Tuy chưa được hoàn hảo như trên phim ảnh, song các robot có thể tự chiến đấu đang được phát triển ở mức độ ngày càng cao hơn, làm dấy lên mối lo ngại về một tương lai con người bị chi phối hoặc thậm chí bị hủy diệt bởi những vũ khí tự động. Trong bối cảnh đó, các cuộc đàm phán nhằm thúc đẩy kiểm soát Hệ thống vũ khí tự hành sát thương (LAWS) đã khởi động ngày 16/11 vừa qua tại Geneva (Thụy Sĩ).
LAWS hay còn gọi là “robot sát thủ”, là các hệ thống vũ khí quân sự sử dụng công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động tìm kiếm, lựa chọn và tấn công mục tiêu mà không cần sự can thiệp hay ra quyết định trực tiếp từ con người. Theo Reuters, trong thông điệp video gửi Hội nghị Kiểm điểm lần thứ 7 Công ước về một số vũ khí thông thường (CCW), Tổng Thư ký LHQ António Guterres kêu gọi hơn 120 quốc gia tham dự tiến tới đàm phán văn bản có tính ràng buộc pháp lý, quy định rõ các trường hợp cấm và hạn chế đối với LAWS. Ông cảnh báo các công nghệ mới đang đặt ra thách thức ngày càng lớn về nhân đạo, pháp lý, đạo đức và an ninh, đồng thời kêu gọi hành động kịp thời để ngăn chặn việc sử dụng và phổ biến những loại vũ khí này.
Cùng chung lo ngại, Cao ủy Nhân quyền LHQ Volker Türk cũng kêu gọi các nước khẩn trương đạt đồng thuận về một hiệp ước kiểm soát LAWS. Ông đề xuất cấm các loại vũ khí có khả năng tự động nhắm mục tiêu vào con người hoặc hoạt động mà con người không thể hiểu rõ, dự đoán hậu quả và kiểm soát hoàn toàn. Nghị quyết 78/241 của Đại hội đồng LHQ, thông qua tháng 12/2023 với 152 phiếu thuận, khẳng định các hệ thống này phải tuân thủ luật pháp quốc tế, bao gồm luật nhân đạo quốc tế. Tuy nhiên, các nước vẫn chưa thống nhất về phạm vi, hình thức văn bản kiểm soát, mức độ ràng buộc pháp lý và thời gian triển khai.
Hồi tháng 9 vừa qua, gần 130 quốc gia đã nhất trí về một văn bản xác định khái niệm LAWS, mở đường cho các cuộc thảo luận về khả năng xây dựng một điều ước quốc tế nhằm quản lý loại vũ khí nguy hiểm này. Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) cảnh báo, việc phát triển và sử dụng không có giới hạn các hệ thống vũ khí tự động đặt ra những vấn đề đáng quan tâm về pháp lý, đạo đức và nhân đạo. ICRC cùng một số tổ chức khác cho rằng, cần xây dựng các quy định có tính ràng buộc quốc tế để hạn chế và quản lý hiểm họa có thật này.