Nhận thức và thái độ

- Nhiều người cho rằng, giới trẻ Việt Nam ngày nay ít chịu dấn thân.

Quan điểm của ông/bà về vấn đề này?

- PGS, TS Nguyễn Hoàng Ánh: Tôi đồng ý với nhận định đó. Giới trẻ ngày nay cũng có những người chịu dấn thân, nhưng số này là quá hiếm hoi. Chủ yếu, vẫn là những người tìm kiếm sự an toàn trong cuộc sống. Tôi chứng kiến nhiều bạn trẻ chấp nhận dấn thân, nhưng cái họ đổi lại chỉ là những dèm pha và hoài nghi.

- Bà Mai Huyền Chi: Vẫn có một số người trẻ dám dấn thân. Tất nhiên không nhiều, nhưng số này vẫn đang gia tăng. Đó là những người có cơ hội tiếp cận những nền văn hóa khác, thông tin khác. Họ không gói gọn mình vào những nếp cũ, cách suy nghĩ cũ, và họ hiểu mọi thứ không chỉ có một cách hiểu, một cách làm.

- Bà Trần Lan Hương:Tôi nghĩ đây là kết quả của một nền giáo dục thụ động, thầy đọc, trò chép, học thuộc lòng miễn sao đi thi đỗ, không khuyến khích sự sáng tạo của học trò. Một môi trường xã hội còn e dè sự khác biệt, sợ tách mình ra khỏi đám đông sẽ gặp bất lợi cũng góp phần tạo ra tâm lý an phận và thui chột sự dấn thân.

- Dấn thân có phải là phẩm chất cần có của các bạn trẻ? Và điều đó là bẩm sinh, hay do sự rèn luyện và tác động của môi trường?

- PGS, TS Nguyễn Hoàng Ánh: Tất nhiên là cần. Tương lai của nền kinh tế đã được xác định là trông chờ vào nền công nghiệp sáng tạo. Và vì thế, phải có các bạn trẻ dám dấn thân, dám chấp nhận sai lầm để tạo ra thành quả. Đây không thể là vấn đề bẩm sinh, mà phải do rèn luyện và tác động của môi trường.

- Bà Mai Huyền Chi: Karl Marx đã định nghĩa rằng "Con người là tổng hòa các mối quan hệ xã hội", tức là môi trường có vai trò quyết định trong việc hình thành con người, dấn thân không thể là một phẩm chất bẩm sinh. Và tôi cho rằng với tuổi trẻ, thì phẩm chất này là vô cùng cần thiết để có thể trưởng thành.

- Bà Trần Lan Hương: Khi thôi làm cho Tổng lãnh sự quán (TLSQ) Mỹ và các quỹ đầu tư, đi học lại và chuyển sang dạy về dinh dưỡng, sức khỏe và thiền, tôi không biết đó là sự dấn thân mà chỉ đơn giản là đi tìm một công việc phù hợp hơn với sở trường và các giá trị sống của mình. Theo tôi, dấn thân vừa là một tố chất bẩm sinh vừa là kết quả của môi trường giáo dục và tự rèn luyện.

- Môi trường có ý nghĩa như thế nào trong việc hình thành những tố chất của sự dấn thân trong tính cách con người?

- PGS, TS Nguyễn Hoàng Ánh: Đây là vấn đề của cả một nền văn hóa. Ngay từ lúc sinh ra, người Việt đã được dạy để không cho phép cái tôi lên tiếng, đề cao việc làm hài lòng tập thể. Giáo dục cũng đóng một vai trò nhất định trong việc hạn chế sự dấn thân. Những bài học đạo đức ca ngợi tinh thần dám sống rất nhiều, nhưng đa phần mang tính giáo điều. Bản thân thầy cô cũng không chấp nhận khi có một học sinh muốn phản biện, thậm chí sẵn sàng ghét bỏ trù dập nếu các em dám nói khác.

- Bà Mai Huyền Chi: Theo cách nhìn của tôi, sự thiếu dấn thân ở người Việt trẻ có liên quan đến văn hóa làng xóm, tính cộng đồng cao. Điều đó khiến chúng ta ngại khi làm khác, nghĩ khác, nói khác. Chúng ta coi trọng sự hòa mình vào tập thể và được lòng người chung quanh. Đồng thời, còn nhiều tác nhân khác không chỉ về mặt văn hóa mà cả về mặt lịch sử khiến người ta có xu hướng an phận.

- Bà Trần Lan Hương: Nhớ lại hồi tôi còn bé đi học ở Trường Thực nghiệm, các thầy cô giáo của tôi rất tôn trọng sự khác biệt của học sinh và khuyến khích chúng tôi tự thể hiện mình. Bạn nào giỏi về cái gì cứ tự do thể hiện. Ở nhà bố mẹ tôi cũng khá thoải mái trong việc cho con phát biểu ý kiến cá nhân, tranh luận với cha mẹ. Sau này, khi vào đời, sự dân chủ này giúp tôi bớt hoảng sợ trước những thay đổi và đỡ e dè sự khác biệt. Với tôi, khả năng tự học hỏi cực kỳ quan trọng.

- Để kích thích, tạo nghị lực cho bạn trẻ dấn thân, cần những yếu tố gì?

- PGS, TS Nguyễn Hoàng Ánh: Tôi ấn tượng nhất với chia sẻ của Nguyễn Hà Đông - niềm tự hào của ngành lập trình trò chơi Việt Nam năm 2014 - rằng cha mẹ anh để anh làm gì tùy thích. Các bậc phụ huynh nước ta, vốn trưởng thành trong một giai đoạn nhiều biến động của đất nước, thường dạy con rằng hãy tìm cách sống an toàn, theo khuôn khổ. Theo tôi, để kích thích sự dấn thân của các bạn trẻ, cần đề cao tinh thần dấn thân trong từng gia đình, từng con người, thay đổi cả nền văn hóa.

Những người dấn thân có thể chịu thiệt thòi, nhưng họ phải được thừa nhận.

- Bà Mai Huyền Chi: Tôi cho rằng lý do của việc người ta chưa dấn thân nằm ở chỗ chúng ta dễ thỏa hiệp với cảm xúc của bản thân, không lý tính, không tìm cách nhận thức sự thật khách quan, nên dễ chạy theo đám đông. Để có được sự dấn thân, cần tạo điều kiện cho bạn trẻ tiếp nhận thông tin đa chiều, nhất là các thông tin đối nghịch nhau, tạo cơ hội cho một cá nhân tư duy độc lập để chọn lựa. Nhưng tất nhiên, khi anh tách mình ra khỏi đám đông, cũng có nguy cơ anh sẽ trở nên tự mãn, ích kỷ, nên cũng không nên đẩy cảm xúc vào mức cực đoan.

- Bà Trần Lan Hương: Theo tôi, cần có sự thay đổi lớn trong cách giáo dục cả ở nhà và ở trường để bạn trẻ hiểu rằng sự thay đổi là tất yếu, và sự khác biệt không có gì là xấu nếu nó có ích cho mình và cộng đồng. Tôi thật sự rất muốn đưa thiền vào trường học để các bạn trẻ hiểu hơn về các quá trình của thân - tâm, biết cách kiểm soát suy nghĩ và cảm xúc thay vì đè nén nó cho phù hợp với đám đông, từ đó bớt sợ hãi trước thách thức, khai mở sức sáng tạo và niềm vui sống vô tận.

- Xin cảm ơn các vị khách mời.