Khung pháp lý đã được cải thiện
Giới thiệu khái quát về Luật Đấu thầu sửa đổi, Thứ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Trần Quốc Phương cho biết, ngoài các quy định chung, Luật này đã dành một chương riêng quy định về đấu thầu trong lĩnh vực y tế nhằm giải quyết những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động đấu thầu mua thuốc, hóa chất, vật tư xét nghiệm và thiết bị y tế theo hướng tăng cường tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các cơ sở y tế công lập trong việc quyết định mua sắm thuốc, thiết bị y tế.
Theo đó, các cơ sở y tế công lập được tự quyết định việc mua thuốc ngoài danh mục thuốc chi trả của bảo hiểm y tế, mua vaccine để tiêm chủng theo hình thức dịch vụ. Cơ sở y tế công lập cũng được quyền quyết định lựa chọn nhà thầu thực hiện gói thầu mua sắm từ nguồn vốn vay (trừ vốn tín dụng đầu tư của Nhà nước, vốn vay lại từ vốn ODA, vốn vay ưu đãi của nhà tài trợ nước ngoài). Đồng thời, luật đã bổ sung quy định cho phép hồ sơ mời thầu được đưa ra yêu cầu hàng hóa phải có xuất xứ từ một nhóm quốc gia cụ thể trong trường hợp cần mua hàng hóa có chất lượng, tiêu chuẩn kỹ thuật bảo đảm đáp ứng yêu cầu sử dụng, trong đó có vật tư, trang thiết bị y tế.
Bên cạnh đó, một nội dung mới rất quan trọng trong luật này là việc sửa đổi, bổ sung quy định về cách xác định chi phí cho toàn bộ quá trình - sử dụng của hàng hóa, công trình nhằm hạn chế tình trạng nhà thầu bỏ thầu giá rẻ để trúng thầu, dẫn đến việc thực hiện hợp đồng không bảo đảm tiến độ, chất lượng.
Còn nhớ, tại kỳ họp thứ 5, nhiều vị đại biểu Quốc hội đã rất trăn trở khi thảo luận về dự án luật này. Đại biểu Nguyễn Thị Thu Dung (Thái Bình) phản ánh thực tế buồn là các bệnh viện lớn như Bạch Mai, Việt Đức đã xin giảm tự chủ vì những vướng mắc trong các Luật Đấu thầu, Quản lý sử dụng tài sản công. Quyền được khám, chữa bệnh của nhân dân chưa được bảo đảm.
Đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (TP Hồ Chí Minh) nói thẳng: "Nếu chỉ đặt mục tiêu tiết kiệm tiền thì chỉ thu hút được các đối tượng đấu thầu "giá cả là hàng đầu". Điều hành một bệnh viện vào loại lớn nhất cả nước, ông Nguyễn Tri Thức, Giám đốc Bệnh viện Chợ Rẫy, Đại biểu Quốc hội TP Hồ Chí Minh, cũng khẳng định, có không ít trường hợp trúng thầu với mức giá rất thấp, nhưng sau đó "một tiền gà bằng ba tiền thóc". Điều quan trọng phải là chất lượng điều trị, bệnh nhân hài lòng. Giá dịch vụ, mức độ tiết kiệm cho ngân sách là điều kiện theo sau. Theo ông Nguyễn Tri Thức, đã có trường hợp có những viên thuốc khi bắt đầu bàn thảo hợp đồng là 500 đồng/viên nhưng đến thời điểm ký kết (thời gian chuẩn bị hợp đồng từ một đến ba tháng) thì giá chỉ còn 200 đồng/viên. Cũng là thiết bị siêu âm, nhưng dùng cho mục đích khác nhau có thể chênh lệch giá đến hàng chục lần. Mặt khác, cũng có tình trạng một hãng sản xuất độc quyền một loại thiết bị chuyên biệt nào đó, không mua không được… Bởi lẽ đó, chỉ định thầu không hoàn toàn là tiêu cực, miễn là bảo đảm chặt chẽ, công khai minh bạch để tránh bị lợi dụng.
Ðiều kiện đủ là con người
Tại cuộc họp báo công bố luật, trả lời câu hỏi của phóng viên, Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết: "Chúng tôi đã cố gắng rà soát tất cả vướng mắc trong y tế, những gì vướng trong luật thì sửa ngay vào luật. Còn lại những vướng mắc ở các văn bản thấp hơn thì chắc chắn cơ quan chủ trì sẽ phải sớm ban hành để giải quyết".
Theo ông Phương, dự thảo luật cũng tạo thuận lợi cho hoạt động mua thuốc, thiết bị y tế có tính đặc thù, phù hợp hoạt động chuyên môn của ngành y tế. Cụ thể, luật cho phép chỉ định thầu để mua thuốc, thiết bị y tế trong trường hợp cấp cứu người bệnh hoặc duy trì hoạt động của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh trong trường hợp cấp bách, tránh gây nguy hại đến tính mạng, sức khỏe người dân; cho phép áp dụng mua sắm tập trung đối với các loại thuốc hiếm có số lượng sử dụng ít. Đồng thời cho phép hồ sơ mời thầu được nêu xuất xứ thiết bị y tế từ một nhóm quốc gia cụ thể để mua được thiết bị có chất lượng tốt…
Vẫn Thứ trưởng Kế hoạch và Đầu tư Trần Quốc Phương nhận định, luật sẽ giải quyết vướng mắc trong hoạt động đấu thầu thuốc, thiết bị, vật tư y tế thời gian qua. Cụ thể như bổ sung quy định nhằm giải quyết triệt để các vướng mắc trong việc mua hóa chất kèm theo yêu cầu nhà đấu thầu phải cung cấp thiết bị y tế để sử dụng hóa chất đó (mô hình máy đặt, máy mượn). Những cán bộ thiết kế, soạn thảo luật này (vốn không làm trong ngành y tế) đã cố gắng đạt được hai mục tiêu: bảo đảm chất lượng dịch vụ cung cấp máy mượn, máy đặt và chi phí chi trả khi sử dụng máy mượn, máy đặt ở mức hợp lý nhất.
"Phải làm sao mô hình máy mượn, máy đặt không bị lợi dụng, lách luật, tiêu cực; khâu lựa chọn nhà thầu phải minh bạch để có được máy và sinh phẩm phù hợp nhất", Thứ trưởng Phương nói rõ. Nếu chi phí thấp, nhưng chất lượng kém thì không những không đạt yêu cầu khám, chữa bệnh mà đồng tiền bỏ ra tuy ít, nhưng vẫn là lãng phí, không hiệu quả.
Đồng tình với quan điểm đã được Quốc hội khẳng định, ở đâu có sử dụng vốn ngân sách nhà nước thì ở đó cần có cơ chế giám sát, phòng ngừa tiêu cực, song Thứ trưởng Phương cũng nói thêm, luật tốt đến mấy mà bản thân người có trách nhiệm cố tình lách luật thì khó ngăn chặn được triệt để. Do vậy, vẫn cần có thêm những chế định về công tác cán bộ ở các quy định khác, trước hết là những văn bản hướng dẫn thực hiện để "nắn chỉnh" người thừa hành, buộc họ ứng xử theo đúng pháp luật.
