Suraj Kumar, 19 tuổi, từng hy vọng công việc ở nhà máy tái chế quần áo tại Panipat, thuộc bang Haryana, miền bắc Ấn Độ sẽ giúp cậu có thu nhập ổn định, gửi tiền về phụng dưỡng cha mẹ. Tuy nhiên, chỉ sau ba tháng làm việc, một sự cố chập điện đã khiến chàng trai trẻ bị cuốn vào máy cắt, mất cả hai cánh tay. Giấc mơ mua một chiếc xe máy sau hai năm lao động chăm chỉ trở nên xa vời. “Tôi ước mình chết đi còn hơn là mất cả hai tay”, Suraj đau đớn nói. Tai nạn bất ngờ khiến cậu phải phụ thuộc vào người thân, đồng thời đối mặt tương lai đầy bất định.
Câu chuyện của Suraj là một trong hàng nghìn số phận đang trải qua mặt trái tàn khốc của ngành công nghiệp dệt may Ấn Độ. Theo The Guardian, nhà máy Panipat xử lý hơn một triệu tấn quần áo cũ mỗi năm, trở thành một trong những trung tâm tái chế dệt may lớn nhất thế giới. Khoảng 20.000 nhà máy tại thành phố tạo ra 300.000 việc làm, biến quần áo đã qua sử dụng từ Mỹ, Canada và châu Âu thành sợi, chỉ và các sản phẩm hoàn chỉnh. Những mặt hàng này được cung cấp cho nhiều thương hiệu quốc tế như H&M, Ikea, Primark, Tesco, Walmart… Tuy nhiên, đằng sau những sản phẩm mang nhãn hiệu toàn cầu là điều kiện lao động đáng lo ngại. Tại Panipat, những công nhân trực tiếp thực hiện công việc tái chế đối mặt máy móc nguy hiểm, thiếu trang bị bảo hộ và các biện pháp phòng ngừa tai nạn chưa đầy đủ.
Ông Ramesh Chaudhary, nhà hoạt động môi trường từng làm việc tại Sở lao động Panipat, đã theo dõi các báo cáo về tai nạn lao động trong thành phố suốt 5 năm. Ông ước tính mỗi ngày có ít nhất một công nhân bị mất một chi, thậm chí có ngày con số này lên tới năm người. Theo ông, các trường hợp công nhân bị thương nặng, cụt tay chân hoặc tử vong trong nhà máy diễn ra thường xuyên, trong khi nhiều vụ việc không được ghi nhận đầy đủ. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ máy móc thiếu cơ chế an toàn cần thiết, trong khi công nhân không được sử dụng thiết bị bảo hộ lao động. Nhiều công nhân cũng cho biết, họ chưa từng được đào tạo về an toàn tại nơi làm việc.
Ấn Độ đã có những quy định pháp luật nhằm bảo vệ người lao động. Luật Nhà máy năm 1948 quy định trách nhiệm của chủ cơ sở sản xuất trong việc bảo đảm sức khỏe, an toàn và yêu cầu báo cáo các tai nạn nghiêm trọng. Tuy nhiên, việc thực thi và giám sát vẫn tồn tại nhiều lỗ hổng. Ông Sandeep Sachdeva, đồng sáng lập “Quỹ An toàn ở Ấn Độ” (Safe in India Foundation) cho biết, các nhà máy được thông báo trước về thời điểm kiểm tra. Điều này khiến các nhà chức trách khó phát hiện những vi phạm về an toàn lao động.
Tình trạng thiếu bảo vệ người lao động càng nghiêm trọng do đặc điểm phi chính thức của ngành dệt may Ấn Độ. Ngành này tạo lượng việc làm lớn thứ hai của đất nước sau nông nghiệp, với hơn 45 triệu lao động. Tuy nhiên, khoảng 92% lực lượng lao động hoạt động trong khu vực phi chính thức. Phần lớn công nhân không có hợp đồng lao động, bảo hiểm xã hội hay các quyền lợi an sinh đi kèm. Do đó, những người bị thương nặng dễ rơi vào tình trạng không được hỗ trợ chi phí điều trị, phục hồi chức năng hoặc bảo đảm thu nhập.
Ông Indrapal Singh là trường hợp như vậy. Năm 2017, sau 15 năm làm việc tại Panipat, ông bị cuốn tay vào máy chải sợi. Nhiễm trùng nghiêm trọng khiến cánh tay phải bị cắt cụt. Chủ nhà máy từ chối thanh toán viện phí. Ông Singh mất sáu năm theo đuổi vụ kiện nhưng không nhận được bồi thường, ngoài khoản trợ cấp hằng tháng ít ỏi. “Chủ nhà máy không phải chịu bất kỳ hậu quả nào và nhà máy vẫn tiếp tục hoạt động như trước”, ông cho biết.
Những sản phẩm tái chế từ Panipat tiếp tục góp mặt trong chuỗi cung ứng của các thương hiệu quốc tế, song những người lao động như trong các nhà xưởng tại thành phố này vẫn phải vật lộn với hậu quả của một hệ thống sản xuất thiếu an toàn. Tình trạng này đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với Chính phủ Ấn Độ về tăng cường giám sát, thực thi nghiêm các quy định bảo hộ lao động và bảo đảm quyền lợi cho người làm việc trong ngành dệt may.
