Tập trung cải thiện sức cạnh tranh của nền kinh tế

Bức tranh nhiều màu xám

Báo cáo tình hình kinh tế quý I cho thấy, bức tranh kinh tế - xã hội nước ta khá ảm đạm, tăng trưởng GDP chỉ đạt 3,32%, thấp nhất trong giai đoạn hơn 10 năm qua. Cùng đó, tính chung quý I/2023, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa ước đạt 154,27 tỷ USD, giảm 13,3% so cùng kỳ năm trước, trong đó xuất khẩu giảm 11,9%; nhập khẩu giảm 14,7%.

Nếu nhìn qua các chỉ số, nông nghiệp vẫn là bệ đỡ ổn định của nền kinh tế với mức tăng hơn 2,52%. Khu vực dịch vụ được coi là điểm sáng nhất với mức tăng 6,79%, song cũng phải lưu ý, khu vực này tăng cao là do các khu vực còn lại suy giảm. Trong khi đó, ở chiều ngược lại là sự đi lùi của lĩnh vực công nghiệp và xây dựng với mức giảm 0,4%. “Xuất khẩu ba tháng đầu năm chậm lại và giảm mạnh so quý I năm trước là minh chứng kinh tế Việt Nam phụ thuộc quá nhiều vào kinh tế thế giới”, TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng cục trưởng Thống kê đánh giá.

Nói về bước lùi của chỉ số công nghiệp và xây dựng, TS Nguyễn Bích Lâm bày tỏ sự lo ngại khi khu vực này đóng góp tỷ trọng 35-37% vào tốc độ tăng GDP hằng năm. Theo ông Lâm, khi khu vực này suy giảm sẽ ảnh hưởng lớn đến tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế.

Theo Bộ Công thương, khó khăn đối với doanh nghiệp là các chính sách kinh tế của một số quốc gia tiếp tục có tác động không nhỏ đến các quốc gia phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu như Việt Nam, ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất, xuất khẩu của một số mặt hàng chủ lực như điện tử, dệt may, da giày, đồ gỗ trong thời gian tới…

Đại diện Hiệp hội Dệt may Việt Nam cho biết, kim ngạch xuất khẩu ngành giảm hơn 8% so với cùng kỳ. Khó khăn phổ biến mà doanh nghiệp đang gặp phải đến từ việc thiếu hụt dòng tiền, không tiếp cận được vốn vay, nhiều DN không được giải ngân, chuyển nợ xấu. “Do vậy, từ giữa năm 2022 đến nay các doanh nghiệp không đầu tư và có xu hướng bán lại, làm mất thương hiệu. Dự báo các tháng sắp tới sẽ là giai đoạn khó khăn chồng chất đối với doanh nghiệp ngành dệt may”, vị đại diện cho biết.

Chịu chung số phận, ngành cơ khí có sự sụt giảm đơn hàng lớn, thậm chí có doanh nghiệp giảm đến 50%, đại diện Hiệp hội Cơ khí tiết lộ.

Tổng cục trưởng Thống kê Nguyễn Thị Hương cho rằng, trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới hiện nay, kinh tế quý II tiếp tục đối mặt với nhiều khó khăn, chưa thể tăng trưởng bứt phá.

Khu vực dịch vụ được coi là điểm sáng nhất với mức tăng 6,79%. Ảnh: SONG ANH

Cần mạnh tay hỗ trợ doanh nghiệp

Đưa ra giải pháp, TS Nguyễn Bích Lâm cho rằng, đây là thời điểm Chính phủ cần có chính sách về tài chính để hỗ trợ các doanh nghiệp thay đổi quy trình công nghệ sản xuất, nâng cao năng suất lao động. Đồng thời, nhân lúc này, chúng ta nên nghiên cứu, áp dụng chính sách tài khóa ngược chu kỳ, hỗ trợ cho doanh nghiệp. Nghĩa là lúc doanh nghiệp hoạt động tốt thì cứ thu cho đủ, còn khi khó khăn như bây giờ, thì phải chi ra để hỗ trợ doanh nghiệp hay khu vực sản xuất.

“Trên thực tế, chúng ta đã phân bổ ngân sách để phục vụ cho kế hoạch này, điển hình như các gói vay hỗ trợ lãi suất. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy, tỷ lệ giải ngân các gói hỗ trợ, vay vốn rất thấp, tức là chúng ta có tiền nhưng cũng không tiêu được. Vậy thì chúng ta phải rà soát lại xem vướng ở đâu để tháo gỡ chứ không thể để tình trạng một bên đã sẵn nguồn lực, bên kia (DN) thiếu, đói vốn mà không cách nào tiếp cận được!”, ông Lâm góp ý.

Cũng theo ông Lâm, trong bối cảnh kinh tế khó khăn chung, nguồn lực của chúng ta có hạn, thì một thứ chúng ta có dư địa rất lớn, không giới hạn, đó là thể chế, chính sách. Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết về phương hướng, nhiệm vụ phát triển TP Hồ Chí Minh đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, ưu tiên áp dụng một số cơ chế, chính sách cho TP Hồ Chí Minh trên một số nhóm lĩnh vực như đầu tư, tài chính, ngân hàng, quản lý đô thị, ứng dụng công nghệ chuyển đổi số… “Tôi rất kỳ vọng, đây sẽ là động lực để TP Hồ Chí Minh phát triển và là hình mẫu để các địa phương khác rút ra bài học, áp dụng”, ông Lâm bày tỏ.

Đưa ra giải pháp cho tình hình chung của nền kinh tế, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) nhận xét, trong bối cảnh rất nhiều thách thức của năm 2023 và những năm tới, bên cạnh các giải pháp mà Quốc hội, Chính phủ đang triển khai hiệu quả trong chương trình hỗ trợ phục hồi kinh tế - xã hội, còn có nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp được đánh giá là chưa hiệu quả, như chương trình cho vay vốn hầu như đứng yên, hay giải ngân đầu tư công cũng gặp nhiều thách thức... Do đó, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh cần cải cách mạnh mẽ về thể chế để tháo gỡ những khó khăn trên. Trong đó, đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính với mọi ngành, mọi cấp, cải cách mạnh mẽ thị trường vốn…

Qua khảo sát tình hình các doanh nghiệp, đại diện Bộ Kế hoạch và Đầu tư kiến nghị, cần có giải pháp hỗ trợ hiệu quả các doanh nghiệp thiếu vốn, giá nguyên liệu đầu vào tăng cao, khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm…; đồng thời, có giải pháp hỗ trợ kịp thời một số ngành, lĩnh vực bị tác động bất lợi do nhu cầu của thị trường thế giới suy giảm như: Sản xuất da giày, dệt may, sản xuất và chế biến gỗ...

Lo mất thế cạnh tranh thu hút FDI

Không chỉ bức tranh kinh tế ảm đạm, đại diện VCCI nhận định, năng lực cạnh tranh của Việt Nam đã và đang có thể bị suy giảm bởi quy định về thuế suất tối thiểu toàn cầu áp dụng tới đây.

Theo báo cáo từ Bộ Kế hoạch và Đầu tư, tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đăng ký vào Việt Nam tính đến ngày 30/3 đạt 7,8 tỷ USD, giảm 19,3% so cùng kỳ năm trước. Cục Đầu tư nước ngoài nhìn nhận, có dấu hiệu các tập đoàn lớn cẩn trọng, xem xét kỹ việc tiếp tục đầu tư lớn vào Việt Nam trước thời điểm thực thi chính sách thuế tối thiểu toàn cầu vào đầu năm 2024.

Quy định về thuế suất thuế tối thiểu toàn cầu (15%) được đưa ra trong Chương trình chống xói mòn cơ sở thuế và dịch chuyển lợi nhuận (BEPS), dự kiến áp dụng từ năm 2024.

Nguyên tắc của quy định này cho phép quốc gia nơi đặt trụ sở của công ty mẹ cuối cùng của tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hằng năm từ 750 triệu euro trở lên sẽ được thu thêm phần tiền thuế đối với khoản thu nhập mà công ty đa quốc gia này thu được từ hoạt động đầu tư kinh doanh ở quốc gia khác mà chỉ chịu mức thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp dưới mức tối thiểu là 15%.

Ông Choi Joo Ho, Tổng Giám đốc Tổ hợp Samsung Việt Nam chia sẻ, trong bối cảnh thuế tối thiểu toàn cầu đang được triển khai áp dụng như hiện nay, chính sách miễn giảm thuế thu nhập doanh nghiệp của Việt Nam sẽ không còn phát huy tác dụng đối với các doanh nghiệp FDI. Trong bối cảnh tình hình kinh tế khó khăn như hiện nay, nếu không ứng phó tốt với cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu, sẽ dẫn tới sự gia tăng những gánh nặng về thuế cho nhiều doanh nghiệp FDI, kéo theo là sự giảm sút trong năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp.

“Trong trường hợp không có thay đổi về chính sách thuế tại Việt Nam, từ năm 2024 Samsung sẽ phải nộp một số thuế bổ sung lớn mỗi năm”, ông Choi Joo Ho nói và cho rằng, điều này dẫn tới năng lực cạnh tranh sản phẩm của Samsung bị sụt giảm.

Trong bối cảnh hiện nay, ông Choi Joo Ho kiến nghị một số phương án duy trì năng lực đầu tư của các doanh nghiệp FDI và các chính sách ưu đãi. Thứ nhất, cần xây dựng các cơ chế về khoản hỗ trợ nhằm bổ sung hoàn thiện cho phần ưu đãi bị sụt giảm của các doanh nghiệp FDI khi áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu. Tuy nhiên, phương án triển khai các khoản hỗ trợ bằng tiền này sẽ được xây dựng tiêu chuẩn áp dụng tùy theo đặc tính của từng loại hình doanh nghiệp. Thứ hai, để có được nguồn tài chính cho các khoản hỗ trợ bằng tiền, cần bảo đảm quyền đánh thuế bằng cách áp dụng cơ chế thuế tối thiểu nội địa đạt tiêu chuẩn.