- Ông nghĩ sao về quan điểm ngày nay trở thành người nổi tiếng dễ dàng hơn?
- Tôi hoàn toàn đồng ý với quan điểm ấy, bởi nó liên quan tới các phương tiện để con người có thể tạo ra sự thu hút. Trước đây, muốn nổi tiếng được chỉ có mấy con đường thôi. Một là học rất giỏi, sau đó trải qua những kỳ thi để có được chỗ đứng trong xã hội, vinh quy bái tổ. Thứ hai là trở thành những anh hùng trong chiến trận. Rõ ràng, với điều kiện hạn chế khi xưa, để trở thành người nổi tiếng phải rất khác biệt.
Ngày nay, các bạn trẻ tìm kiếm sự nổi tiếng dễ dàng hơn rất nhiều. Nhưng sự "nổi tiếng" này hàm chứa nhiều yếu tố cả tiêu cực và tích cực. Chúng ta nói đến sự nổi tiếng, thường sẽ hiểu rằng đó là khi một người nào đó có đóng góp hoặc ảnh hưởng lớn tới cộng đồng và xã hội theo ý nghĩa tích cực. Thế nhưng hiện nay có một bộ phận không nhỏ tìm mọi cách, bằng mọi giá, chấp nhận đánh đổi nhiều thứ để đạt được sự nổi tiếng. Nói như vậy để thấy rằng, nhờ phương tiện truyền thông, nhờ mạng xã hội,… mỗi cá nhân dễ dàng tạo ra sự thu hút, cho dù chỉ là nhất thời, thậm chí chỉ là ngộ nhận.
- Người nổi tiếng có ảnh hưởng không nhỏ đến công chúng. Vậy theo ông, những quy định hiện hành có đủ để bảo đảm họ luôn mang lại ảnh hưởng tích cực trong thời đại của mạng xã hội?
- Như tôi đã nói, mạng xã hội là không gian vượt qua rào cản của văn hóa, tôn giáo… Dường như tất cả quy định của luật hiện hành chưa có tác động cụ thể đến từng cá nhân khi tham gia mạng xã hội. Dẫn đến đôi khi các bạn trẻ tìm kiếm sự nổi tiếng có thể dễ dàng vượt qua những chốt chặn của quy định, quy chế để tạo sự ảnh hưởng. Chính vì thế, nguy cơ cao dẫn đến mỗi cá nhân làm ra những điều trái thuần phong mỹ tục, phản cảm, để có được vị thế của mình, bởi sự nổi tiếng đi cùng với lợi nhuận.
Tôi được biết Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang có Dự thảo về Bộ Quy tắc ứng xử trong việc livestream hay thực hiện những video có đến một triệu người xem phải đăng ký. Nhưng điều này khá khó khăn, vì người làm nội dung không thể biết hôm nay sẽ có bao nhiêu người xem livestream. Trong các bộ luật của chúng ta chỉ quy định như thế nào là nghệ sĩ, nhưng lại chưa quy định rõ thế nào là người có ảnh hưởng đến cộng đồng, mà lực lượng đó ngày càng được mở rộng, có những người hoàn toàn không mang danh nghệ sĩ, đây mới là nhóm người cần được kiểm soát. Có những streamer, tiktoker có hàng triệu người theo dõi, được tung hô và bảo vệ bởi cộng đồng khá đông đảo. Đã có trường hợp khi Đài Truyền hình Việt Nam nêu tên một streamer trên sóng thì ngay lập tức hàng trăm bạn trẻ kéo đến cổng Đài phản đối. Những hành vi đó cho thấy rõ ràng sự ảnh hưởng của những người có hàng triệu người theo dõi, mà lại gần như không có sự can thiệp nào của pháp luật.
- Nhãn hàng, thương hiệu, truyền thông, công ty đại diện cũng tạo ảnh hưởng không nhỏ đến việc xây dựng hình tượng của người nổi tiếng. Ông nghĩ sao về vấn đề này?
- Ở đây chúng ta cũng cần phân tích rõ những cách thức để nổi tiếng và tạo ra thương hiệu. Đôi khi một số nghệ sĩ chỉ là những quân cờ trong bàn cờ của công ty truyền thông. Rất nhiều công ty truyền thông lớn gần như đang kiểm soát thị trường, thị hiếu văn hóa của giới trẻ. Và đã là doanh nghiệp, họ luôn đặt mục đích lợi nhuận trên các giá trị khác. Không ít nghệ sĩ trẻ đã trở thành nạn nhân của chiến lược truyền thông "cá mập" như vậy. Điều đó gây nguy hại tới cả người nổi tiếng lẫn công chúng. Các chiến lược truyền thông đó sẽ khiến công chúng có cái nhìn lệch lạc về nghệ sĩ.
- Ông có thể đề xuất một số giải pháp giúp nhân lên các giá trị tốt đẹp từ văn hóa thần tượng?
- Coi ai đó là thần tượng xét cho cùng vẫn là một hiện tượng tâm lý xã hội rất đỗi bình thường. Vậy nên giải pháp tận gốc chỉ có thể là giáo dục! Tôi phải đặc biệt nhấn mạnh rằng giáo dục thẩm mỹ rất quan trọng. Trước hết muốn có năng lực thẩm mỹ chúng ta phải có văn hóa, văn hóa ở đây không chỉ là giỏi các môn học trên lớp, mà phải hiểu, phải vận dụng được các giá trị, cốt cách, nét đẹp của văn hóa truyền thống cũng như điểm tích cực của văn hóa nhân loại, để từ đó chúng ta ứng xử như con người đã được xã hội hóa ở mức độ cao. Để đạt được điều đó, đầu tiên phải là thói quen từ chính mỗi gia đình. Nhiều khi bố mẹ ở nhà chỉ quan tâm con học Toán, học tiếng Việt có tốt không, mà quên mất các giá trị thẩm mỹ. Cách đơn giản nhất là bắt đầu từ việc đọc thật nhiều sách.
Một giải pháp nữa có thể cân nhắc là về mặt kỹ thuật. Chúng ta phải xây dựng hàng rào nội dung trên các nền tảng mạng xã hội. Thí dụ: Với những người làm sáng tạo nội dung trên YouTube đạt từ nút bạc trở lên phải chịu chi phối bởi các quy định, các chế tài của pháp luật từ phát ngôn, ứng xử cho đến kinh doanh. Những biện pháp mạnh tay như cấm họ hoạt động trên mọi nền tảng là hoàn toàn có thể, họ vẫn được sống và làm việc như người bình thường nhưng không còn được xuất hiện trên bất cứ phương tiện truyền thông nào nữa.
Thứ ba, chúng ta cũng phải nói đến trách nhiệm của các cơ quan truyền thông, cơ quan báo chí. Mỗi phóng viên là một chiến sĩ trên mặt trận văn hóa, phải là những người nêu gương, phải viết về những điều tử tế. Cho dù là phê phán cũng phải đứng từ sự tử tế để phê phán, không phải là ném đá hay bêu xấu ai đó. Trong một bể thông tin vẫn cần một "ngọn hải đăng" để có thể tìm được nguồn thông tin chính thống và đáng tin cậy. Đó là trách nhiệm của người làm báo: sáng suốt và khách quan.
Với sự phát triển của xã hội, chúng ta sẽ nhanh chóng bóc tách được hết những điều đó. Người dân sẽ chủ động thể hiện quan điểm của họ. Đó là dấu hiệu cho thấy sự mạnh lên của những giá trị tử tế!
- Xin cảm ơn ông!
