Theo Báo cáo của Tổng cục Thống kê, từ đầu năm đến thời điểm ngày 20-1-2018, FDI thu hút 166 dự án (DA) cấp phép mới với số vốn đăng ký đạt 442,6 triệu USD, giảm 5,1% về số DA và giảm 64,4% về vốn đăng ký so cùng kỳ năm 2017. Bên cạnh đó, có 61 lượt DA đã cấp phép từ các năm trước đăng ký điều chỉnh vốn đầu tư với số vốn tăng thêm đạt 456,8 triệu USD, tăng 155% so cùng kỳ năm trước. Như vậy, tổng số vốn đăng ký cấp mới và vốn tăng thêm đạt 899,4 triệu USD, giảm 36,8% so cùng kỳ năm 2017. Những vướng mắc, khó khăn trong thu hút FDI đã đến ngay từ tháng đầu tiên trong năm.
Không những thế, cuối năm 2017, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đã thông qua một đạo luật về cải cách thuế lớn nhất trong vòng 30 năm qua. Trong đó, một trong những thay đổi lớn nhất là sẽ giảm thuế thu nhập doanh nghiệp (DN) từ 35% xuống 21% kể từ đầu năm nay.
Động thái của Chính phủ Mỹ được cho là sẽ tác động tới kinh tế toàn cầu, trong đó có việc dịch chuyển dòng vốn FDI. Ngay lập tức, Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ đã có văn bản báo cáo Thủ tướng về vấn đề này và có đề cập những lo ngại đối với kinh tế Việt Nam, trong đó có thu hút FDI sẽ bị ảnh hưởng. Theo đó, các chuyên gia cho rằng, việc Mỹ giảm thuế có thể khiến các nhà đầu tư (NĐT) nước này xem xét lại kế hoạch đầu tư tại Việt Nam. Có thể, thay vì mở rộng đầu tư, họ sẽ rút lợi nhuận để chuyển về Mỹ đầu tư.
Ông Vũ Viết Ngoạn, Tổ trưởng Tổ Tư vấn kinh tế của Thủ tướng, nhấn mạnh, thậm chí, có thể có tình trạng một số nước sẽ ban hành các chính sách ưu đãi thuế để thuyết phục DN Mỹ ở lại, nên sẽ ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh thu hút FDI của Việt Nam.
Đây là một thực tế cần tính tới, nhất là khi chính quyền Tổng thống Donald Trump thời gian gần đây liên tục có chính sách bảo hộ mậu dịch. Việc Mỹ áp dụng biện pháp tự vệ thương mại đối với máy giặt, pin năng lượng mặt trời là những thí dụ điển hình. Vì lo ngại Mỹ áp dụng chính sách này, cả Samsung và LG đều đã xây dựng hoặc chuẩn bị xây dựng nhà máy mới ở Mỹ. Miếng bánh thị trường chỉ có vậy, khi các NĐT hướng đến Mỹ, thì phần còn lại sẽ bị ảnh hưởng, trong đó có Việt Nam. Chỉ có một điểm… “an ủi” duy nhất, đó là FDI từ Mỹ vào Việt Nam hiện nay chưa lớn. Lũy kế đến nay, các NĐT Mỹ mới đăng ký đầu tư vào Việt Nam gần 9,9 tỷ USD, đứng thứ 9 trong số các quốc gia và vùng lãnh thổ có đầu tư vào Việt Nam. Năm 2017, Mỹ chỉ đăng ký đầu tư vào Việt Nam 870 triệu USD, một con số cũng không quá lớn. Do vậy, các chuyên gia cho rằng, nếu có, FDI từ Mỹ vào Việt Nam cũng không bị ảnh hưởng nhiều bởi chính sách thuế của Tổng thống Donald Trump. Còn nếu có ảnh hưởng thì cũng không thể ngay lập tức, mà phải có một độ trễ nhất định.
Lo ngại về chính sách của chính quyền Tổng thống Donald Trump ảnh hưởng tới FDI của Việt Nam không phải bây giờ mới có. Năm 2017, nhiều chuyên gia cũng lo ngại FDI vào Việt Nam sẽ bị ảnh hưởng. Nhưng thực tế, cả năm 2017, FDI vào Việt Nam rất tích cực. Con số kỷ lục gần 36 tỷ USD đã chứng minh điều đó.
Ngoài ra, chúng ta có những thuận lợi to lớn khác để thu hút FDI trong năm nay. Hiệu ứng hậu APEC là điều đã được nhắc tới và chắc chắn sẽ tác động tích cực tới FDI vào Việt Nam. Hơn nữa, nhiều khả năng đầu tháng 3 tới, Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sẽ được ký kết. Mỹ cũng đã để ngỏ khả năng quay trở lại hiệp định này.
Báo cáo tại phiên họp thường kỳ Chính phủ tháng 1-2018, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cũng nhấn mạnh, động thái này là một tín hiệu tích cực, tác động tốt tới kinh tế và thu hút đầu tư của Việt Nam. Bên cạnh đó, không phải Mỹ, mà là Hàn Quốc và Nhật Bản, cũng như Thái-lan, Singapore… mới “dẫn dắt” cuộc chơi FDI ở Việt Nam. Chuyện đầu tư nước ngoài tại Việt Nam tăng hay giảm, tích cực hay không phụ thuộc lớn vào những đối tác đầu tư hàng đầu này.
Chủ tịch Hiệp hội DN đầu tư nước ngoài Nguyễn Mại cho rằng, không nên quá lo lắng, bởi thuế chỉ là một vấn đề được các NĐT nước ngoài cân nhắc trước khi quyết định đầu tư. Việt Nam có nhiều thuận lợi để là một địa điểm đầu tư hàng đầu. Dòng vốn sẽ tiếp tục chảy mạnh vào Việt Nam, không chỉ FDI, mà cả vốn đầu tư gián tiếp thông qua hình thức mua bán và sáp nhập (M&A). Mà M&A thì chính là “tiền tươi, thóc thật”, khác với các khoản đầu tư FDI, còn có khoảng cách giữa vốn đăng ký và thực hiện. Năm 2017, các NĐT nước ngoài đã chi 6,19 tỷ USD để góp vốn, mua cổ phần tại Việt Nam, tăng 45,1% so năm 2016. Trong khi đó, con số của tháng 1-2018 là 356 triệu USD, tăng 54,7% so cùng kỳ năm trước đó. Có sự “trợ lực” từ vốn đầu tư thông qua góp vốn, mua cổ phần, cho dù FDI có khó khăn, thì dòng vốn vào Việt Nam trong năm 2018 vẫn sẽ chuyển biến tích cực.
