“Nếu không làm được việc nhỏ sẽ không làm được việc lớn”
Kỳ thi nghề Cơ điện tử châu Á-Thái Bình Dương diễn ra vào tháng 4/2021 thu hút sáu nước tham gia, trong đó có những đối thủ mạnh trên thế giới như Hàn Quốc, Nhật Bản thường xuyên giành thứ hạng cao nhất tại các kỳ thi kỹ năng nghề thế giới. Các quốc gia khác như Singapore, Malaysia, Indonesia cũng là những đối thủ tiềm tàng của Việt Nam. Nhưng thể hiện sự tự tin, bản lĩnh, sau hai ngày thi đấu, đội tuyển Việt Nam đã xuất sắc giành Huy chương vàng. Chủ nhân của tấm Huy chương vàng này là hai sinh viên Nguyễn Văn Tấn và Đinh Tú Ngọc, đến từ Trường cao đẳng Cơ điện Hà Nội.
Trước khi mạnh dạn thử sức ở đấu trường nghề quốc tế, ít ai ngờ rằng, Nguyễn Văn Tấn đã từng theo học hai năm tại một trường đại học có tiếng. Nhưng sau đó em quyết định từ bỏ để theo học nghề vì cảm thấy môi trường học không phù hợp với bản thân. Tấn quyết định lựa chọn một trường nghề để theo học với mục đích được thực hành cùng máy móc thiết bị nhiều hơn. Ban đầu khi chuyển qua học cao đẳng em cũng bị áp lực rất nhiều từ gia đình và bạn bè vì đang học ở môi trường đại học rất được mọi người ngưỡng mộ. Nhưng riêng Tấn không nghĩ vậy và cho biết: “Em nghĩ cầm một tấm bằng đại học mà thiếu kiến thức thực tế, thậm chí có những công việc nhỏ lại không làm được, để rồi đi vào các nhà máy phải đào tạo lại thì còn e ngại hơn là mình học cao đẳng mà biết làm nhiều việc. Vì theo em, không làm được những việc nhỏ sẽ không làm được việc lớn”.
Còn đối với Đinh Tú Ngọc, ngay từ những năm học phổ thông, em đã cảm thấy thích thú với các thiết bị máy móc điện tử. Tự nhận thấy bản thân không đủ năng lực để theo học một trường đại học tốt nên em xin ý kiến của phụ huynh và quyết định chọn học nghề cơ điện tử hệ cao đẳng. Được bố mẹ ủng hộ, Ngọc càng quyết tâm hơn với con đường mình chọn. Dù đôi khi Ngọc không tránh khỏi định kiến của những người chung quanh, cho rằng: “Sao không chọn một trường đại học điểm chuẩn thấp mà học? Sao lại đi học nghề?”…
Có môi trường đào tạo tốt, bản thân hai em luôn học tập ôn luyện chăm chỉ nên sở trường nghề cơ điện tử đã được phát huy. Ở kỳ thi Kỹ năng nghề quốc gia năm 2020, cả nước có 13 đội tham dự. Tấn và Ngọc đều được “chọn mặt gửi vàng” góp mặt trong đội thi của Trường cao đẳng Cơ điện Hà Nội và đã xuất sắc mang về Huy chương vàng Kỹ năng nghề quốc gia 2020.
Với việc giành được Huy chương vàng cuộc thi nghề Cơ điện tử online châu Á-Thái Bình Dương, hai em Nguyễn Văn Tấn và Đinh Tú Ngọc sẽ có cơ hội tranh tài tại Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới dự kiến diễn ra tại Thượng Hải, Trung Quốc vào năm 2022.
Với những thành tích đầu đời ấn tượng trên con đường theo đuổi nghề cơ điện, “chàng trai vàng” kỹ năng nghề Đinh Tú Ngọc muốn gửi lời khuyên cho các bạn băn khoăn với quyết định học nghề: “Các bạn hãy tự tin theo đuổi con đường mà mình chọn, không cần phải quá để ý hay quan tâm những người chung quanh nói gì. Hãy luôn chịu khó học hỏi, chịu khó tìm tòi, thực hành nhiều kỹ năng cần thiết cho nghề nghiệp, mình tin quả ngọt sẽ thuộc về những ai xứng đáng”.
Cũng trong năm 2021, lần đầu tiên Kỳ thi Kỹ năng nghề quốc gia diễn ra từ ngày 2 đến 12/12 được tổ chức trên nền tảng số, theo hình thức trực tuyến với chủ đề “nâng cao nội lực, sức mạnh nội sinh bằng sức mạnh của kỹ năng nghề”. Đặc biệt, các nghề theo hình thức trực tuyến sẽ ứng dụng triệt để công nghệ thông tin, công nghệ số, điện toán đám mây, dữ liệu lớn (big data) để bảo đảm sự kết nối và an toàn; an ninh dữ liệu thông qua kết nối máy tính với mạng internet dưới sự điều khiển của máy tính và ứng dụng các khoa học-công nghệ số khác để các thí sinh dự thi có thể làm bài tại nhiều điểm khác nhau nhưng vẫn bảo đảm được sự đồng bộ về mặt trang thiết bị, cấu hình máy tham gia…
Kỳ thi đã kết thúc thành công hơn cả sự mong đợi. Sinh viên Trường cao đẳng Cơ điện Hà Nội mang về năm huy chương, trong đó có ba Huy chương vàng: Nguyễn Công Minh, nghề Công nghệ Web; Nguyễn Tuấn Anh và Nguyễn Gia Hiền, nghề Robot di động; hai Huy chương đồng thuộc về Tô Trọng Tùng, Lê Bá Công, nghề Robot di động.
Sinh viên Trường cao đẳng nghề Công nghệ cao Hà Nội xuất sắc giành hai Huy chương vàng: Nguyễn Xuân Thắng, nghề Lắp cáp mạng; Chu Hoàng Nam, nghề Giải pháp phần mềm Công nghệ thông tin. Hai Huy chương bạc: Lê Danh Chiến, nghề Lắp cáp mạng; Nguyễn Văn Anh nghề Công nghệ Web và hai Huy chương đồng: Hoàng Tuấn Sơn và Đỗ Hoàng Tú, nghề Giải pháp phần mềm Công nghệ thông tin. Đặc biệt, hai sinh viên nghề Lắp cáp mạng thông tin: Nguyễn Xuân Thắng và Lê Danh Chiến đã giành giải quốc gia khi các em mới chỉ 17 tuổi.
Kỳ thi Kỹ năng nghề quốc gia là cơ hội tốt để thầy và trò các trường nghề tiếp tục có cơ hội học hỏi, nâng cao trình độ kỹ năng nghề. Việc tham gia kỳ thi cũng tạo hiệu ứng tích cực trong phong trào thi đua dạy tốt, học tốt, luyện tay nghề tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Khước từ đại học
Nhận được kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2021 với 26,3 điểm Khối A09, bạn Nguyễn Tiến Quỳnh (quê Phú Thọ) lại quyết định nộp hồ sơ dự tuyển vào Khoa Công nghệ ô-tô, Trường cao đẳng Nghề công nghệ cao Hà Nội.
Nguyễn Tiến Quỳnh (tân sinh viên K12 Khoa Công nghệ ô-tô) chia sẻ: “Em quyết định chọn học nghề chỉ đơn giản vì việc làm và điều này được bố mẹ em ủng hộ. Hầu hết thí sinh khi lựa chọn các trường đều đã xác định tương lai việc làm của mình. Qua tìm hiểu, em thấy Trường cao đẳng Nghề công nghệ cao Hà Nội có chương trình học gắn với thực tiễn, học viên có nhiều cơ hội việc làm tại các doanh nghiệp và tập đoàn lớn... và em đã lựa chọn. Với em, tương lai là việc làm”.
Đạt số điểm 24,6 trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2021 ở khối A01, có đến ba trường đại học (ở Vinh và Đà Nẵng) gửi giấy báo trúng tuyển đại học nhưng bạn Phan Toàn Lộc (ở Đức Thọ, Hà Tĩnh) quyết định nộp hồ sơ dự tuyển vào khoa công nghệ thông tin, Trường cao đẳng Nghề công nghệ cao Hà Nội. Lộc tâm sự: “Mặc dù có nhiều lựa chọn vào các trường đại học, lại gần nhà, nhưng mình được các thầy, cô giáo ở trường quan tâm, giới thiệu chia sẻ về cơ hội học tập và tương lai việc làm sau khi ra trường nên mình đã suy nghĩ nghiêm túc về vấn đề chọn trường. Mình cũng đã lên mạng tìm hiểu thông tin về nhà trường, về cơ hội việc làm cho các sinh viên trường nghề. Ban đầu gia đình mình có phản đối, song bản thân vừa quyết tâm, vừa được các thầy, cô trong trường động viên, nhất là được bảo đảm đầu ra có việc làm sau khi học tại trường, mình đã quyết định nộp hồ sơ và trở thành tân sinh viên năm học này”.
Điểm bất ngờ trong kỳ tuyển sinh năm 2021 với các trường dạy nghề là chất lượng học sinh ứng tuyển đầu vào tăng đột biến. Nguyên nhân của tín hiệu đáng mừng này là do phụ huynh, học sinh đang dần chú trọng hơn đến yếu tố công việc đầu ra, chất lượng đào tạo thực hành mà không còn nặng nề chuyện bằng cấp.
Sự thay đổi này là hoàn toàn hợp lý khi thực tế hiện nay có nhiều sinh viên đầu tư thời gian học tập dài nhưng khi ra trường vẫn không tìm được việc làm phù hợp hoặc không đáp ứng được nhu cầu của đơn vị tuyển dụng do thiếu hụt kỹ năng thực hành.
Ông Nguyễn Văn Mẽ, Phó hiệu trưởng Trường đại học Việt-Hung cho biết: “Ba năm trở lại đây và đặc biệt trong kỳ tuyển sinh năm nay, hồ sơ sinh viên có điểm số cao rất nhiều. Điều này cho thấy sự chuyển biến mạnh mẽ trong nếp nghĩ của thế hệ trẻ. Thay vì chú trọng vào bằng cấp, lý thuyết thì khả năng thực hành nghề nghiệp, đáp ứng nhu cầu tuyển dụng đang được quan tâm hơn”.
Trong thông báo tuyển sinh hằng năm, Trường cao đẳng Nghề công nghệ cao Hà Nội cam kết giải quyết việc làm cho 100% sinh viên sau khi tốt nghiệp, Hiệu trưởng và Trưởng khoa trực tiếp ký hợp đồng đào tạo với từng phụ huynh và sinh viên ngay từ khi nhập học. Nhiều ngành đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, được doanh nghiệp trả lương ngay từ khi đang học tại trường, như ngành: Cắt gọt kim loại, Điện công nghiệp, Kỹ thuật máy lạnh và điều hòa không khí...
Chính việc làm “rất thực tế” trên đã hút lượng lớn thí sinh chất lượng cao, có điểm thi tốt nghiệp THPT cao đăng ký tuyển sinh tại trường. Theo TS Phạm Xuân Khánh, Bí thư Đảng ủy, phụ trách Trường cao đẳng Nghề công nghệ cao Hà Nội: “Những năm gần đây, nhà trường đã tiếp nhận 300-400 hồ sơ dự tuyển của những thí sinh có điểm thi tốt nghiệp THPT cao, đăng ký học nghề. Trong đó, nhiều thí sinh có tổng điểm ba môn của một khối thi đại học từ 25-27 đã lựa chọn trường nghề để lập thân, lập nghiệp”.
Năm học 2021-2022, nhà trường đã tiếp nhận hơn 80 hồ sơ đăng ký học nghề của những thí sinh có tổng điểm từ 18-27, hơn 200 hồ sơ có điểm ngưỡng đầu vào đại học từ 15 điểm trở lên. Điều đó cho thấy công tác hướng nghiệp ngày càng được chú trọng. Nhận thức của học sinh về bậc học cao đẳng, trung cấp cũng đang dần thay đổi. Đây cũng là tín hiệu đáng mừng đối với nhà trường.
Theo quy định mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo, học sinh học hết lớp 9 có thể đi học trung cấp, cao đẳng. Với quy định này, học sinh sẽ có thể tiết kiệm thời gian học THPT để nhanh chóng định hướng nghề nghiệp mình theo đuổi.
Thay vì học THPT ba năm cộng thêm hai năm học trung cấp (tổng cộng 5 năm) mới lấy được bằng trung cấp, hoặc ba năm học cao đẳng (tổng cộng là sáu năm) mới lấy được bằng cao đẳng, thì học sinh mới tốt nghiệp THCS tham gia hình thức học tập này sẽ chỉ mất ba năm học để có thể lấy được bằng cao đẳng.
Chính việc tiết kiệm được thời gian học tập khiến học sinh và phụ huynh sẽ có thể tiết kiệm được chi phí đầu tư trong quá trình học tập. Đặc biệt, với các học sinh THCS học lên cao đẳng sẽ được miễn học phí học tập. Điểm sáng của mô hình giáo dục này là học sinh có khả năng tự lập cao do được trang bị trình độ chuyên môn chuyên nghiệp cho nghề nghiệp sớm. Sau ba năm học trung cấp, học sinh có thể đi làm và có thu nhập riêng để có thể trang trải kinh phí, trợ giúp gia đình và tham gia học tiếp liên thông lên cao đẳng hoặc đại học.
Thúc đẩy quá trình liên thông trường nghề
Một tín hiệu vui cho học sinh học nghề là giờ đây cơ hội học lên của các em đã rộng mở khi cơ quan quản lý nhà nước và một số đơn vị đang thúc đẩy quá trình kết nối giúp học sinh trường nghề học liên thông lên đại học.
Mới đây, tại hội thảo về đào tạo các ngành công nghệ-kỹ thuật trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 do Đại học Quốc gia Hà Nội phối hợp Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội tổ chức, các bên đã đi đến thống nhất, ký kết thỏa thuận hợp tác trong đào tạo lao động kỹ thuật, công nghệ.
Ông Lê Quân, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, tầm nhìn của trường là đẩy mạnh giảng dạy các ngành kỹ thuật-công nghệ. Vì vậy, thời gian tới, Đại học Quốc gia Hà Nội ưu tiên đào tạo nguồn nhân lực nhóm ngành kỹ thuật - công nghệ đáp ứng nhu cầu thị trường lao động, với mục tiêu 25% quy mô sinh viên các ngành này. “Xu hướng thị trường lao động rất cần nhân lực các ngành kỹ thuật-công nghệ. Nhóm ngành này phải hướng tới đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp cũng như đáp ứng được nhu cầu của nhân lực trên thị trường quốc tế. Vì vậy, Đại học Quốc gia Hà Nội mong muốn đẩy mạnh hợp tác toàn diện với Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp và các trường cao đẳng chất lượng cao để phát triển đội ngũ và triển khai hiệu quả các chương trình đào tạo kỹ thuật-công nghệ”, ông Quân nói.
Từ nhận định trên các bên đã thống nhất chương trình hợp tác, đặt mục tiêu triển khai thí điểm mô hình liên thông trong đào tạo giữa các cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp. Khi tham gia quá trình đào tạo này các học viên cao đẳng có kỹ năng nghề, trình độ ngoại ngữ có thể liên thông lên các bậc đào tạo kỹ sư, cử nhân, góp phần xây dựng xã hội học tập, tổ chức học tập đáp ứng nhu cầu học tập suốt đời.
Ông Phạm Vũ Quốc Bình, Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp, cũng đã chia sẻ về định hướng hội nhập quốc tế trong giáo dục nghề nghiệp. Theo đó, cần hoàn thiện hành lang pháp lý thuận lợi để thu hút đầu tư; hợp tác toàn diện giữa Việt Nam và các nước, các tổ chức quốc tế; tích cực tham gia các tổ chức, diễn đàn, hiệp hội khu vực, quốc tế về giáo dục nghề nghiệp và các cuộc thi kỹ năng nghề; tăng cường hợp tác giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp của Việt Nam và nước ngoài; trao đổi giảng viên, chuyên gia quốc tế…
Trong bối cảnh hệ thống giáo dục nghề nghiệp đang chịu sự tác động mạnh mẽ của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cũng đang được chuẩn bị kỹ càng. Theo đó, Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đã trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt 45 trường được lựa chọn để tập trung ưu tiên đầu tư đồng bộ thành trường chất lượng cao (hiện đang tiếp tục rà soát để bổ sung thêm một số trường nữa). Bên cạnh đó, cũng đã phối hợp với các bộ, ngành, địa phương chọn 62 ngành, nghề được quy hoạch cấp độ quốc tế; 93 ngành, nghề cấp độ khu vực ASEAN và 134 nghề trọng điểm cấp độ quốc gia, làm cơ sở để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp, các bộ, ngành, địa phương đầu tư, tổ chức tuyển sinh đào tạo nhân lực chất lượng cao. Đồng thời, đã ban hành Thông tư quy định tiêu chí xác định chương trình chất lượng cao trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng, là cơ sở quan trọng để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tổ chức thực hiện đào tạo các chương trình chất lượng cao, góp phần tăng nhanh nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Nguồn cung nhân lực lao động có kỹ năng nghề đang có bước phát triển mạnh với 400 trường cao đẳng, 463 trường trung cấp, 1.044 trung tâm giáo dục nghề nghiệp.
Khâu đột phá để phát triển nguồn nhân lực có trình độ, kỹ năng
TS Trương An Dũng, Tổng cục trưởng Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp: Theo tôi, chúng ta phải nhanh chóng chuyển đổi mô hình giáo dục nghề nghiệp từ đào tạo truyền thống dựa trên nhà trường là chủ yếu (school based training) sang mô hình phối hợp đào tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp, bởi thế giới đã chứng minh đây là mô hình hiệu quả nhất. Để làm được điều này cần nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó trước mắt cần rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật để khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề; nắm bắt được nhu cầu (về ngành nghề, quy mô, cơ cấu, chất lượng) nhân lực có kỹ năng nghề của doanh nghiệp, trên cơ sở đó rà soát điều chỉnh lại năng lực đào tạo, khả năng cung ứng nhân lực có tay nghề của toàn hệ thống giáo dục nghề nghiệp; phát triển nhanh các hội đồng kỹ năng ngành có sự tham gia của doanh nghiệp; phối hợp với doanh nghiệp để nhanh chóng trang bị kỹ năng dạy học và kỹ năng quản lý đào tạo cho cán bộ kỹ thuật trong doanh nghiệp…
Hỗ trợ học sinh, sinh viên nghề khởi nghiệp
Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội đang dự thảo Thông tư quy định về công tác tư vấn hướng nghiệp, việc làm và hỗ trợ khởi nghiệp cho học sinh, sinh viên giáo dục nghề nghiệp. Trong đó, Bộ đề xuất quy định về công tác hỗ trợ khởi nghiệp. Theo quan điểm của Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội, hỗ trợ khởi nghiệp cho học sinh, sinh viên giáo dục nghề nghiệp nhằm mục đích thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và tự tạo việc làm của người học; trang bị các kiến thức, kỹ năng về khởi nghiệp cho người học tự tin, chủ động, sáng tạo trong việc khởi nghiệp, chủ động tìm việc làm, tự tạo việc làm sau khi tốt nghiệp. Tạo môi trường hỗ trợ người học khởi nghiệp thông qua việc phối hợp với các tổ chức, cá nhân huy động các nguồn lực tổ chức các không gian khởi nghiệp dùng chung trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp; hỗ trợ kết nối các hiệp hội, doanh nghiệp với các câu lạc bộ khởi nghiệp; thành lập câu lạc bộ khởi nghiệp tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp…
