Vì thị trường luôn luôn khắt khe
Thứ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hoàng Trung khái quát: "Tình hình vi phạm kiểm dịch thực vật trên cây ăn trái khi đưa đi xuất khẩu trong thời gian qua là đáng báo động. Việc cấp mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, bảo đảm chất lượng và đặc biệt là duy trì tất cả các điều kiện để đáp ứng theo các nghị định thư, cũng như các văn bản mà chúng ta cam kết là điều hết sức quan trọng. Nếu không làm tốt việc này, chúng ta sẽ bị đánh giá vi phạm liên quan kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm cũng như những điều khoản trong các nghị định thư mà chúng ta đã ký kết".
Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) cho biết thêm: Ba chỉ tiêu bị cảnh báo nhiều nhất đối với ngành điều là sâu mọt (côn trùng) sống, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tạp chất lạ. Trong khi đó, vào thời điểm cuối năm, nhiều cơ sở chạy đua sản xuất để giao hàng nên rất dễ lơi lỏng kiểm soát chất lượng. Chưa kể, cuối năm là mùa mưa bão của Việt Nam nên sâu bọ, côn trùng có môi trường lý tưởng để phát triển. "Cơ sở sản xuất khi xử lý sâu mọt nếu không bảo đảm thời gian cách ly sẽ dẫn tới nguy cơ tồn dư thuốc bảo vệ thực vật. Xử lý được vấn đề này thì lại phát sinh vấn đề khác, vì vậy cơ quan quản lý ngành, địa phương cần có các biện pháp khắc phục" - ông Nhựt nêu thực tế.
Theo đánh giá của Cục Bảo vệ thực vật, tính từ năm 2021 đến tháng 7/2023, Cục đã nhận được bốn đợt thông báo từ phía Trung Quốc về các lô hàng không tuân thủ quy định kiểm dịch thực vật hàng xuất khẩu gồm: chuối, mít, thanh long, sầu riêng, chôm chôm, ớt. Về mặt an toàn thực phẩm, Cục đã nhận được 107 cảnh báo về các lô hàng thực phẩm của nước ta xuất khẩu sang một số thị trường như: Liên minh châu Âu (EU), Canada, Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc và Đài Loan (Trung Quốc). Tất cả các lô hàng này đều bị trả về, do không đáp ứng yêu cầu về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Làm rõ hơn, ông Trần Bá Sơn, Giám đốc Hợp tác xã Trái cây sinh học OCOP (Hậu Giang), đơn vị có nhiều năm xuất khẩu trực tiếp ra các thị trường lớn, chia sẻ: "Với thị trường xuất khẩu, dựa vào chất lượng hàng hóa, đối tác sẽ quyết định số lượng chúng ta xuất được nhiều hay ít. Ở các thị trường khó tính như EU, Mỹ hay Trung Quốc, các tiêu chuẩn về GlobalGAP, dư lượng thuốc, an toàn vệ sinh thực phẩm, kim loại nặng… đã được nâng lên rất cao. Lô hàng, cho dù 10 kg hay 100 tấn, nếu không đạt chuẩn họ cũng sẽ đều không nhận, hủy hết".
Ông Nguyễn Văn Chì, Hợp tác xã Xoài Tân Thuận Tây (Đồng Tháp), người nhiều năm gắn bó với trái xoài, cũng khẳng định: "Để xuất khẩu, trái xoài của chúng ta phải đạt nhiều tiêu chuẩn. Chúng tôi đang tiến hành dùng phân hữu cơ thay thế phân vô cơ, để có trái xoài ngon, chất lượng".
Mã số vùng trồng - giải pháp khởi đầu
Theo ý kiến các chuyên gia, đầu tiên, người nông dân phải đăng ký mã số vùng trồng để có thể tổ chức sản xuất lớn và truy xuất được nguồn gốc nông sản, nhất là khi có sự cố. Bởi, vẫn có tình trạng nông dân sử dụng các chất cấm hoặc không tuân thủ quy trình phun xịt hóa chất, dẫn đến dư lượng hóa chất cao hơn quy định mà không có đơn vị nào chịu trách nhiệm kiểm tra trước khi đưa ra thị trường.
Đến nay, cả nước có 6.883 mã số vùng trồng và 1.588 mã số cơ sở đóng gói nông sản được cấp, tập trung chủ yếu vào các sản phẩm xuất khẩu chính, như xoài, thanh long, nhãn, lúa, sầu riêng.
Liên quan dư lượng hóa chất trong nông sản, đại diện Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho biết: Bộ đề nghị Bộ Công an, Bộ Công thương tiếp tục phối hợp chặt chẽ trong thanh tra, điều tra xử lý các vi phạm an toàn thực phẩm nghiêm trọng như sử dụng chất cấm, thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, kháng sinh, chất bảo quản ngoài danh mục được phép sử dụng trong sản xuất, kinh doanh nông, lâm, thủy sản. Đồng thời tiếp tục rà soát, hoàn thiện cơ chế, chính sách pháp luật, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật tạo môi trường thuận lợi và động lực cho người dân, doanh nghiệp sản xuất, chế biến, kinh doanh nông, lâm, thủy sản chất lượng, an toàn, bền vững.
Ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Bảo vệ thực vật nhấn mạnh: "Không thể chối bỏ vai trò của thuốc bảo vệ thực vật trong sản xuất nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực. Nhưng nếu không sử dụng đúng cách hoặc lạm dụng, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người, môi trường sinh thái. Thời gian tới, Cục sẽ tăng cường quản lý chặt chẽ thuốc bảo vệ thực vật ở tất cả các khâu từ khảo nghiệm, đăng ký, sản xuất, buôn bán, sử dụng, kiểm soát dư lượng trong nông sản, thu gom và xử lý bao bì sau sử dụng. Cùng với đó, tiếp tục rà soát, loại bỏ các hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật có nguy cơ cao ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người, môi trường sinh thái để loại bỏ khỏi danh mục theo quy định. Khuyến khích nghiên cứu, chuyển giao, sản xuất, kinh doanh và ứng dụng biện pháp sinh học, thuốc bảo vệ thực vật sinh học. Đặc biệt, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, áp dụng các biện pháp truy xuất nhanh nguồn gốc thuốc bảo vệ thực vật lưu thông qua hệ thống QR code, công nghệ 4.0 như: bẫy đèn, viễn thám, dự tính dự báo, máy bay không người lái… trong sản xuất nông nghiệp".
