Đổi mới tư duy điều hành, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững

Chiều 18/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội thảo luận ở tổ về tình hình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội năm 2026, dự kiến kế hoạch năm 2027.

Đổi mới về tư duy, trách nhiệm phương pháp làm việc của các cấp, ngành

Phát biểu tại tổ, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nêu rõ, năm 2026 là năm đầu tiên, năm tạo nền tảng cho sự phát triển của cả nhiệm kỳ. Kết quả đạt được trong 9 tháng đầu năm có sự đóng góp của cả hệ thống chính trị, từ Trung ương đến cơ sở, đặc biệt là sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương.

Qua đánh giá kết quả 9 tháng, một trong những chuyển biến tích cực, đáng chú ý là sự thay đổi rõ nét về tư duy, nhận thức, trách nhiệm và phương pháp làm việc của các cấp, các ngành từ Trung ương đến địa phương. Nhiều địa phương chủ động bố trí, điều chuyển cán bộ không đáp ứng yêu cầu; lãnh đạo trực tiếp làm việc, đôn đốc những sở, ngành, đơn vị chậm tiến độ.

Phương thức chỉ đạo, điều hành của Chính phủ cũng đổi mới theo hướng cụ thể hóa nhiệm vụ, xác định rõ trách nhiệm và lấy kết quả thực hiện làm thước đo. Các kế hoạch trên từng lĩnh vực, từ xây dựng thể chế, phát triển kinh tế-xã hội đến văn hóa, giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh, đối ngoại, đều phân công xác định rõ cơ quan chủ trì, phối hợp, trách nhiệm, tiến độ, thời hạn và kết quả phải đạt được.

“Tôi thấy tư duy và cách làm đã chuyển biến rất mạnh từ Trung ương đến địa phương. Tất nhiên, cần có thời gian để sự chuyển biến ấy đồng đều hơn và đạt mức cao hơn. Nhưng bước đầu như vậy đã tạo ra một nền tảng rất căn bản”, Thủ tướng nói.

Đẩy nhanh tốc độ thể chế hóa, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa Chính phủ và Quốc hội

Một chuyển biến nổi bật khác được Thủ tướng nhấn mạnh là sự phối hợp chặt chẽ, trách nhiệm giữa Chính phủ và Quốc hội, nhất là trong công tác xây dựng thể chế.

Thủ tướng đánh giá cao những đổi mới trong công tác xây dựng pháp luật của Quốc hội, đặc biệt là sự chủ động, trách nhiệm của các cơ quan thẩm tra. Ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ, các cơ quan của Quốc hội đã chủ động tiếp cận, nghiên cứu, tham gia ý kiến; khi có Tờ trình chính thức, tiếp tục thẩm tra kỹ lưỡng, phối hợp chặt chẽ với cơ quan chủ trì soạn thảo. Về phía Chính phủ, các cơ quan soạn thảo cũng nghiêm túc, cầu thị, lắng nghe và tiếp thu ý kiến để hoàn thiện các dự án luật.

Nhấn mạnh xây dựng thể chế không chỉ nhằm xử lý, tháo gỡ các điểm nghẽn mà còn phải kiến tạo phát triển, Thủ tướng cho rằng, chỉ khi có thể chế đầy đủ, thông thoáng, minh bạch, phù hợp với chuẩn mực và thông lệ quốc tế mới có thể huy động hiệu quả các nguồn lực cho tăng trưởng và phát triển đất nước.

Thủ tướng cho biết, một điểm nổi bật của năm 2026 là mặc dù khối lượng công việc rất lớn song tốc độ thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn được đẩy nhanh rõ rệt. Ngay trong 9 tháng đầu nhiệm kỳ, Quốc hội và Chính phủ đã cơ bản thể chế hóa các chủ trương, định hướng lớn thành văn bản quy phạm pháp luật. Nhiều đạo luật quan trọng trong các lĩnh vực đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản, điện lực, dầu khí, đầu tư, ngân sách nhà nước, đầu tư công, tư pháp… cùng các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa, khoa học và công nghệ đã được ban hành đầy đủ.

Cùng với đó, Chính phủ đổi mới việc chuẩn bị văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành theo hướng xây dựng dự thảo nghị định, thông tư ngay trong quá trình trình các dự án luật, đồng thời chú trọng chất lượng văn bản. Theo Thủ tướng, nhờ cách làm này, lần đầu tiên sau nhiều năm, Chính phủ không còn tình trạng nợ đọng văn bản hướng dẫn thi hành, góp phần hạn chế những ách tắc khi luật có hiệu lực.

Thủ tướng đánh giá đây là kết quả đáng ghi nhận, thể hiện sự đổi mới trong phương thức xây dựng pháp luật và hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan của Quốc hội với Chính phủ trong việc thể chế hóa kịp thời các chủ trương, định hướng của Trung ương, Bộ Chính trị thành quy định pháp luật.

Giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, khơi thông nguồn lực phát triển

Về điều hành kinh tế vĩ mô, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững phải gắn với giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Dẫn chứng từ công tác điều hành giá xăng dầu, Thủ tướng cho biết, trong bối cảnh giá xăng dầu thế giới tăng từ 65% đến gần 90%, nếu không kịp thời áp dụng các biện pháp về thuế, giá xăng dầu trong nước có thể tăng 60-80%, kéo theo chi phí sản xuất, vận tải và nhiều hàng hóa, dịch vụ khác tăng cao. Nhờ các giải pháp điều hành chủ động, kịp thời, Việt Nam vẫn bảo đảm nguồn cung xăng dầu với mức giá thấp nhất so với các nước trong khu vực. Dù việc áp dụng các biện pháp về thuế khiến ngân sách giảm thu đáng kể, Chính phủ vẫn kiên trì thực hiện nhằm chia sẻ khó khăn với nền kinh tế, người dân và doanh nghiệp.

Cùng với kiểm soát giá các mặt hàng khác, những giải pháp trên đã góp phần kiểm soát lạm phát ở mức 4,52%, đây là nỗ lực lớn trong điều hành kinh tế vĩ mô.

Thủ tướng nhấn mạnh, nếu lạm phát tăng cao, thành quả tăng trưởng sẽ bị xói mòn, người dân không được hưởng từ những thành quả đó. Vì vậy, phấn đấu đạt tăng trưởng cao là đúng song phải dựa trên nền tảng kinh tế vĩ mô ổn định. Đây cũng là mục tiêu, yêu cầu xuyên suốt trong điều hành năm 2027, với trọng tâm tiếp tục kiểm soát lạm phát, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô và áp dụng các biện pháp đồng bộ nhằm bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế, lan tỏa thành quả đến người dân, doanh nghiệp, xã hội.

Thủ tướng thông tin, năm 2026, Chính phủ thực hiện các chính sách giảm thu khoảng 235.000 tỷ đồng và gia hạn các khoản thu khoảng 125.000 tỷ đồng nghĩa vụ tài chính nhằm hỗ trợ dòng tiền cho doanh nghiệp, cá nhân và hộ kinh doanh. Dù vậy, tổng thu ngân sách cả năm ước đạt hơn 3 triệu tỷ đồng, vượt dự toán khoảng 526.000 tỷ đồng, tương đương hơn 20,8% và tăng khoảng 14% so với ước thực hiện năm 2025.

Theo Thủ tướng, kết quả này cho thấy sức khỏe của nền kinh tế và phản ánh tính thực chất của tăng trưởng.

Một nhiệm vụ trọng tâm khác được Thủ tướng chỉ ra là giảm chi phí đầu vào cho nền kinh tế, thông qua các giải pháp đồng bộ trong những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân.

Theo Thủ tướng, sau khi thực hiện một số biện pháp chính sách rất quyết liệt như phát triển mạnh nhà ở xã hội và nhà cho thuê, thị trường giá nhà, nhất là nhà chung cư phải theo xu hướng đi xuống. Cùng với đó, việc sửa đổi Luật Đất đai theo hướng tăng cường vai trò điều tiết, quyết định giá đất của Nhà nước sẽ góp phần giảm giá đất và bất động sản.

Thủ tướng cũng khẳng định sẽ kiểm soát giá và sửa quy định về kinh doanh xăng dầu theo hướng cắt giảm khâu trung gian và những chi phí bất hợp lý. Thủ tướng nhấn mạnh, giá xăng dầu phải vận hành theo thị trường, nhưng cần hạn chế các khoản phụ thu, chi phí trung gian làm tăng giá bán.

Đối với thuốc và thiết bị y tế, Thủ tướng cho hay, đã chỉ đạo kiên quyết xử lý các vi phạm, tiêu cực, đặc biệt là tình trạng chi phí trung gian lớn khiến người bệnh phải chịu giá cao. Tại kỳ họp này, Chính phủ trình Quốc hội xem xét sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Khám bệnh, chữa bệnh và Luật Dược, hướng tới cắt giảm khâu trung gian, giúp người dân tiếp cận thuốc, thiết bị y tế với chi phí hợp lý.

Người đứng đầu Chính phủ cũng đề cập đến việc sẽ cơ cấu lại hệ thống điện và các doanh nghiệp trong lĩnh vực điện để tạo cơ hội giảm giá; hay kiên quyết xử lý những vi phạm về mã số vùng trồng, kiểm định để xuất khẩu nông nghiệp tăng mạnh.

Thủ tướng nhấn mạnh, các giải pháp này đều hướng tới giảm chi phí đầu vào, nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế, qua đó tạo điều kiện để thành quả tăng trưởng lan tỏa rộng hơn đến người dân và doanh nghiệp.

Tập trung vào các dự án thực sự hiệu quả, có tác động lan tỏa, tránh đầu tư dàn trải

Đề cập việc huy động nguồn lực cho tăng trưởng, Thủ tướng nhấn mạnh, để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số, nhu cầu vốn đầu tư rất lớn, trong khi ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng được một phần. Vì vậy, đầu tư công phải phấn đấu giải ngân 100% vốn được giao, lựa chọn các dự án thực sự hiệu quả, có tác động lan tỏa, tránh đầu tư dàn trải.

Thủ tướng lưu ý, việc lựa chọn thứ tự ưu tiên đầu tư là trách nhiệm của chính quyền địa phương. Trên cơ sở nguồn vốn được phân bổ, các địa phương phải cân nhắc kỹ, ưu tiên những dự án sớm mang lại hiệu quả kinh tế-xã hội cao, có sức lan tỏa lớn, trực tiếp phục vụ người dân và doanh nghiệp, kể cả các dự án thuộc chương trình mục tiêu quốc gia.

Thủ tướng chia sẻ với mong muốn của các địa phương được tăng tỷ lệ điều tiết ngân sách để có thêm nguồn lực phát triển kinh tế -xã hội. Tuy nhiên, Thủ tướng nhấn mạnh, ngân sách Trung ương phải giữ vai trò chủ đạo, có đủ nguồn lực hỗ trợ, tái đầu tư cho các địa phương, triển khai các dự án hạ tầng trọng điểm, bảo đảm quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội và ứng phó với những vấn đề phát sinh ngoài dự báo như thiên tai, lũ lụt.

Cùng với nâng cao hiệu quả đầu tư công, Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh huy động nguồn lực từ khu vực tư nhân, đầu tư nước ngoài và các nguồn vốn khác.

Thủ tướng nêu rõ, những cải cách về thể chế, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp cùng các cơ chế, chính sách đã được ban hành là cơ sở quan trọng để khơi thông nguồn lực phát triển. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa vào đầu tư công sẽ không thể đáp ứng nhu cầu vốn cho mục tiêu tăng trưởng hai con số.