Hình thành hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng
Tại phiên họp, Trưởng Ban soạn thảo, Bộ trưởng Lao động-Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung cho biết, trong số 11 nội dung lớn được sửa đổi, bổ sung, có phần trợ cấp hưu trí xã hội để hình thành hệ thống bảo hiểm xã hội đa tầng. Theo đó, công dân Việt Nam từ đủ 75 tuổi trở lên (quy định hiện hành là 80 tuổi) mà không có lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng khác sẽ được hưởng trợ cấp hưu trí xã hội do ngân sách nhà nước bảo đảm.
Dự thảo cũng bổ sung năm nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, trong đó có chủ hộ kinh doanh (có đăng ký kinh doanh), người quản lý doanh nghiệp, kiểm soát viên, người đại diện phần vốn nhà nước, người đại diện phần vốn của doanh nghiệp tại công ty và công ty mẹ, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương…
Một thay đổi đáng lưu ý khác là thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu để hưởng lương hưu được giảm từ 20 năm xuống 15 năm. Quy định này tạo cơ hội cho những người bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội muộn (45-47 tuổi mới bắt đầu tham gia), hoặc tham gia không liên tục, hoặc làm công việc đặc thù có thời gian làm nghề ngắn, dẫn đến khi đến tuổi nghỉ hưu vẫn không tích lũy đủ 20 năm đóng bảo hiểm xã hội cũng có cơ hội được hưởng lương hưu hằng tháng và được bảo đảm bảo hiểm y tế. Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ bày tỏ đồng tình: "Đối với người đi làm, nhất là trong lúc khó khăn, thời kỳ đại dịch, nếu phải lựa chọn giữa 20 năm sau mới được lĩnh tiền và nhận một khoản ngay trước mắt thì đôi khi, họ bắt buộc phải chọn cái trước mắt".
Thực tế, Nghị quyết 28-NQ/TW ngày 23/5/2018 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về cải cách chính sách bảo hiểm xã hội đã nêu rõ, thay cho việc như trước đây là 20 năm sau khi đóng mới được hưởng, thì bây giờ là 10 năm, nhưng có lộ trình trung gian là 15 năm, bởi nếu giảm thời gian đóng xuống 10 năm thì mức lương hưu sẽ khá thấp vì nguyên tắc là đóng ít thì hưởng ít.
Dự thảo còn có một nội dung mới, hướng đến mục tiêu giảm tình trạng hưởng bảo hiểm xã hội một lần được cho là đang rất nhức nhối hiện nay, dù chưa hẳn tối ưu. Điểm mới này là: Người lao động bắt đầu tham gia bảo hiểm xã hội từ ngày Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi) có hiệu lực trở đi - dự kiến ngày 1/7/2025 - thì không được nhận bảo hiểm xã hội một lần. Có ngoại lệ là các trường hợp đủ tuổi hưởng lương hưu mà chưa đủ năm đóng để hưởng lương hưu; ra nước ngoài để định cư hoặc bị mắc một trong những bệnh nguy hiểm đến tính mạng theo quy định tại Điều 60, Luật Bảo hiểm xã hội hiện hành.
Có "lấy đá ghè chân mình"?
Đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Phạm Tấn Công bày tỏ băn khoăn về tỷ lệ đóng bảo hiểm xã hội (dự thảo giữ như hiện nay là 17% đối với doanh nghiệp, cộng cả phần đóng của người lao động là 25%, cộng thêm các khoản bảo hiểm y tế và các khoản khác thì lên đến 32%). "Nhiều nước trong khu vực có tỷ lệ thấp hơn rất nhiều, như Indonesia chỉ 10%, Philippines 8%, Thái Lan 5%... Điều này làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam"- ông Phạm Tấn Công nhấn mạnh. Theo ông, các hiệp hội doanh nghiệp kiến nghị giảm mức đóng cả của doanh nghiệp và người lao động xuống còn khoảng 20%, trong đó doanh nghiệp 15% và người lao động 5%.
Một kiến nghị khác liên quan đến việc dự thảo đã loại bỏ hành vi chậm đóng bảo hiểm xã hội ở luật hiện hành, mà chỉ còn hành vi trốn đóng với những chế tài rất nghiêm khắc, bao gồm cả quyết định ngừng sử dụng hóa đơn đối với người sử dụng lao động trốn đóng bảo hiểm xã hội từ sáu tháng trở lên; hoãn xuất cảnh đối với người sử dụng lao động trốn đóng bảo hiểm xã hội từ 12 tháng trở lên…
Ông Phạm Tấn Công cho biết, doanh nghiệp mong muốn rằng, nếu có những vi phạm về mặt tài chính thì xử lý bằng những biện pháp kinh tế và tài chính là chính, có thể quy định các mức phạt tăng dần theo thời gian chậm nộp, chứ không nên xử lý theo những hình thức hạn chế hoạt động kinh doanh như kiểu lấy đá ghè chân… doanh nghiệp, làm cho họ mất cơ hội phục hồi và như thế, nguồn thu bảo hiểm xã hội lại bị hẹp lại hơn nữa. Mặt khác, Bộ luật Hình sự đã có chế tài với những đối tượng trốn đóng bảo hiểm xã hội, không cần tăng cường trong Luật này. Ông Phạm Tấn Công khuyến nghị khôi phục khái niệm chậm đóng và làm rõ hơn thế nào là chậm đóng, thế nào là trốn đóng… Tiếp thu ý kiến này, Bộ trưởng Lao động-Thương binh và Xã hội Đào Ngọc Dung cho biết, sẽ cân nhắc bổ sung, chỉnh lý dự thảo luật, báo cáo lại với Ủy ban Thường vụ Quốc hội trước khi trình ra Quốc hội tại kỳ họp thứ sáu (tháng 10/2023).
Bên cạnh những vấn đề nêu trên, cũng còn khá nhiều ý kiến khác nhau ngay trong cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Xã hội Nguyễn Thúy Anh cho biết khi báo cáo với Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Đây cũng là điều dễ hiểu vì dự thảo luật này, khi được ban hành chính thức, sẽ có phạm vi tác động hết sức sâu rộng đến mọi tầng lớp trong xã hội, lại là lần đầu được đưa ra xin ý kiến. Chính sách càng được cân nhắc, giải trình thấu đáo, có cơ sở vững chắc, có tính thuyết phục cao thì càng dễ dàng đi vào cuộc sống, đóng góp tích cực vào tiến trình phát triển kinh tế-xã hội, cải thiện chất lượng cuộc sống của cử tri và nhân dân.
Để rộng đường dư luận đóng góp vào dự án Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi), cũng trên trang 11 số báo này, Nhân Dân cuối tuần xin gửi đến bạn đọc bài viết "Lương hưu chưa đủ sức hấp dẫn" phản ánh những phân tích, kiến nghị từ thực tế đời sống.
