Chuyển động từ thực tiễn
Phát triển nguồn nhân lực nói chung, nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nói riêng là vấn đề cấp bách, bảo đảm nền kinh tế phát triển bền vững, ổn định, hội nhập sâu rộng với quốc tế. Kết luận số 18-KL/TW,
Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đánh giá, trong giai đoạn 2021-2025 phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nước ta đạt được những kết quả tích cực.
Thực tiễn những năm qua, các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp có nhiều giải pháp phát triển nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó giai đoạn 2021-2025, Đại học Quốc gia Hà Nội đã ban hành 10 nhóm cơ chế khuyến khích phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; triển khai đề án thu hút nhà khoa học xuất sắc và nhóm nghiên cứu mạnh, với gói hỗ trợ tối đa 150 triệu đồng/ bài báo quốc tế thuộc Tốp 1%; năm 2025, dành khoảng 100 tỷ đồng cho các hướng nghiên cứu ưu tiên, hỗ trợ cho các nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và khuyến khích thành lập viện nghiên cứu mới…
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, hơn 4 năm qua, Đại học Quốc gia Hà Nội thu hút được gần 500 tiến sĩ; xây dựng được 50 nhóm nghiên cứu mạnh. Nhiều nhà khoa học uy tín toàn cầu được mời tham gia dẫn dắt học thuật lĩnh vực: Vật liệu bán dẫn, công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu và mạng xã hội…
Hơn 4 năm qua, Đại học Quốc gia Hà Nội thu hút được gần 500 tiến sĩ; xây dựng được 50 nhóm nghiên cứu mạnh. Nhiều nhà khoa học uy tín toàn cầu được mời tham gia dẫn dắt học thuật lĩnh vực: Vật liệu bán dẫn, công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu và mạng xã hội…
Đáng chú ý, Đại học Quốc gia Hà Nội ký kết hợp tác chiến lược với các tập đoàn trong nước, quốc tế liên quan nội dung của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nội dung hợp tác tập trung vào các trụ cột nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đồng hành giải quyết các bài toán thực tiễn của doanh nghiệp, gắn với nhu cầu thị trường.
Trong khi đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam xác định, Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội giữ vai trò nòng cốt trong việc xây dựng mô hình đại học nghiên cứu chuẩn quốc tế; triển khai nhiều chương trình kết nối, hợp tác với gần 100 nhà khoa học người Việt Nam ở nước ngoài tại Pháp, Hoa Kỳ, Hungary, Nhật Bản; thu hút chuyên gia nước ngoài, thành lập nhóm nghiên cứu chung, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, chia sẻ cơ sở dữ liệu và phòng thí nghiệm; hỗ trợ, thu hút cán bộ khoa học trẻ, có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu…
Theo Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) Nguyễn Thị Vân Nga, trong năm 2025, Viện công bố 2.437 công trình khoa học, trong đó có 1.699 công trình công bố quốc tế; thực hiện 527 đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu các cấp; có 105 bằng độc quyền sáng chế và bằng độc quyền giải pháp hữu ích; ký kết 836 hợp đồng nghiên cứu, chuyển giao, phục vụ nghiên cứu, phát triển nhân lực khoa học, công nghệ và góp phần giải quyết những bài toán lớn của các cấp, ngành và doanh nghiệp.
Trong năm 2025, Viện công bố 2.437 công trình khoa học, trong đó có 1.699 công trình công bố quốc tế; thực hiện 527 đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu các cấp; có 105 bằng độc quyền sáng chế và bằng độc quyền giải pháp hữu ích; ký kết 836 hợp đồng nghiên cứu, chuyển giao, phục vụ nghiên cứu, phát triển nhân lực khoa học, công nghệ và góp phần giải quyết những bài toán lớn của các cấp, ngành và doanh nghiệp.
Sự chuyển biến mạnh mẽ trong phát triển nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo góp phần tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội. Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, với sự trưởng thành của đội ngũ hơn 2,3 triệu lao động cùng tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo không ngừng lan tỏa đã đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, đóng góp vào ngân sách nhà nước và sự ổn định kinh tế vĩ mô. Ước tính doanh thu của toàn ngành năm 2025 đạt khoảng 5.465.819 tỷ đồng.
Đặt bài toán lớn cho nhà khoa học
Mặc dù có sự phát triển nhanh chóng nhưng so với yêu cầu đổi mới, nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn chưa thật sự đáp ứng yêu cầu. Kết luận số 18-KL/TW chỉ ra thực tế: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp chưa nhiều cho tăng trưởng; cơ chế, chính sách trong lĩnh vực này còn tồn tại nhiều điểm nghẽn.
Vì vậy, cần tăng cường hợp tác công tư trong thu hút, đào tạo, trọng dụng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao; xây dựng, kết nối và phát triển mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế; hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách thu hút nhân tài, chuyên gia trong nước và nước ngoài.
Cần tăng cường hợp tác công tư trong thu hút, đào tạo, trọng dụng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao; xây dựng, kết nối và phát triển mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế; hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách thu hút nhân tài, chuyên gia trong nước và nước ngoài.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hoài Bắc, Giám đốc Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông, để phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cần đổi mới mạnh mẽ cơ chế hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm chuyển giao công nghệ và mở rộng ứng dụng thực tiễn các sản phẩm nghiên cứu trong cộng đồng doanh nghiệp cũng như cơ quan quản lý.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, thay vì các trường đại học, viện nghiên cứu đưa ra sản phẩm, kết quả nghiên cứu trước thì các doanh nghiệp cần chủ động đặt hàng các bài toán lớn. Bên cạnh đó, chính sách thu hút nhà khoa học quốc tế cũng cần đổi mới trên cơ sở bảo đảm môi trường làm việc, chế độ đãi ngộ tương xứng...
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh, cần thể chế hóa rõ hơn trong các văn bản hướng dẫn sắp tới về cơ chế đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh trong đào tạo, thu hút, trọng dụng nhân lực khoa học và công nghệ; gắn trực tiếp nghiên cứu sinh với các đề tài chiến lược của viện nghiên cứu, hướng đến những lĩnh vực đang có lợi thế và đất nước thật sự cần.
Theo các chuyên gia, sự phối hợp đồng bộ, tổng thể giữa các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp sẽ nâng cao chất lượng đào tạo, bảo đảm mục tiêu vừa đào tạo, vừa tạo cơ hội nghiên cứu ứng dụng thực tế. Bên cạnh đó, quá trình triển khai các hoạt động nghiên cứu cần đổi mới cơ chế quản lý đề tài, dự án cũng như chính sách tài chính, đầu tư nhằm tạo động lực thúc đẩy nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển xứng tầm với yêu cầu đổi mới.
