, kỹ sư và nhà quản lý quốc tế sẽ góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án, đồng thời nâng cao khả năng tiếp thu công nghệ và kinh nghiệm quản trị hiện đại.
Để các chính sách được thực hiện thống nhất, Bộ Tài chính cũng đề xuất tăng cường cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong quản lý, hỗ trợ nhà đầu tư, bảo đảm thống nhất trong thực thi chính sách, hạn chế tình trạng chồng chéo hoặc khác biệt trong áp dụng quy định.
Bên cạnh hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng được xác định là một trong những điều kiện tiên quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong thu hút FDI.
Theo Bộ Tài chính, cần tiếp tục ưu tiên đầu tư hệ thống hạ tầng chiến lược, đặc biệt là hạ tầng giao thông, năng lượng và logistics gắn với các hành lang kinh tế và công nghiệp trọng điểm. Trọng tâm là đẩy nhanh tiến độ các tuyến cao tốc liên vùng, cảng biển nước sâu, cảng hàng không và hệ thống logistics trung chuyển nhằm giảm chi phí vận tải, nâng cao khả năng kết nối chuỗi cung ứng và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.
Cùng với đó, việc hình thành và phát triển các cụm công nghiệp-đô thị-dịch vụ logistics tích hợp, nhất là tại các vùng kinh tế trọng điểm phía bắc, miền trung và phía nam, sẽ tạo thêm không gian thu hút các dự án FDI quy mô lớn và tập trung.
Đối với hạ tầng năng lượng, Bộ Tài chính cho rằng cần bảo đảm khả năng cung ứng điện ổn định và dài hạn cho các ngành công nghệ cao, trung tâm dữ liệu và công nghiệp bán dẫn. Đồng thời, cần đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo gắn với yêu cầu chuyển dịch xanh của các tập đoàn đa quốc gia, phù hợp với xu hướng đầu tư bền vững.
Nâng cao chất lượng dòng vốn FDI từ nguồn nhân lực và liên kết doanh nghiệp
Cùng với hoàn thiện thể chế và phát triển hạ tầng, Bộ Tài chính xác định nguồn nhân lực là yếu tố quyết định để nâng cao chất lượng thu hút FDI trong giai đoạn mới. Khi định hướng thu hút đầu tư chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao, bán dẫn, điện tử, trí tuệ nhân tạo và trung tâm dữ liệu, yêu cầu về lao động có trình độ chuyên môn, kỹ năng kỹ thuật cũng ngày càng cao.
Theo Bộ Tài chính, tình trạng thiếu hụt lao động kỹ thuật cao đang ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ triển khai nhiều dự án FDI. Để khắc phục, cần tăng cường gắn kết giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp FDI, từng bước hình thành cơ chế đặt hàng đào tạo theo nhu cầu của từng ngành và từng doanh nghiệp. Trọng tâm là các lĩnh vực bán dẫn, công nghệ thông tin, điện tử và trí tuệ nhân tạo - những ngành được kỳ vọng sẽ tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế trong thời gian tới.
Bên cạnh đào tạo nguồn nhân lực mới, việc đào tạo lại và nâng cao kỹ năng cho lực lượng lao động hiện có cũng cần được đẩy mạnh nhằm đáp ứng yêu cầu chuyển dịch sang mô hình sản xuất công nghệ cao. Đây không chỉ là giải pháp giải quyết tình trạng thiếu hụt nhân lực trước mắt mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng khả năng tiếp nhận công nghệ mới và đáp ứng yêu cầu của các nhà đầu tư quốc tế.
Một giải pháp khác được Bộ Tài chính nhấn mạnh là hoàn thiện cơ chế thu hút và sử dụng chuyên gia nước ngoài. Theo đó, cần tiếp tục đơn giản hóa các thủ tục về cấp giấy phép lao động và thị thực, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho chuyên gia, kỹ sư và nhà quản lý quốc tế đến làm việc tại Việt Nam. Việc thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao từ nước ngoài được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao năng lực hấp thụ công nghệ, kinh nghiệm quản trị và hỗ trợ doanh nghiệp trong nước từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Bên cạnh các giải pháp về nguồn nhân lực, Bộ Tài chính cũng đề xuất tiếp tục đổi mới công tác xúc tiến đầu tư theo hướng có trọng tâm, trọng điểm, theo hướng tập trung vào các tập đoàn công nghệ lớn và các dự án có giá trị gia tăng cao, có khả năng lan tỏa công nghệ, tạo động lực phát triển cho các ngành kinh tế trong nước.
Một nội dung quan trọng khác là thúc đẩy liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước. Đây được xem là giải pháp nhằm nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, qua đó phát huy hiệu quả lan tỏa của khu vực FDI đối với nền kinh tế.
Theo đánh giá của các chuyên gia kinh tế, việc triển khai đồng bộ bốn nhóm giải pháp về thể chế, hạ tầng, nguồn nhân lực và các chính sách hỗ trợ sẽ góp phần nâng cao chất lượng thu hút FDI trong bối cảnh mới. Không chỉ hướng tới thu hút nhiều hơn dòng vốn đầu tư nước ngoài, các giải pháp còn nhằm lựa chọn những dự án có hàm lượng công nghệ cao, thân thiện với môi trường, có khả năng liên kết với khu vực doanh nghiệp trong nước và tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ đối với nền kinh tế.
Đây cũng là cơ sở để phát huy hiệu quả của khu vực FDI trong thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất lao động, tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam và đóng góp tích cực vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
