Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Bảo hiểm Y tế, Bộ Y tế (ảnh bên), chia sẻ cùng Nhân Dân cuối tuần chi tiết về tiến độ triển khai, giải pháp tài chính và phạm vi quyền lợi của chính sách này.
Đa dạng hóa nguồn tài chính, nâng cao năng lực hệ thống y tế
- Bộ Y tế được Chính phủ giao chủ trì xây dựng đề án từng bước thực hiện chính sách miễn viện phí. Xin bà cho biết, tiến độ xây dựng đề án đến thời điểm này?
- Đây là nhiệm vụ hết sức nặng nề mà Chính phủ giao cho Bộ Y tế chủ trì thực hiện. Đến nay, Bộ Y tế đã xây dựng khung chính sách miễn viện phí, cũng như đã tổ chức hội thảo xin ý kiến các bên liên quan và chuyên gia lần 1 về định hướng xây dựng đề án.
Đề án có năm nhóm mục tiêu: Từng bước mở rộng quyền lợi và nâng cao chất lượng, hiệu quả chăm sóc sức khỏe nhân dân; giảm gánh nặng tài chính của người dân trong chi tiêu y tế, đặc biệt là một số đối tượng nhạy cảm như người nghèo, cận nghèo, đối tượng chính sách xã hội; tăng cơ hội và bảo đảm công bằng trong tiếp cận dịch vụ y tế; chuyển hướng sang phòng bệnh, sàng lọc bệnh từ xa, từ sớm, góp phần giảm bớt chi phí điều trị giai đoạn muộn; và bảo đảm nguồn lực lâu dài, bền vững.
Phạm vi của chính sách miễn viện phí là một nội dung rất khó. Chúng tôi đã mất 5 tháng tham mưu, xây dựng để bảo đảm khi đưa ra phải khả thi. Trong đó, chính sách phải dựa trên trụ cột là bảo hiểm y tế toàn dân; đồng thời giảm dần và tiến tới miễn tỷ lệ cùng chi trả.
Gói dịch vụ y tế cơ bản thuộc phạm vi miễn viện phí sẽ ban hành danh mục dịch vụ, bệnh, thuốc và thiết bị y tế, bao phủ các bệnh thông thường, ưu tiên những bệnh cần thiết trước, mở rộng dần theo yêu cầu chuyên môn và khả năng ngân sách Nhà nước, Quỹ Bảo hiểm y tế, kết hợp huy động xã hội hóa.
Chính sách sẽ xây dựng mức chi tối đa cho mỗi lượt khám, chữa bệnh dựa trên chi phí nội trú - ngoại trú bình quân toàn quốc, điều chỉnh theo năm hoặc giai đoạn, trừ các bệnh và kỹ thuật có chi phí lớn. Trước mắt, mô hình áp dụng tại cơ sở khám, chữa bệnh ban đầu, tuyến cơ bản, bao gồm bệnh viện công và tư. Việc triển khai theo lộ trình, có thứ tự ưu tiên, phù hợp mức đóng, khả năng cân đối của Quỹ Bảo hiểm y tế và điều kiện kinh tế-xã hội từng thời kỳ.
- Theo các tính toán, việc thực hiện chính sách miễn viện phí sẽ cần nguồn lực tài chính rất lớn và có thể làm gia tăng đáng kể chi tiêu của Quỹ Bảo hiểm y tế. Vậy, Bộ Y tế có những giải pháp gì để bảo đảm khả năng cân đối tài chính?
- Theo đánh giá tác động, chi phí gia tăng tối đa giai đoạn đến 2027 (tăng mức hưởng lên tới 100% cho hộ cận nghèo và người cao tuổi từ 75 tuổi) ước tính từ 455 tỷ đến 2.793 tỷ đồng/năm và khoảng 21.500 tỷ đồng/năm vào năm 2030 khi miễn viện phí cơ bản cho toàn dân. Bộ Y tế đề xuất năm giải pháp, trong đó ưu tiên số 1 là giải pháp tài chính.
Để có nguồn tài chính bền vững, Bộ Y tế đề xuất tăng chi ngân sách và sử dụng một phần kinh phí chương trình Mục tiêu quốc gia về Y tế - Dân số giai đoạn 2026-2035, thể hiện trong tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW; đa dạng hóa các nguồn tài chính khác như bảo hiểm y tế bổ sung, bảo hiểm sức khỏe thương mại, hỗ trợ bệnh nhân, thí điểm thu từ các nguồn thuế đối với sản phẩm ảnh hưởng đến sức khỏe; đổi mới phương thức chi trả dịch vụ, nâng cao hiệu quả quản lý Quỹ Bảo hiểm y tế và sử dụng hiệu quả, tiết kiệm nguồn lực.
Bên cạnh giải pháp tài chính còn có giải pháp nâng cao năng lực hệ thống y tế, như cải thiện chất lượng dịch vụ, đầu tư nâng cao năng lực tuyến dưới để bảo đảm khám miễn phí phải chất lượng, thậm chí cao hơn khám thông thường; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số vào khám, chữa bệnh; liên thông dữ liệu y tế để giảm chi phí xét nghiệm.
Cùng đó là giải pháp giám sát và đánh giá. Chúng ta bỏ ra khối lượng tài chính rất lớn nên phải chi tiêu hiệu quả, cần cơ chế giám sát chặt chẽ, minh bạch. Dữ liệu phải được thu thập đầy đủ để đánh giá chất lượng điều trị của dịch vụ khám miễn phí, hướng tới nâng cao chất lượng điều trị, phòng ngừa bất bình đẳng mới giữa các nhóm dân cư và phòng chống lạm dụng, lãng phí.
Chọn lọc mô hình, cách thức triển khai
- Hướng tới mục tiêu thực hiện bảo hiểm y tế toàn dân vào năm 2030, Bộ Y tế đánh giá như thế nào về khả năng cân đối của Quỹ Bảo hiểm y tế theo lộ trình miễn viện phí?
- Quỹ Bảo hiểm y tế cơ bản đã bao phủ công tác khám, chữa bệnh. Tuy nhiên, chính sách miễn viện phí không chỉ chi trả cho khám và điều trị mà còn cho dịch vụ phòng bệnh như sàng lọc bệnh và một số gói dịch vụ y tế cơ bản. Trong giai đoạn tới, cùng với Quỹ Bảo hiểm y tế, nguồn tài chính có thể lấy một phần từ chương trình mục tiêu, một phần từ ngân sách Nhà nước, là nguồn chủ đạo để thực hiện chính sách miễn viện phí.
Các quốc gia thực hiện chính sách miễn viện phí thường yêu cầu người dân đồng chi trả mức nhất định, để bảo đảm sử dụng tiết kiệm và có ý thức trách nhiệm. Bộ Y tế và cơ quan chức năng đang rà soát kinh nghiệm quốc tế, chọn lọc mô hình, cách thức triển khai miễn phí y tế trong phạm vi quyền lợi cơ bản, từ đó áp dụng phù hợp với bối cảnh kinh tế, xã hội, cơ cấu chi phí y tế, đặc điểm sử dụng dịch vụ y tế và hệ thống y tế hiện có của Việt Nam.
- Bà có thể chia sẻ dự kiến thời điểm cụ thể mà người dân sẽ được khám, chữa bệnh miễn phí?
- Bộ Y tế đang hoàn thiện về mặt kỹ thuật và xây dựng văn bản hướng dẫn tổ chức thực hiện việc khám miễn phí cho người dân từ năm 2026. Chúng ta không kỳ vọng có thể triển khai ngay từ ngày 1/1/2026, mà sẽ có thời gian một năm để thực hiện chính sách.
Đây là chính sách lớn thực hiện trên quy mô toàn quốc, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, bảo đảm đủ nguồn lực và điều kiện tổ chức. Bộ Y tế phấn đấu bảo đảm trong năm 2026 sẽ thực hiện khám sức khỏe định kỳ theo lộ trình cho người dân, như đã nêu trong Nghị quyết 72-NQ/TW. Trên cơ sở này, sẽ hoàn thành việc tạo lập hồ sơ sức khỏe điện tử ban đầu cho người dân.
Hiện nay, Bộ Y tế đang xây dựng gói chỉ tiêu, các chỉ số khám sức khỏe định kỳ, đồng thời xây dựng kế hoạch tổng thể, bao gồm xác định đối tượng khám, các chỉ tiêu khám và phân công trách nhiệm chủ đạo cho chính quyền địa phương trong việc tổ chức thực hiện.
Phạm vi quyền lợi của chính sách được thiết kế tập trung vào cấp khám, chữa bệnh ban đầu, y tế cơ sở, sau đó mở rộng lên cấp cơ bản, thực hiện theo lộ trình và gắn với các nhóm đối tượng ưu tiên. Lộ trình này sẽ phụ thuộc vào khả năng cân đối của Quỹ Bảo hiểm y tế, ngân sách Nhà nước và các nguồn xã hội hóa khác.
Trước mắt, chính sách ưu tiên một số nhóm đối tượng chính sách xã hội, bao gồm: người nghèo, cận nghèo, người có thu nhập trung bình, các đối tượng yếu thế khác và người cao tuổi. Về lâu dài, phạm vi quyền lợi sẽ được mở rộng dần theo thời gian và khả năng cân đối của ngân sách cũng như Quỹ Bảo hiểm y tế.
Chi phí khám miễn phí bước đầu ước tính khoảng 300.000 đồng/người, tùy theo đối tượng khám. Ngân sách Nhà nước sẽ chi trả bước đầu, người sử dụng lao động sẽ chi trả phần cho người lao động thuộc diện chính sách này. Quỹ Bảo hiểm y tế sẽ hỗ trợ theo lộ trình, trước mắt dành cho học sinh và sinh viên.
Về quá trình tổ chức triển khai, từng tỉnh sẽ ban hành kế hoạch cụ thể tại địa phương để thực hiện từng bước. Khám bệnh miễn phí tại trạm y tế xã sẽ được phân luồng vào một số ngày nhất định, có sự hỗ trợ của y tế tuyến trên. Lịch khám sẽ được tuyên truyền rộng rãi để người dân nắm rõ, tránh lãng phí nguồn lực.
Để chi trả kinh phí cho các cơ sở y tế tổ chức khám bệnh miễn phí, dự kiến có hai hình thức, một là ngân sách Nhà nước chi trả trực tiếp cho các cơ sở, các cơ sở này sẽ dự toán theo phân cấp ngân sách; hai là Nhà nước chuyển kinh phí vào Quỹ Bảo hiểm y tế, khi người dân đến khám sức khỏe định kỳ, Quỹ Bảo hiểm y tế sẽ thanh toán trực tiếp cùng với kinh phí khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế hiện hành. Cách làm này sẽ tiết kiệm được khâu tổ chức thực hiện.
- Trân trọng cảm ơn bà! ■
Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Bảo hiểm Y tế.
Bộ Y tế sẽ trình Thủ tướng sớm ban hành kế hoạch triển khai thực hiện chính sách miễn viện phí chung cho toàn quốc. Khi có kế hoạch, Bộ sẽ công khai để người dân biết, nắm được quyền lợi, nơi khám, chữa bệnh và cách thức thực hiện, bảo đảm người dân được khám, chữa bệnh theo đúng phạm vi quyền lợi như đã nêu trong Nghị quyết 72-NQ/TW.
Bà Trần Thị Trang, Vụ trưởng Bảo hiểm Y tế
