1. Như nhiều thanh niên khác trong thời kỳ chống Mỹ, cứu nước, vừa tốt nghiệp trung cấp giao thông vận tải, tôi đã hướng cuộc sống của mình vào chiến trường. Và trở thành cán bộ kỹ thuật của Tổng đội thanh niên xung phong (TNXP) 75, được biên chế vào đại đội TNXP 759 mở đường 12A (Thời đó, đường 12A sử dụng mật danh “Đường Thống nhất”), con đường đầu tiên chi viện cho miền nam bằng cơ giới.
Vào thời điểm năm Bính Ngọ - 1966, đường 12A là tuyến chiến lược đưa xe pháo vào mặt trận phía nam gần như duy nhất. Đầu năm 1966 mới bắt đầu mở đường 20, ngày 5/5/1966 mới thông tuyến. Do đó đường 12A trước đó có thể nói là gánh chịu mọi mưa bom, bão đạn. Hai trận pháo đài bay B.52 chọn đoạn đường hiểm yếu dưới chân đèo Mụ Giạ rải bom ngày 12/4 và 27/4/1966 chỉ là điểm khởi đầu. Đây là lần đầu B.52 ném bom miền bắc, nên Bác Hồ đã điện vào Quảng Bình thăm hỏi.
Gần chục chiến sĩ đã hy sinh cùng lúc, có 3 liệt sĩ mắc kẹt dưới đống đất khổng lồ, mãi về sau mới tìm được hài cốt… Trận chiến sinh tử ở đây kéo dài gần một tháng. Chưa bao giờ đường 12A bị tắc lâu như thế! Trong thời gian này, 400 chiến sĩ đã phải cõng từng ba-lô lót nylon đựng xăng, vượt núi cao tiếp ứng cho đoàn xe mắc kẹt bên kia đèo Mụ Giạ và chỉ qua 2 ngày, 47 người bị ngộ độc…
Cuộc chiến khốc liệt này, mãi đến năm 2013 mới được Thiếu tướng Hồ Sĩ Hậu tái hiện qua tiểu thuyết “Dòng sông mang lửa”. Đài tưởng niệm liệt sĩ ở đoạn đường này đã được công nhận là Di tích lịch sử quốc gia. Đại đội TNXP 759 - trong đó Nguyễn Thị Kim Huế là Tiểu đội trưởng Tiểu đội 6 đã kiên cường bám trụ và lập nhiều chiến công tại điểm nóng này.
2. Tại Đại hội Bảo đảm giao thông vận tải, quyết tâm đánh thắng giặc Mỹ xâm lược toàn miền bắc, tổ chức tại Hà Nội ngày 24/3/1966, Bác Hồ đã gọi đồng chí Bí thư Đảng ủy “Công trường Thống nhất” lên hỏi chuyện. Cuối năm 1966, đại đội TNXP 759 và Tiểu đội trưởng Nguyễn Thị Kim Huế được tuyên dương Anh hùng tại Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc. Hồi đó, do có ít chữ nghĩa và ham viết lách, vừa làm việc của một chiến sĩ, tôi vừa viết báo, ham đọc báo và sưu tầm báo. Vì vậy, sau một thời gian trực tiếp mở đường và chiến đấu, tôi được điều về Ban Thi đua khen thưởng của Ty Giao thông Quảng Bình và là người trực tiếp làm hồ sơ báo cáo thành tích của Nguyễn Thị Kim Huế.
Thế nhưng, từng có những nhầm lẫn nào đó, nhiều báo đã đăng không chuẩn xác. Có báo ngày 19/5/2018 từng viết: “Tháng 7/1967, vào dịp Đại hội TNXP lần thứ tư, bà Huế cùng chị Nguyễn Thị Nguyệt, Tổng đội phó Tổng đội Thanh niên xung phong miền Nam, vinh dự thay mặt Đại hội tặng Bác Hồ bó hoa tươi thắm. Khoảnh khắc bà tặng Người hoa đã được ghi lại với bức ảnh “Bác Hồ với TNXP”. Sau này, bức ảnh được đăng rộng rãi trên báo và tạp chí. Hiện nay, bức ảnh được bà Nguyễn Thị Kim Huế đặt ở nơi trang trọng nhất trong nhà”. Và báo cũng chú thích bức ảnh là: “Anh hùng Lao động Nguyễn Thị Kim Huế được đại diện lực lượng Thanh niên xung phong tặng hoa Bác Hồ được giữ gìn và treo trang trọng trong nhà” (Ảnh: Tá Chuyên/TTXVN).
Hiện tôi đang có bức ảnh lịch sử Bác Hồ tặng hoa cho Nguyễn Thị Kim Huế mà một số báo vẫn đăng sai là Nguyễn Thị Kim Huế tặng hoa cho Bác Hồ. Bức ảnh này xuất hiện trên nhiều báo ở miền bắc, sau Đại hội thi đua các đội TNXP chống Mỹ cứu nước toàn miền Bắc lần thứ nhất ngày 12/1/1967. Và tôi còn giữ được tờ báo Tiền Phong tường thuật Đại hội TNXP miền Bắc đầu năm 1967, trong đó có câu: “Khi bản báo cáo đọc đến thành tích của nữ anh hùng Nguyễn Thị Kim Huế, Bác bảo Huế đứng dậy để mọi người trông rõ. Bác trao lại cho Huế bó hoa tươi thắm mà Đại hội vừa tặng Bác…” (Câu này ở cột 2, bài “Những giây phút bên Bác Hồ kính yêu”).
