"Lỗ hổng" và những hậu quả nghiêm trọng
Vào hồi 23 giờ 50 phút ngày 12/9 xảy ra một vụ cháy đặc biệt nghiêm trọng tại số nhà 37 ngách 29/70 phố Khương Hạ (Thanh Xuân, Hà Nội), khiến nhiều người thương vong. Điều đáng nói căn nhà có diện tích khoảng 200 m2 trong ngõ hẹp nhưng có khoảng 150 người sinh sống. Trước đó, tại Hà Nội từng xảy ra các vụ cháy chung cư mini ở ngõ 315 Vũ Tông Phan (quận Thanh Xuân), chung cư tại 132 Cầu Giấy (phường Quan Hoa, quận Cầu Giấy). Còn tại Thành phố Hồ Chí Minh có vụ cháy chung cư mini trên đường Nguyễn Văn Quỳ (Quận 7),…
Chung cư mini xuất hiện trên địa bàn các đô thị lớn khoảng 20 năm trở lại đây, như một giải pháp dành cho những người thu nhập thấp. Theo thống kê, chỉ tính riêng trên địa bàn quận Thanh Xuân (Hà Nội) có gần 80 nhà cho thuê cao tầng dạng chung cư mini. Ở các quận Nam Từ Liêm, Hoàng Mai, Đống Đa… (Hà Nội) cũng có hàng trăm chung cư mini với diện tích nhỏ, nằm trong các khu dân cư đông đúc. Theo Kiến trúc sư Phạm Thanh Tùng, Chánh Văn phòng Hội Kiến trúc sư Việt Nam, chung cư mini mọc lên như nấm tại nhiều thành phố lớn, đặc biệt là Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh, làm gia tăng áp lực lên hệ thống hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, không bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy.
Luật Nhà ở năm 2014 cho phép hộ gia đình, cá nhân tại khu vực đô thị được phép xây dựng nhà ở có từ hai tầng trở lên, mỗi tầng được thiết kế, xây dựng từ hai căn hộ trở lên theo kiểu khép kín, đủ tiêu chuẩn diện tích sàn xây dựng tối thiểu, tiêu chuẩn xây dựng và có diện tích thuộc sở hữu chung, riêng của nhà chung cư. Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh Lê Hoàng Châu nhận định: "Quy định này vô tình đã bật đèn xanh làm phát sinh tình trạng "nở rộ" nhiều công trình nhà ở riêng lẻ được thiết kế kiểu chung cư mini, nhiều tầng, nhiều căn hộ tại đô thị, khu vực nội đô trong 10 năm qua".
Thực tế, không ít chủ công trình chuyển sang mục đích cho thuê với số lượng nhiều người ở, hệ thống điện trong ngôi nhà khó đáp ứng được nhu cầu của đông người sinh hoạt. Do đó, tần suất quá tải của dây dẫn trong thời gian dài có thể dẫn đến chập, cháy. Chưa kể, xăng xe bốc hơi trong không gian hẹp, tích trữ thành khí và rất dễ bén lửa, chỉ cần gặp tia lửa điện cũng bùng phát thành đám cháy. Các chung cư mini hiện nay chủ yếu là tự quản, do không có ban quản trị, nên không có người đại diện theo quy định của pháp luật, dẫn đến khó khăn trong việc xác định trách nhiệm của người đứng đầu để tổ chức hướng dẫn, kiểm tra, xử lý về phòng cháy, chữa cháy. Chung cư mini cũng không có nguồn kinh phí để đầu tư cho hoạt động phòng cháy, chữa cháy cũng trang bị, bảo trì, bảo dưỡng phương tiện. Đó là lý do hiện nay những công trình này khó quản lý, việc thực hiện yêu cầu khắc phục tồn tại phòng cháy, chữa cháy cũng nan giải hơn.
Một bất cập khác, theo Phụ lục V Nghị định 136/2020/NĐ-CP, danh mục dự án, công trình, phương tiện giao thông cơ giới thuộc diện thẩm duyệt thiết kế về phòng cháy và chữa cháy bao gồm: Nhà chung cư, nhà tập thể, nhà ở ký túc xá cao bảy tầng trở lên hoặc có tổng khối tích từ 5.000 m3 trở lên; nhà hỗn hợp cao từ bảy tầng trở lên hoặc có tổng khối tích từ 5.000 m3 trở lên phải buộc có giấy phép về phòng cháy, chữa cháy. Bởi vậy, với những công trình nhà ở dưới bảy tầng và tổng khối tích chưa đến 5.000 m3, chủ đầu tư thường lựa chọn không xin thẩm duyệt phòng cháy, chữa cháy để bớt tốn kém. Chính vì vậy, họ cũng thường không trang bị các phương tiện phòng cháy, chữa cháy. Người dân sống trong toà nhà cũng không được trang bị kỹ năng về phòng cháy, chữa cháy và phối hợp với cảnh sát chữa cháy, cứu hộ, cứu nạn khi có hỏa hoạn.
 |
| Hiện trường vụ cháy chung cư mini đêm 12/9 tại phố Khương Hạ. Ảnh: TRẦN QUÝ |
Cách nào phòng cháy, chữa cháy chung cư mini?
Theo nhiều chuyên gia, trong không gian đô thị hiện nay, vấn đề chống "giặc lửa" đang trở nên vô cùng cấp thiết. Do đó cần các biện pháp trước mắt và lâu dài, bảo đảm an toàn về người và tài sản cho nhân dân. Thiếu tá Nguyễn Danh Luân (Cục Cảnh sát Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ - Bộ Công an), cho rằng, cần có những giải pháp đồng bộ, có sự phối hợp giữa các cấp, các ngành, tăng cường công tác tuyên truyền phổ biến pháp luật và kiến thức phòng cháy, chữa cháy, nội quy, quy định về phòng cháy, chữa cháy. Đồng thời, xây dựng và củng cố hoạt động của lực lượng phòng cháy, chữa cháy tại chỗ, trang bị phương tiện, huấn luyện nghiệp vụ để lực lượng này có khả năng phát hiện, báo cháy và dập tắt cháy ngay từ khi mới phát sinh.
Liên quan các giải pháp trước mắt, PGS, TS Trần Chủng, Trưởng ban Chất lượng, Tổng hội Xây dựng Việt Nam, kiến nghị: Ở Hà Nội, cơ quan chức năng đã có các đợt rà soát các công trình, trong đó có chung cư mini không bảo đảm an toàn phòng, chống cháy nổ. Việc này cần được làm thường xuyên, phát hiện nguy cơ và cần sự phối hợp giữa cơ quan chức năng, chủ đầu tư và chính người dân để tìm ra phương án sửa chữa những chung cư hiện hữu, đang nằm len lỏi ở các ngõ, ngách. Thí dụ tầng một để xe chật quá, nguy cơ khí dễ cháy tăng cao thì hạn chế để xe máy. Chung cư chưa có hệ thống báo cháy, phải bổ sung hệ thống báo cháy. Nếu ngõ chật hẹp khiến xe cứu hoả khó vào, phải đưa ra các phương án chữa cháy tại chỗ, có bình chữa cháy ở các tầng.
Còn Kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, kiến nghị: Ở tầm xa, toàn diện, cần phải kiểm soát từ khâu cấp phép, điều kiện cấp phép xây dựng các chung cư mini, có quy hoạch về vị trí, không gian. Kiên quyết chặt chẽ ngay từ đầu, nếu không bảo đảm chất lượng, phòng cháy, chữa cháy thì không đưa vào sử dụng. Đồng thời nếu chủ đầu tư không thực hiện thì phải có chế tài xử lý nghiêm.
Nhằm thực hiện các giải pháp phòng cháy, chữa cháy, mới đây, Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 53/KH-UBND ngày 16/2/2023 về tuyên truyền, phổ biến pháp luật và xây dựng mô hình phong trào toàn dân tham gia phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ cho cộng đồng. Nhiều chuyên gia cho rằng, người dân đô thị cần có trách nhiệm hơn, tích cực tham gia mô hình toàn dân tham gia phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn cứu hộ. Trong đó thực hiện tốt mô hình: Tổ liên gia an toàn phòng cháy, chữa cháy và điểm chữa cháy công cộng; Khu chung cư, tập thể an toàn phòng cháy, chữa cháy,…
Thượng tá, TS Nguyễn Đức Việt (Trường đại học Phòng cháy chữa cháy) cho biết bên cạnh công tác đào tạo, nhà trường cũng đã và đang có những hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật, kiến thức, kinh nghiệm cho các tổ chức, cá nhân, trong đó có các chủ đầu tư các công trình xây dựng. Cụ thể như: Giáo dục và tuyên truyền pháp luật về phòng cháy, chữa cháy; tuyên truyền phổ biến an toàn về phòng cháy, chữa cháy cho các cơ quan, đơn vị… Chúng ta cũng cần rà soát, sửa đổi bổ sung quy định pháp luật về phòng cháy, chữa cháy bảo đảm phù hợp tình hình thực tiễn...
Hàng chục giờ sau vụ cháy, người dân sinh sống quanh khu vực phố Khương Hạ (Thanh Xuân, Hà Nội) vẫn còn chưa hết bàng hoàng. Ở rất nhiều nơi, trong thành phố, người dân nói với nhau về thảm họa mà "giặc lửa" bất ngờ có thể giáng xuống đầu bất cứ ai, bất cứ thời điểm nào, đã có quá nhiều những vụ việc đáng tiếc xảy ra trong nhiều năm qua. Những việc cần làm sau thảm họa sẽ được các cơ quan chức năng tiến hành rốt ráo. Nhưng, những đau xót, mất mát hôm nay sẽ không trở nên vô nghĩa, nếu ý thức của mỗi người dân được nâng cao trong việc cùng chung tay ngăn ngừa và phòng chống cháy lửa. Và các cơ quan quản lý cũng cần đẩy mạnh công tác phòng cháy, chữa cháy, không chỉ rốt ráo theo kỳ cuộc hay sau những thảm họa xảy ra.
