Những “điểm chạm” nguyên sơ, trong trẻo

Nhiều ngày sau khi trở về từ chuyến đi Côn Đảo cùng nhóm bạn, giọng kể của anh Phương Nam (Hà Nội) vẫn còn đầy cảm xúc, phấn khích. Trước đó, như nhiều người, anh vẫn hình dung về một chuyến đi Côn Đảo là thăm những chứng tích lịch sử, nhà tù, nghĩa trang..., những câu chuyện lặng sâu về một vùng đất từng ghi dấu bao mất mát, hy sinh của các thế hệ chiến sĩ cách mạng. Nhưng chỉ sau vài ngày, đảo ngọc hiện ra trước mắt anh một dáng vẻ khác. Một đặc khu giữa biển, vừa thấm đẫm trầm tích lịch sử vừa sở hữu một đời sống thiên nhiên phong phú đến bất ngờ.

Ở Côn Đảo, mọi thứ dường như chậm lại một nhịp. Sau chuyến viếng thăm Nghĩa trang Hàng Dương, hệ thống các nhà tù trên đảo, nhóm của Nam thuê xe máy, cứ thế rong ruổi qua những con đường vắng, bên này là rừng xanh, bên kia là biển trải rộng trong nắng. Không cần lịch trình dày đặc, cũng không cần vội vã đánh dấu điểm đến. Một bãi biển vắng, một khúc cua nhìn xuống mặt nước xanh trong, một hàng bàng cổ thụ đổ bóng xuống đường, tất cả đều đủ để níu chân người.

Sáng sớm, ra Hòn Bảy Cạnh khám phá lặn biển, gió nhẹ, mặt nước phẳng và trong vắt. Chiếc thuyền rẽ sóng đưa họ ra xa dần đảo chính. Khi thuyền neo lại, từng người đeo kính lặn rồi trườn mình xuống nước. Sau vài nhịp thở còn lúng túng, thế giới dưới mặt biển hiện ra. San hô ở Côn Đảo không rực rỡ như những bức ảnh quảng bá thường thấy. Có những mảng đã nhạt màu vì tác động của biến đổi khí hậu, vì nước biển ấm lên, vì những biến động âm thầm của đại dương. Nhưng chính sự không hoàn hảo ấy lại khiến chuyến lặn trở nên thật hơn. Giữa những rạn san hô khiêm nhường về sắc màu, từng đàn cá nhỏ vẫn bơi qua, nhanh và mềm như những vệt sáng.

Hòn Bảy Cạnh cũng là một trong những khu vực quan trọng trong công tác bảo tồn rùa biển của Vườn quốc gia Côn Đảo. Chị Nguyễn Thị Mùi, điều phối viên tour tại Vườn quốc gia Côn Đảo cho biết, mỗi năm có khoảng 500 cá thể rùa mẹ lên các bãi đẻ khoảng 150 nghìn quả trứng. Nhưng, nếu để nguyên ngoài bãi, trứng có thể bị thủy triều xâm thực, bị cua hoặc kỳ đà phá, thậm chí bị chính rùa mẹ đến sau đào trúng khi mật độ tổ quá dày. Vì vậy, việc đưa trứng về khu vực ấp là một phần trong quy trình bảo tồn nghiêm ngặt. Anh Nguyễn Tiến Văn Phái, nhân viên Vườn quốc gia Côn Đảo nói thêm: Việc di dời trứng rùa phải được thực hiện rất sớm, trong khoảng sáu giờ đồng hồ, kể từ khi rùa mẹ đẻ. “Đây là thời gian phôi tạm dừng phát triển, có thể chịu được va chạm nhẹ và xáo trộn”, anh Phái giải thích. Sau mốc thời gian ấy, mọi tác động đều có thể ảnh hưởng đến phôi, nên từng thao tác của cán bộ bảo tồn phải thật nhẹ, nhanh và đúng kỹ thuật.

Mỗi tổ rùa tại đây đều được đánh dấu bằng một cây tre nhỏ có đính kèm thông tin chi tiết, rõ ràng, như một bản “khai sinh”: Từ số thứ tự, ngày đẻ, số lượng trứng, người chịu trách nhiệm cho đến vị trí bãi rùa mẹ lên đẻ. Công việc trong hồ ấp không dừng lại ở việc đưa trứng về nơi an toàn. Theo anh Phái, nhiệt độ ấp trứng quyết định giới tính của rùa con: Mức dưới 29°C, thường cho ra đa số rùa đực; trên 29°C, thường cho ra đa số rùa cái. Vì vậy, cán bộ bảo tồn phải sử dụng thiết bị ghi nhiệt độ trong hồ ấp, với chu kỳ điều chỉnh sau mỗi 50 phút, nhằm bảo đảm cân bằng giới tính rùa con, đồng thời giữ nhiệt độ không vượt ngưỡng, có thể làm chết phôi.

Buổi thả rùa con diễn ra vào lúc trời còn mềm ánh sáng. Những chiếc rổ nhỏ được đưa ra bãi. Bên trong là những con rùa vừa nở, đen nhánh, bé xíu, chân quẫy liên tục. Có con nằm im một lát rồi bất ngờ cựa mình, có con bò chồng lên bạn cùng lứa như nôn nóng tìm đường. Khi cán bộ bảo tồn hướng dẫn thả rùa, mọi người được nhắc không đặt rùa sát mép nước, mà để chúng tự bò qua một quãng cát, ghi dấu bản năng đầu đời, giúp rùa nhớ bãi biển nơi mình sinh ra. Nếu may mắn sống sót và trưởng thành, 25 - 30 năm sau, chúng có thể quay lại chính nơi này để sinh nở, tạo nên vòng đời tiếp theo.

Những con rùa vừa rời cát phải bơi liên tục trong 24 đến 48 giờ đầu để ra xa bờ. Túi noãn hoàng dưới bụng giúp chúng có năng lượng trong khoảng 7 đến 10 ngày, nhưng chừng ấy là chưa đủ để bảo đảm một cuộc sống an toàn giữa đại dương. Theo anh Phái, tỷ lệ sống sót của rùa biển trong tự nhiên rất thấp, khoảng 1/1.000, thậm chí chỉ 1/10.000 cá thể có thể sống đến tuổi trưởng thành. Ngoài thiên địch trong tự nhiên, rùa biển còn đối mặt với rác thải nhựa, túi nylon và những tấm “lưới ma” bị bỏ lại trên biển. Chính vì thế, sự can thiệp tích cực của con người vào quá trình ấp trứng rùa biển ở những nơi như Vườn quốc gia Côn Đảo thật sự có ý nghĩa đối với việc bảo tồn loài động vật này.

Rời Hòn Bảy Cạnh, nhóm của Nam tiếp tục hành trình khám phá Vườn quốc gia Côn Đảo. Đây là một trong những vườn quốc gia hiếm hoi của Việt Nam cùng lúc gìn giữ hai hệ sinh thái rừng và biển. Con đường xuyên dưới tán rừng nguyên sinh mát rượi, ríu rít tiếng chim vọng xuống, cây lá khua nhẹ trên đầu, quyện thêm mùi đất ẩm và hơi nước từ những dòng suối nhỏ...

Chuyến đi Côn Đảo của Phương Nam kết thúc không phải bằng cảm giác đã “khám phá hết” một điểm đến, mà bằng việc nhận ra: Còn quá nhiều điều chưa biết. Đó là những câu chuyện đang diễn ra từng ngày của bao người lặng lẽ làm công tác bảo tồn trên những bãi rùa, của những sinh linh nhỏ bé bắt đầu hành trình sống, của một hệ sinh thái biển và rừng vừa giàu có vừa dễ tổn thương. Để thấy Côn Đảo không chỉ là điểm đến, mà còn là nơi nhắc con người biết để nâng niu hơn những gì còn lại của thiên nhiên.