Viết con người thấy thời cuộc
Ngày 25-11-2019, tại Thủ đô Băng-cốc (Thái-lan), Công chúa Nariatana Rajakanya được sự ủy quyền của nhà vua Thái-lan đã trao giải thưởng văn học ASEAN cho một số nhà văn của khu vực, trong đó có Nguyễn Thế Quang của Việt Nam với tác phẩm “Thông reo Ngàn Hống”.
Với một nhà văn, nhà thơ đã có “thâm niên” sáng tác trong mấy chục năm và có cống hiến cho nền văn học nước nhà thì đây là chuyện thường, nhưng đối với nhà giáo, nhà văn tỉnh lẻ Nguyễn Thế Quang quả là một bất ngờ lớn. Về hưu, ngoài tuổi 60, ông mới dành tâm sức cho các chuyến đi điền dã, thu thập tư liệu. Năm 2010, Nguyễn Thế Quang trình làng tiểu thuyết lịch sử “Nguyễn Du”, viết về đại thi hào - tác giả của Truyện Kiều (NXB Hội Nhà văn). Theo mạch cảm hứng lịch sử, năm 2013, nhà văn cho ra đời “Khúc hát những dòng sông” (NXB Hội Nhà văn) viết về bà Hoàng Thị Loan - thân mẫu Bác Hồ. Và năm 2015, ông phục vụ bạn đọc bằng cuốn “Thông reo Ngàn Hống” (NXB Trẻ) viết về danh nhân lịch sử, đồng thời là nhà thơ cuối thế kỷ 18, đầu thế kỷ 19 Nguyễn Công Trứ (Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam 2016).
Viết về Nguyễn Công Trứ gắn với một giai đoạn của lịch sử dân tộc, nhà văn không sa đà vào việc kể lể công lao, hành trạng của ông trong khai khẩn một vùng đất hoang, lấn biển thuộc đồng bằng Bắc Bộ cách đây khoảng 200 năm; hay ly kỳ hóa các giai thoại của nhà nho tài tử. Nhà văn đã có lần chia sẻ: Tôi viết về danh nhân Nguyễn Công Trứ, một con người xứ Nghệ tài năng lỗi lạc, có lối sống hào hoa giàu cá tính vào loại bậc nhất của nước Việt dưới triều Nguyễn. Lướt qua những giai thoại, thú vui tiêu khiển của Uy Viễn Tướng Công, trong “Thông reo Ngàn Hống” tôi muốn khắc họa cuộc đời Nguyễn Công Trứ lắm thăng trầm, nhưng dù bất kỳ ở đâu, trong hoàn cảnh nào ông cũng hết lòng lo cho dân chúng. Thậm chí khi đã vào tuổi 80 ông vẫn xung phong cầm quân chống giặc Tây Dương”.
“Thông reo Ngàn Hống” không bó hẹp chuyện đời của một con người là Nguyễn Công Trứ mà tái hiện cả một giai đoạn lịch sử. Tác giả đã chọn lựa các sự kiện, những tình tiết tiêu biểu thể hiện ở mối quan hệ giữa kẻ sĩ và quyền lực - mối quan hệ chi phối mọi thành bại ở bất cứ thể chế nào. Đó là những cuộc gặp gỡ giao lưu giữa Nguyễn Công Trứ với Nguyễn Du, Nguyễn Siêu, Cao Bá Quát, Nguyễn Hàm Ninh... Người đọc có thể cảm nhận những cuộc đối thoại và phản biện giữa quá khứ và hiện tại, mặt khác gợi trong ta suy ngẫm về thời cuộc hôm nay.
Bảy năm ba tiểu thuyết
Tôi quen biết nhà giáo, nhà văn Nguyễn Thế Quang gần 50 năm nay. Nể phục ông không chỉ ở chỗ từ một giáo viên cấp hai trường làng, vượt lên nghèo khó ông phấn đấu chuyển hệ dạy cấp ba. Rồi nhờ uy tín với học trò và đồng nghiệp, Nguyễn Thế Quang được chuyển từ vùng bán sơn địa Thanh Chương về giảng dạy tại ngôi trường danh giá có bề dày truyền thống hơn 100 năm Huỳnh Thúc Kháng (thành phố Vinh).
Càng ngạc nhiên hơn về sức làm việc của ông khi tuổi đã xế chiều, trong vòng bảy năm (từ 2009 đến 2015) đã cho ra đời ba cuốn tiểu thuyết lịch sử dày 500 - 600 trang/cuốn. Chẳng thế mà công chúng bạn đọc xứ Nghệ gọi ông là hiện tượng “cây to mọc chậm”. Không dừng lại ở đó, cuối năm 2019, trước khi lên đường sang Băng-cốc nhận giải thưởng ASEAN, nhà văn Nguyễn Thế Quang lại xuất bản tác phẩm “Đường về Thăng Long” (NXB Tổng hợp TP Hồ Chí Minh) viết về Đại tướng của nhân dân Võ Nguyên Giáp.
Chân dung vị Đại tướng lỗi lạc đã có không ít tác giả đương đại miêu tả, thể hiện trên nhiều loại hình nghệ thuật, trong đó có tác phẩm “Không phải huyền thoại” của nhà văn Hữu Mai (2007). Nhưng nếu trong “Không phải huyền thoại” Hữu Mai tập trung khai thác hình tượng Võ Nguyên Giáp trong những năm tháng xông pha trận mạc nơi chiến trường thì ở “Đường về Thăng Long” Nguyễn Thế Quang tập trung khắc họa hình tượng Đại tướng Võ Nguyên Giáp ở thời kỳ “thù trong giặc ngoài”, sau khi nước nhà giành độc lập và những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp (1946 - 1947).
Bằng phương pháp hồi tưởng, tác giả đưa người đọc trở về những năm đầu của thế kỷ 20, khi Võ Nguyên Giáp bắt đầu vào học ở Trường Quốc học Huế. Một loạt nhân vật lịch sử có tác động, ảnh hưởng đến vận mệnh dân tộc trong mối quan hệ với Võ Nguyên Giáp như Phan Bội Châu, Hồ Chí Minh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Trọng Kim, Phạm Văn Đồng, Bảo Đại, Hoàng Xuân Hãn… được nhà văn khắc họa. Đây cũng là ý đồ của tác giả muốn làm nổi bật tâm thế của con người trong quá trình tìm đường, chọn đường, nhận ra con đường đúng đắn vì dân, vì nước và trở thành vị tướng văn võ song toàn, được người đời ngưỡng mộ Võ Nguyên Giáp.
