Một trong số 20 nhà hát đẹp nhất thế giới
GS, KTS Hoàng Ðạo Kính, người đã từng đảm nhận nhiệm vụ do Chính phủ giao, tham gia chỉ huy công việc tu bổ công trình Nhà hát Lớn trong các năm từ 1995 đến 1997 khẳng định: Nhà hát Lớn Hà Nội tuy quy mô nhỏ, nhưng có giá trị cao về tổ chức không gian sử dụng, mạch lạc và hợp lý, kiến trúc tổng thể và trang trí sang trọng, giản dị và thanh tao, một diện mạo kiến trúc kế thừa những phẩm chất gạn lọc của nền kiến trúc Pháp già dặn với những biểu hiện riêng biệt tạo nên vẻ mặt duy nhất, không thể trộn lẫn. Kiến trúc Nhà hát Lớn vừa tạo nên trọng lượng và đẳng cấp cho toàn bộ khu kiến trúc trung tâm của Thủ đô.
Nhà sử học Dương Trung Quốc đặc biệt nhấn mạnh "không gian lịch sử đậm đặc" của Nhà hát Lớn Hà Nội. Nhà hát Lớn Hà Nội và Quảng trường Nhà hát Lớn là tâm điểm của cuộc khởi nghĩa Tháng Tám tại Hà Nội, với nhiều hoạt động như: mít-tinh ra mắt Mặt trận Việt Minh, mít-tinh biểu dương lực lượng của hàng chục vạn quần chúng nhân dân nổi dậy giành chính quyền ở Thủ đô Hà Nội; Tuần lễ vàng; Ngày Nam Bộ kháng chiến... Trước khi có Hội trường Ba Ðình, Nhà hát Lớn Hà Nội là nơi Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tiến hành các kỳ họp quan trọng và là trụ sở của Quốc hội cho đến những năm 60 của thế kỷ trước...
Nhà hát Lớn là nơi khai sinh và tôn vinh kịch nghệ cùng sân khấu Việt Nam; khai sinh và tôn vinh giao hưởng - hợp xướng - nhạc kịch - vũ kịch Việt Nam và là một địa chỉ văn hóa đặc biệt của đất nước, nơi diễn ra thường xuyên các hoạt động văn hóa, biểu diễn nghệ thuật của các đoàn nghệ thuật trong và ngoài nước.
Giữ vẻ đẹp sang trọng của "ngôi đền nghệ thuật"
Theo ông Hoàng Xuân Nam, Giám đốc Nhà hát Lớn, từ việc chỉ tổ chức 17 buổi diễn vào năm 2000, đến nay, Nhà hát thực hiện trung bình 400 buổi/năm, đón hơn 140 đoàn nghệ thuật quốc tế.
Với những người làm nghệ thuật, không gian của công trình được coi là "ngôi đền" của nghệ thuật cổ điển. Một số chương trình nghệ thuật được biểu diễn ở Nhà hát Lớn cũng phải đạt đến tầm mức sang trọng, đẳng cấp cao trong nghệ thuật. Nhiều đơn vị chọn Nhà hát Lớn làm nơi tôn vinh những sự kiện lớn, những nhân tài. Nhưng theo ông Dương Trung Quốc, cần có những phương thức để tạo ấn tượng nhiều hơn về giá trị lịch sử của công trình này, như cần có một phòng lưu niệm nhỏ để công chúng, nhất là công chúng trẻ hiểu về những sự kiện đã từng diễn ra ở đây. "Nhà hát Lớn Hà Nội phải được quản lý tốt để thật sự là ngôi đền của nghệ thuật với không gian nghiêm túc và sang trọng, ghi nhận những sự kiện quan trọng như nó đã từng có" - Ông Dương Trung Quốc nhấn mạnh.
Trước thềm lễ kỷ niệm Nhà hát Lớn Hà Nội tròn 100 tuổi, các cơ quan có trách nhiệm đang khẩn trương hoàn thành hồ sơ đề nghị công nhận Nhà hát Lớn Hà Nội và Quảng trường Cách mạng Tháng Tám là di sản kiến trúc và lịch sử đặc biệt cấp quốc gia.
* Vị trí của Nhà hát Lớn Hà Nội xưa kia là một vùng đầm lầy thuộc đất của hai làng Thạch Tần và Tây Luông thuộc Tổng Phúc Lân, huyện Thọ Xương. Tác giả đồ án thiết kế là hai kiến trúc sư Hác-lây và Broi-ê. Công trình được khởi công vào ngày 7-6-1901. Kinh phí xây dựng Nhà hát được duyệt vào lúc đó là hai triệu Frăng Pháp. Theo thiết kế, công trình có diện tích 2.600 m2, chiều dài là 87 m, chiều rộng là 30 m, điểm cao nhất của công trình so với mặt đường là 34 m.
