Xuất nhập khẩu sẽ gặp khó khăn
Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) thuộc Hội đồng tư vấn cải cách hành chính của Thủ tướng Chính phủ vừa có báo cáo gửi Thủ tướng Chính phủ về một số vấn đề rào cản, thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng phục hồi và phát triển bền vững của doanh nghiệp (DN) và nền kinh tế các tháng cuối năm 2022 và đầu năm 2023. Theo Ban IV, DN ở hầu hết các ngành hàng đều nhận định rằng, hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu trong nửa cuối quý IV/2022 và đầu năm 2023 sẽ gặp rất nhiều khó khăn so với kết quả quý III/2022.
Cụ thể, đơn hàng cho năm 2023 với nhiều ngành xuất khẩu chủ lực đều sụt giảm nghiêm trọng, đặc biệt với các ngành dệt may, da giày, nội thất, nhôm công nghiệp, sắt thép, xi-măng...
Nhiều doanh nghiệp đã phải cắt giảm nhân công, giảm quy mô sản xuất trong các tháng cuối năm 2022. Nguyên nhân của sự sụt giảm đơn hàng chủ yếu đến từ hai yếu tố: Chính sách thắt chặt tiền tệ để chống lạm phát và nguy cơ suy thoái kinh tế tại nhiều quốc gia châu Âu, Mỹ cũng như toàn cầu khiến cầu tiêu dùng và đầu tư (đặc biệt là đầu tư lĩnh vực bất động sản trên toàn cầu) giảm mạnh; và xu hướng ngày càng gia tăng tần suất các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại đối với hàng hóa của Việt Nam, đặc biệt từ phía Mỹ, khiến nhiều DN Việt Nam bị động và gặp bất lợi trong tiếp cận thị trường.
Ngoài ra, khó khăn về dòng tiền, bao gồm vốn lưu động và vốn đầu tư trung, dài hạn đang đặt DN, đặc biệt DN tư nhân Việt Nam vào tình thế hết sức cấp bách, khó khăn, ảnh hưởng tới sức cạnh tranh của nhiều ngành, lĩnh vực và nội tại nền kinh tế trong nước...
Ban IV nhận định, thách thức rất lớn về việc tiếp cận nguồn vốn khiến DN, đặc biệt các DN tư nhân Việt Nam gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh, thu mua và chuẩn bị nguyên vật liệu cho các kỳ sản xuất năm 2023 cũng như duy trì công ăn việc làm cho người lao động. Vấn đề càng trở nên nghiêm trọng do dòng tiền của các DN đã cạn kiệt sau hơn hai năm dịch bệnh.
Thực tế, theo Ban Quản lý các khu công nghiệp và chế xuất TP Hồ Chí Minh, đến nay, trong tổng số 17 khu chế xuất và khu công nghiệp trên địa bàn có 51 doanh nghiệp báo cáo giảm đơn hàng, khiến gần 6.000 công nhân, lao động bị ảnh hưởng. Tình trạng thiếu đơn hàng cũng lan rộng ở nhiều khu công nghiệp lớn tại Đồng Nai, Bình Dương, An Giang...
Tại Bình Dương, nhiều doanh nghiệp cắt giảm giờ làm, giảm lao động và quy mô sản xuất..., hiện đã có 13.000 lao động bị tạm hoãn hợp đồng. Phần lớn doanh nghiệp đang hoạt động chỉ từ 30 - 50% công suất.
Tương tự, tại Đồng Nai, Công ty TNHH gỗ Lee Fu dự kiến cho công nhân nghỉ Tết Nguyên đán 2023 kéo dài 30 ngày. Đó cũng là kế hoạch của Công ty TNHH Sản xuất đồ mộc Chien (KCN Tam Phước, TP Biên Hòa). Mỗi công ty nghỉ sản xuất sẽ có hàng nghìn lao động bị tác động...
Còn tại An Giang, Công ty TNHH An Giang Samho, doanh nghiệp chuyên gia công giày da cho hai khách hàng chủ lực là Adidas và New Belance cho biết, đối tác đã giảm và ngừng đặt hàng nên đơn vị phải thu hẹp sản xuất. Theo đó, cuối năm nay, dự kiến sẽ cắt giảm, tạm hoãn hợp đồng lao động hơn 5.300 công nhân…
Bộ Tài chính nhận định, thu ngân sách nhà nước (NSNN) từ hoạt động xuất nhập khẩu có xu hướng giảm dần theo từng tháng (quý III giảm 7,8% so quý I và giảm 13,5% so quý II) do hoạt động sản xuất, kinh doanh của một số lĩnh vực khó khăn, kim ngạch xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa giảm.
Chưa kể, quý IV/2022 còn phải hoàn thuế nhập khẩu cho các doanh nghiệp nhập khẩu linh kiện ô-tô, doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại chỗ khi thực hiện xuất khẩu sản phẩm theo Nghị định 101 và Nghị định 18 khoảng 4.000 tỷ đồng... Ngoài ra, thu từ bất động sản cũng giảm mạnh. Thực tế, tốc độ tăng các khoản thu về nhà đất bình quân ba năm 2020-2022 chỉ ở mức 6,3%/năm, trong khi trước đây, bình quân khoảng 14% tổng thu NSNN.
 |
| Dịp cuối năm, các doanh nghiệp gặp khó khăn trong sản xuất, kinh doanh. Ảnh: NGUYỄN NAM |
Đâu là giải pháp căn cơ?
Ban IV đề xuất, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Bộ Công thương phối hợp với các bộ chuyên ngành khẩn trương tiến hành các cuộc bàn tròn công - tư để tháo gỡ khó khăn cho xuất nhập khẩu. Để hỗ trợ DN phục hồi sản xuất, đặc biệt với các DN tư nhân trong nước, Ban IV đề xuất Chính phủ xem xét kéo dài tới hết năm 2023 một số chính sách hỗ trợ DN đã phát huy hiệu quả thiết thực trong giai đoạn đại dịch Covid-19. Như là, chính sách giảm 2% thuế VAT, chính sách giãn, hoãn áp dụng biểu giá thuê đất mới theo Nghị định số 96 của Chính phủ; các chính sách tín dụng như cơ cấu lại thời hạn trả nợ, giữ nguyên nhóm nợ,...
Đó cũng là kiến nghị của TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê (Bộ Kế hoạch và Đầu tư). Theo ông Nguyễn Bích Lâm, thu NSNN khó khăn phản ánh rõ khó khăn của nền kinh tế và điều này cũng đã được dự báo trước. Tình hình kinh tế thế giới đang trong bối cảnh suy thoái. Lạm phát lên đỉnh điểm, kéo theo tổng cầu suy giảm, tác động đến xuất khẩu của Việt Nam. Do vậy, trong bối cảnh thu ngân sách giảm, ngoài việc Bộ Tài chính cần rà soát lại để thu đúng, thu đủ kế hoạch, không để thất thoát ngân sách, thì giải pháp giãn nộp thuế sẽ là giải pháp nuôi dưỡng nguồn cho doanh nghiệp tốt nhất trong thời gian tới.
Về giải pháp nguồn vốn, Ban IV đề xuất Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam tham vấn các chuyên gia tài chính, chính sách uy tín trong nước, quốc tế để đánh giá bối cảnh và nhận diện giải pháp.
Lo ngại khó khăn sẽ dồn vào năm 2023, đại biểu QH Lê Thanh Vân, Ủy viên Thường trực Ủy ban Tài chính - Ngân sách của QH bày tỏ, về tình hình ngân sách năm 2023, cần chuẩn bị tâm thế để phòng, chống khủng hoảng về tài chính tiền tệ có thể tác động đến Việt Nam. Chính sách tài khóa và tiền tệ phải ăn khớp, phải linh hoạt và thắt chặt khi cần. Vị này cho rằng, giải pháp đặc biệt cần tính dần là đẩy mạnh cải cách hành chính để cắt giảm các khoản chi tiêu hành chính của cả hệ thống, dành nguồn lực cho đầu tư phát triển. Đồng thời, phải thực hành tiết kiệm triệt để trong bộ máy hành chính; duy trì nghiêm kỷ luật tài chính, chống thất thu ngân sách.
