Ngày càng thu hẹp
Những năm qua, Hà Nội có tới hàng chục ao, hồ đã bị san lấp hoàn toàn. Đáng buồn là tình trạng đó vẫn đang diễn ra với nhiều mức độ khác nhau. Thế nên dù đứng đầu cả nước nhưng hiện tại, số lượng ao, hồ tại Hà Nội đã giảm đáng kể.
Hàng loạt hồ tự nhiên ở Hà Nội rơi vào cảnh “chết dần, chết mòn” do nhiều nguyên nhân khác nhau, có thể vì thiếu nước, không có dòng chảy, khả năng tự làm sạch giảm nhưng chủ yếu là bị san lấp, nhường chỗ cho nhà cao tầng trong quá trình đô thị hóa. Sự sụt giảm diện tích ao, hồ đô thị khiến người dân phải đối mặt nhiều nguy cơ, nhất là vào những ngày hè nóng nực, nhiệt độ ngoài trời thường xuyên vượt ngưỡng 40oC. Trong khi đó, lượng cây xanh, công viên, vườn hoa, hồ điều hòa còn thiếu và yếu, không đủ đáp ứng nhu cầu người dân.
Vì lẽ đó, những khoảng xanh ở đô thị rất cần sự bảo vệ can thiệp kịp thời của chính quyền. Cuối năm 2021, gần 100 hộ dân thuộc tổ 11, 12 (phường Ngọc Thụy, quận Long Biên) đã gửi đơn kêu cứu, phản đối và tha thiết xin giữ lại hai hồ tự nhiên Xuân Quế và Sơn Thủy (hồ Bà Đồ) có diện tích 12.000m2 đang bị san lấp lấy mặt bằng để phân lô bán nền. Chứng kiến hồ Bà Đồ sắp bị san lấp, người dân không khỏi tiếc nuối và đã tập trung tại khu vực san lấp để phản đối. Số phận hồ Bà Đồ và rất nhiều ao, hồ khác sẽ ra sao trong cơn lốc đô thị hóa thì không ai dám chắc, nhưng điều này cho thấy, người dân đã nhận thức rõ tầm ảnh hưởng của hệ thống cây xanh, mặt nước có tác động như thế nào. Do đó không thể vì lợi nhuận kinh doanh mà sẵn sàng đánh đổi giá trị thiên nhiên.
Bà Nguyễn Ngọc Lý, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu môi trường và cộng đồng cho rằng, trong bối cảnh quỹ đất công, không gian xanh ngày càng thu hẹp vì đô thị hóa, các hồ điều hòa tự nhiên sẽ giúp cân bằng sinh thái cho các khu dân cư. Thế nhưng tình trạng san, lấp hồ, ao, cải tạo cảnh quan, sử dụng trái phép đất thuộc phạm vi hành lang bảo vệ nguồn nước đang diễn ra ngày càng phổ biến, phức tạp và chưa được kiểm soát chặt chẽ tại nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước. Việc đánh đổi không gian xanh để lấy mặt bằng làm khu đô thị, dự án thương mại khiến người dân bức xúc và tiếc xót vì thấy lãng phí.
Níu giữ những khoảng xanh
Hà Nội đã triển khai nhiều biện pháp để bảo vệ các “lá phổi xanh” của Thủ đô như tăng cường nạo vét, kè hồ. Đồng thời, xây dựng đồng bộ hệ thống thu gom nước thải sinh hoạt, từng bước tách nước thải đưa về hệ thống xử lý trước khi xả vào các hồ kết hợp cải tạo cảnh quan, chống lấn chiếm. Một điểm nhấn đáng ghi nhận tại các khu vực nông thôn của thành phố là nhiều mô hình cải tạo biến kênh mương, ao hồ thành khu vực vui chơi sinh hoạt cộng đồng sinh thái hoặc xã hội hóa vườn hoa, ao hồ đã được thực hiện. Điển hình như tại huyện Đan Phượng, Gia Lâm, Đông Anh, Thường Tín…, các ao hồ đã được kè bờ, không cho nước thải xuống hồ, tạo cảnh quan, cải thiện chất lượng nước, sau đó hình thành các khu vui chơi, khu tập bơi chống đuối nước cho trẻ em.
Ao làng Thiên (xã Dương Liễu, huyện Hoài Đức) trước đây khá bẩn bởi bèo, chất thải người dân đổ xuống nhưng không có người dọn dẹp. Thời gian qua, bà con nơi đây đã nảy ra ý tưởng cải tạo ao làng thành điểm vui chơi giải trí, nơi bơi lội cho trẻ em cũng như người dân trong vùng. Ý tưởng này đã được chính quyền địa phương đồng lòng ủng hộ, người góp tiền, người góp công, chung tay làm đổi thay hoàn toàn diện mạo nơi đây. Từ ao nước bẩn, giờ ao làng Thiên đã được nạo vét, kè cứng, có đường ven bờ, rãnh thoát nước, ghế đá, bồn hoa và cây xanh chung quanh khiến ai nấy trong làng đều phấn khởi.
Mới đây, UBND thành phố đã ban hành quyết định phê duyệt danh mục 3.164 hồ, ao, đầm không được san lấp trên địa bàn; giao Sở Tài nguyên và Môi trường công bố danh mục các ao, hồ này đến các sở, ban, ngành, đơn vị có liên quan, UBND các quận, huyện, thị xã và trên các phương tiện thông tin đại chúng. Thành phố cũng giao Sở phối hợp UBND các quận, huyện, thị xã rà soát, thống kê, đề xuất điều chỉnh, bổ sung danh mục hồ, ao, đầm không được san lấp trên địa bàn thành phố theo quy định… Đây là quyết định rất đáng hoan nghênh trong việc gìn giữ những “lá phổi xanh” đô thị.
