Hoàn thiện công cụ pháp lý
Thứ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề ASEAN Milena Rangel cho biết, Bộ Ngoại giao và Hợp tác Timor Leste đang phối hợp các bộ, ngành để xây dựng và hoàn thiện các công cụ pháp lý cần thiết cho quá trình hội nhập. Trong số đó, gần 50 văn bản được xác định cần ưu tiên hoàn thành trong giai đoạn 2026 - 2027. Thứ trưởng Rangel nhấn mạnh, các công cụ pháp lý này nằm trong lộ trình thực hiện trụ cột Cộng đồng Kinh tế ASEAN giai đoạn 2026 - 2030, bao gồm các lĩnh vực như tạo thuận lợi thương mại, cạnh tranh, cải cách hải quan… Một số văn bản sẽ được Hội đồng Bộ trưởng hoặc Quốc hội Timor Leste thông qua trước khi có hiệu lực.
Bên cạnh các cam kết trong ASEAN, Timor Leste cũng đang nghiên cứu kỹ các điều kiện liên quan Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP). Theo Thứ trưởng Ngoại giao Timor Leste, đây là những cam kết có mức độ ràng buộc cao và cần được đánh giá kỹ để bảo đảm không gây bất lợi cho các ngành sản xuất trong nước. Chính phủ Timor Leste đang tiến hành nghiên cứu trước khi bắt đầu các cuộc đàm phán.
Quá trình này cho thấy thách thức đối với Timor Leste sau khi gia nhập ASEAN không chỉ nằm ở việc trở thành thành viên chính thức, mà còn ở khả năng nội luật hóa và thực thi một khối lượng lớn các cam kết khu vực. Việc điều chỉnh pháp luật trong các lĩnh vực thương mại, hải quan, dịch vụ và cạnh tranh sẽ có tác động trực tiếp tới mức độ hội nhập của nền kinh tế Timor Leste với thị trường ASEAN.
Trước đó, Chính phủ Timor Leste đã trình Quốc hội các văn kiện gia nhập một loạt công cụ kinh tế của ASEAN, trong đó có Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA), Hiệp định khung ASEAN về dịch vụ (AFAS), Hiệp định ASEAN về thương mại dịch vụ (ATISA) và các văn kiện liên quan hợp tác tài chính, phân loại hàng hóa và hải quan.
Chính phủ Timor Leste đánh giá việc tham gia các cơ chế này sẽ tạo điều kiện để quốc gia thành niên trẻ nhất ASEAN tham gia sâu hơn vào thị trường khu vực, đồng thời hỗ trợ đa dạng hóa nền kinh tế và thu hút đầu tư. Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý được coi là một trong những bước quan trọng để Timor Leste chuyển từ tư cách thành viên chính thức sang hội nhập thực chất, qua đó từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn và nghĩa vụ chung của ASEAN.
Chuẩn bị đảm nhiệm Chủ tịch ASEAN
Cùng với nỗ lực hoàn thiện các công cụ pháp lý để hội nhập sâu rộng, Timor Leste đang đẩy nhanh công tác chuẩn bị cơ sở hạ tầng để đảm nhiệm vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2029. Timor Leste cũng đang xây dựng kế hoạch phát triển trung hạn giai đoạn 2027 - 2030 nhằm thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giảm phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu khí. Theo thông cáo của Chính phủ Timor Leste, Hội đồng Bộ trưởng nước này đã thông qua dự thảo nghị định về cơ chế đặc biệt trong mua sắm công phục vụ công tác chuẩn bị và đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2029.
Theo dự thảo nghị định, Chính phủ Timor Leste sẽ áp dụng cơ chế đơn giản hóa thủ tục mua sắm, xây dựng và cải tạo các công trình cần thiết tại thủ đô Dili, cũng như mua sắm hàng hóa và dịch vụ liên quan. Một trong những công trình trọng điểm là Trung tâm Hội nghị, dự kiến phải hoàn thành và đưa vào sử dụng kịp thời để phục vụ các hoạt động trong năm Timor Leste đảm nhiệm vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN.
Chính phủ Timor Leste cho biết, cơ chế đặc biệt này nhằm bảo đảm các cơ sở hạ tầng cần thiết được hoàn thành đúng tiến độ để Timor Leste đăng cai và đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN năm 2029. Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Điều phối các vấn đề kinh tế kiêm Bộ trưởng Du lịch và Môi trường Francisco Kalbuadi Lay được trao quyền thực hiện các thủ tục hành chính, tài chính và ký kết hợp đồng liên quan, không phụ thuộc giá trị hợp đồng. Tuy nhiên, các hợp đồng có giá trị trên năm triệu USD vẫn phải được Cơ quan Kiểm toán xem xét trước.
Trong nỗ lực phát triển kinh tế đất nước đáp ứng công cuộc hội nhập sâu rộng ASEAN, Bộ trưởng Kế hoạch và Đầu tư chiến lược Gastao Francisco de Sousa đã trình bày dự thảo Kế hoạch trung hạn giai đoạn 2027 - 2030, tương ứng giai đoạn cuối thực hiện Kế hoạch Phát triển chiến lược 2011 - 2030. Kế hoạch đặt mục tiêu thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, tập trung đa dạng hóa nền kinh tế, tạo việc làm, cải thiện cơ sở hạ tầng và dịch vụ công, phát triển nguồn nhân lực và củng cố bộ máy nhà nước, qua đó giảm phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu khí và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.
