Làm chủ công nghệ, sản phẩm thép chiến lược

Muốn nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế, Việt Nam cần có những doanh nghiệp đủ sức làm chủ các ngành công nghiệp nền tảng, không chỉ lớn về quy mô mà cần mạnh cả về công nghệ và khả năng cung ứng những sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật cao. Với Tập đoàn Hòa Phát, lựa chọn tập trung phát triển sản xuất vào các sản phẩm thép, từ thép cuộn cán nóng (HRC), thép chất lượng cao đến ray đường sắt và thép đặc biệt là một cách tham gia đóng góp vào quá trình hình thành năng lực công nghiệp của quốc gia.

Để làm rõ thêm vai trò của doanh nghiệp tư nhân trong quá trình nâng cao năng lực tự chủ và hình thành các chuỗi giá trị công nghiệp trong nước, phóng viên Báo Nhân Dân có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng Giám đốc Tập đoàn Hòa Phát chung quanh vấn đề này.

Phóng viên: Hòa Phát nhiều năm qua luôn kiên định với sản xuất thép và hiện đang đẩy mạnh sản xuất HRC, thép đặc biệt, ray đường sắt. Vì sao Tập đoàn lựa chọn tập trung phát triển trọng tâm vào một ngành có yêu cầu vốn và công nghệ lớn như vậy?

Ông Nguyễn Việt Thắng: Thép là ngành công nghiệp nền tảng, cung cấp nguyên liệu cho xây dựng, cơ khí, giao thông, năng lượng và nhiều lĩnh vực khác. Vì vậy, một nền công nghiệp phát triển đồng bộ cần có năng lực sản xuất thép đủ mạnh, nhất là các sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật cao. Tại Việt Nam, ngành thép đã có bước tiến đáng kể.

Theo Hiệp hội Thép thế giới (Worldsteel), sản lượng thép thô tám tháng năm 2026 của Việt Nam đạt 20,6 triệu tấn, tăng 29,1% so cùng kỳ năm 2025, tiếp tục nằm trong tốp 10 quốc gia sản xuất thép thô lớn nhất thế giới. Trong đó, Hòa Phát đóng góp hơn 9,5 triệu tấn, tương đương 46% vào kết quả này. Qua đó, giúp khẳng định vị thế, vai trò của Hòa Phát với ngành công nghiệp thép Việt Nam.

Trong giai đoạn tới, nhu cầu với thép chất lượng cao sẽ tăng cùng quá trình phát triển cơ khí chế tạo, đóng tàu, năng lượng, ô-tô và đường sắt. Vì vậy, Hòa Phát xác định thép tiếp tục là lĩnh vực cốt lõi, tập trung vào các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao.

Hơn 30 năm qua, Hòa Phát không ngừng đầu tư, nâng cao năng lực sản xuất, hiện đạt 16 triệu tấn/năm và dự kiến nâng lên 18 triệu tấn vào năm 2028, lớn nhất Đông Nam Á, tương đương tốp 30 doanh nghiệp thép thế giới; đồng thời, tiên phong nghiên cứu, đầu tư vào các sản phẩm HRC chất lượng cao, thép cho cơ khí chế tạo, năng lượng, tanh, bố lốp ô-tô và ray đường sắt. Hướng tới nâng khả năng cung ứng các sản phẩm chiến lược trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu.

Hòa Phát coi việc làm chủ công nghệ sản xuất là yếu tố tiên quyết để tồn tại và phát triển. Trong đó là khả năng hiểu và kiểm soát được toàn bộ quá trình sản xuất, từ nguyên liệu đầu vào, các công đoạn luyện, đúc, cán cho tới sản phẩm cuối cùng.

Đồng thời, Hòa Phát chuẩn bị đội ngũ kỹ thuật đủ năng lực tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ các nhà cung cấp thiết bị và công nghệ. Mỗi sản phẩm mới, Hòa Phát đều tìm hiểu, nghiên cứu rất kỹ cách thức tạo ra, làm sao để tối ưu nhất quy trình, tiêu chuẩn chất lượng, tính hiệu quả khi đưa vào sản xuất quy mô lớn cho thị trường.

Phóng viên: Dự án đường sắt tốc độ cao bắc-nam đặt ra yêu cầu rất cao về chất lượng, tiêu chuẩn và khả năng cung ứng ổn định sản phẩm. Với Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất (Quảng Ngãi), Hòa Phát đã chuẩn bị năng lực sản xuất và công nghệ như thế nào để có thể tham gia chuỗi cung ứng cho các dự án đường sắt lớn của Việt Nam?

Ông Nguyễn Việt Thắng: Nhà máy sản xuất ray và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất có công suất thiết kế 700 nghìn tấn/năm, tổng vốn đầu tư hơn 10 nghìn tỷ đồng. Dự án này sử dụng dây chuyền công nghệ của SMS group (Đức) với hệ thống cán thép có độ chính xác cao. Sản phẩm gồm ray đường sắt tốc độ cao, ray đường sắt đô thị, ray cầu trục và một số loại thép hình, thép đặc biệt. Đến tháng 9/2026, dự án đã hoàn thành gần 70% tiến độ và đang tập trung hoàn thiện kết cấu nhà xưởng và lắp đặt thiết bị công nghệ.

Theo kế hoạch, sản phẩm ray đường sắt đầu tiên ra lò trong quý I/2027, do đó, Hòa Phát đã cử các đoàn cán bộ, kỹ sư tới những quốc gia có ngành đường sắt phát triển để tìm hiểu công nghệ, tiêu chuẩn sản phẩm, tổ chức sản xuất; đồng thời, hợp tác với đối tác kiểm định hàng đầu thế giới về sản phẩm ray là TUV SUB (Đức) để bảo đảm chất lượng sản phẩm đúng tiêu chuẩn châu Âu; phối hợp Viện Công nghệ Quốc phòng Việt Nam nghiên cứu, làm chủ công nghệ sản xuất ray, phụ kiện liên quan nhằm hưởng ứng chủ trương nội địa hóa và tự chủ phát triển ngành công nghiệp đường sắt Việt Nam.

Mục tiêu khi nhà máy đi vào hoạt động, đội ngũ kỹ sư và công nhân kỹ thuật phải có khả năng vận hành, kiểm soát chất lượng và xử lý các vấn đề phát sinh trong sản xuất. Không chỉ sản xuất được sản phẩm mà còn từng bước làm chủ quy trình và có khả năng cải tiến sản phẩm phù hợp nhu cầu trong nước. Chúng tôi hoàn toàn tin tưởng sản phẩm ray đường sắt, phụ kiện của Hòa Phát sẽ được sử dụng rộng rãi trong các dự án đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao của Việt Nam. Song, điều doanh nghiệp mong muốn nhất hiện nay, Nhà nước nhanh chóng ban hành bộ tiêu chí rõ ràng về tiêu chuẩn kỹ thuật với sản phẩm cung cấp cho dự án này để doanh nghiệp có thể sản xuất đúng yêu cầu chất lượng.

Phóng viên: Nghị quyết số 68-NQ/TW xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia và đặt mục tiêu hình thành những doanh nghiệp lớn tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Từ thực tế đầu tư vào các dự án thép, Hòa Phát cần thêm những điều kiện gì để doanh nghiệp tư nhân có thêm động lực đầu tư dài hạn?

Ông Nguyễn Việt Thắng: Theo tôi, trước hết Nhà nước cần tiếp tục xây dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và ổn định để doanh nghiệp có thể tính toán được những kế hoạch đầu tư dài hạn.

Bên cạnh những chính sách vĩ mô, cần có những chính sách bảo hộ hợp lý cho sản xuất trong nước để bảo đảm sự phát triển ổn định của các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp sản xuất. Các định hướng phát triển kinh tế cần đủ rõ và có tầm nhìn dài hạn, bởi khi doanh nghiệp biết trong 10-20 năm tới những ngành nào được ưu tiên phát triển, nhu cầu thị trường sẽ như thế nào, các tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật ra sao thì doanh nghiệp mới có thể định hình cho các mục tiêu đầu tư, phát triển một cách bài bản, dài hạn.

Ngoài ra, trong kinh doanh, thời gian chính là cơ hội, nếu một dự án phải mất quá nhiều thời gian để hoàn tất các thủ tục thì chi phí cơ hội của doanh nghiệp cũng tăng lên. Do đó, thời gian tới, kỳ vọng Nhà nước tạo được một cơ chế thông thoáng, đơn giản hóa và cắt giảm mạnh mẽ các thủ tục hành chính để giúp doanh nghiệp đầu tư có hiệu quả hơn.

Phóng viên: Với năng lực sản xuất thép ngày càng được mở rộng và đi sâu vào các sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao, Hòa Phát đang tính toán việc kết nối với các doanh nghiệp khác như thế nào để tạo ra một chuỗi giá trị có khả năng lan tỏa trong nền kinh tế?

Ông Nguyễn Việt Thắng: Với ngành thép, chúng tôi định hướng phát triển theo hệ sinh thái từ thượng nguồn (luyện thép) đến hạ nguồn (cán thép) bởi phôi thép đang là đầu vào cho nhiều sản phẩm như thép xây dựng, HRC và thép cuộn chất lượng cao. Từ đó tiếp tục phát triển các sản phẩm chế biến sâu như ống thép, tôn mạ, thép dự ứng lực, thép rút dây và các dòng thép phục vụ cơ khí, ô-tô, năng lượng, đóng tàu, đường sắt. Khi sản xuất được những sản phẩm đầu vào ngay trong nước, doanh nghiệp cơ khí và các ngành công nghiệp hạ nguồn sẽ có thể chủ động thêm nguồn nguyên liệu. Điều này có thể giúp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, rút ngắn thời gian cung ứng và nâng khả năng cạnh tranh thương mại của sản phẩm trong nước.

Đến nay, bước đầu Hòa Phát cũng đã hình thành được chuỗi giá trị sản xuất công nghiệp bằng việc cung cấp thép làm nguyên liệu cho nhiều doanh nghiệp cơ khí, chế tạo trong nước. Qua đó, tạo ra lợi thế trong việc chủ động nguồn nguyên liệu, giảm phụ thuộc vào hàng nhập khẩu, tiết giảm chi phí sản xuất, tăng khả năng cạnh tranh; đồng thời, giúp các doanh nghiệp có thêm điều kiện để tham gia các chuỗi cung ứng và sản phẩm thép của Việt Nam đáp ứng các yêu cầu khắt khe về xuất xứ hàng hóa khi xuất khẩu tới các thị trường quốc tế khó tính. Trong dài hạn, Hòa Phát đặt mục tiêu tiếp tục phát triển các dòng thép chất lượng cao góp phần tăng cường năng lực tự chủ của công nghiệp đất nước, nội địa hóa những sản phẩm thép chiến lược, có giá trị gia tăng cao hơn trong tương lai.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!