Xây dựng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ xứng tầm

Nguồn nhân lực được coi là yếu tố cốt lõi, quyết định sự thành công trong đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Nhiều chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước đã chỉ rõ nhiệm vụ đào tạo, thu hút, trọng dụng đội ngũ trí thức, chuyên gia và lực lượng lao động trình độ cao trong bối cảnh đổi mới hiện nay.

Hoạt động nghiên cứu, thực hành tại Trường đại học Phenikaa. (Ảnh: VŨ THƠM)
Hoạt động nghiên cứu, thực hành tại Trường đại học Phenikaa. (Ảnh: VŨ THƠM)

Chuyển động từ thực tiễn

Phát triển nguồn nhân lực nói chung, nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nói riêng là vấn đề cấp bách, bảo đảm nền kinh tế phát triển bền vững, ổn định, hội nhập sâu rộng với quốc tế. Kết luận số 18-KL/TW,

Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV đánh giá, trong giai đoạn 2021-2025 phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số nước ta đạt được những kết quả tích cực.

Thực tiễn những năm qua, các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp có nhiều giải pháp phát triển nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong đó giai đoạn 2021-2025, Đại học Quốc gia Hà Nội đã ban hành 10 nhóm cơ chế khuyến khích phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; triển khai đề án thu hút nhà khoa học xuất sắc và nhóm nghiên cứu mạnh, với gói hỗ trợ tối đa 150 triệu đồng/ bài báo quốc tế thuộc Tốp 1%; năm 2025, dành khoảng 100 tỷ đồng cho các hướng nghiên cứu ưu tiên, hỗ trợ cho các nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và khuyến khích thành lập viện nghiên cứu mới…

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, hơn 4 năm qua, Đại học Quốc gia Hà Nội thu hút được gần 500 tiến sĩ; xây dựng được 50 nhóm nghiên cứu mạnh. Nhiều nhà khoa học uy tín toàn cầu được mời tham gia dẫn dắt học thuật lĩnh vực: Vật liệu bán dẫn, công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu và mạng xã hội…

Hơn 4 năm qua, Đại học Quốc gia Hà Nội thu hút được gần 500 tiến sĩ; xây dựng được 50 nhóm nghiên cứu mạnh. Nhiều nhà khoa học uy tín toàn cầu được mời tham gia dẫn dắt học thuật lĩnh vực: Vật liệu bán dẫn, công nghệ lượng tử, trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu và mạng xã hội…

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội

Đáng chú ý, Đại học Quốc gia Hà Nội ký kết hợp tác chiến lược với các tập đoàn trong nước, quốc tế liên quan nội dung của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nội dung hợp tác tập trung vào các trụ cột nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và đồng hành giải quyết các bài toán thực tiễn của doanh nghiệp, gắn với nhu cầu thị trường.

Trong khi đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam xác định, Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội giữ vai trò nòng cốt trong việc xây dựng mô hình đại học nghiên cứu chuẩn quốc tế; triển khai nhiều chương trình kết nối, hợp tác với gần 100 nhà khoa học người Việt Nam ở nước ngoài tại Pháp, Hoa Kỳ, Hungary, Nhật Bản; thu hút chuyên gia nước ngoài, thành lập nhóm nghiên cứu chung, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh, chia sẻ cơ sở dữ liệu và phòng thí nghiệm; hỗ trợ, thu hút cán bộ khoa học trẻ, có thành tích xuất sắc trong nghiên cứu…

Theo Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) Nguyễn Thị Vân Nga, trong năm 2025, Viện công bố 2.437 công trình khoa học, trong đó có 1.699 công trình công bố quốc tế; thực hiện 527 đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu các cấp; có 105 bằng độc quyền sáng chế và bằng độc quyền giải pháp hữu ích; ký kết 836 hợp đồng nghiên cứu, chuyển giao, phục vụ nghiên cứu, phát triển nhân lực khoa học, công nghệ và góp phần giải quyết những bài toán lớn của các cấp, ngành và doanh nghiệp.

Trong năm 2025, Viện công bố 2.437 công trình khoa học, trong đó có 1.699 công trình công bố quốc tế; thực hiện 527 đề tài, nhiệm vụ nghiên cứu các cấp; có 105 bằng độc quyền sáng chế và bằng độc quyền giải pháp hữu ích; ký kết 836 hợp đồng nghiên cứu, chuyển giao, phục vụ nghiên cứu, phát triển nhân lực khoa học, công nghệ và góp phần giải quyết những bài toán lớn của các cấp, ngành và doanh nghiệp.

Giám đốc Trung tâm Dữ liệu và Thông tin khoa học (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) Nguyễn Thị Vân Nga

Sự chuyển biến mạnh mẽ trong phát triển nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo góp phần tạo nền tảng quan trọng cho phát triển kinh tế-xã hội. Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, với sự trưởng thành của đội ngũ hơn 2,3 triệu lao động cùng tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo không ngừng lan tỏa đã đưa khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, đóng góp vào ngân sách nhà nước và sự ổn định kinh tế vĩ mô. Ước tính doanh thu của toàn ngành năm 2025 đạt khoảng 5.465.819 tỷ đồng.

Đặt bài toán lớn cho nhà khoa học

Mặc dù có sự phát triển nhanh chóng nhưng so với yêu cầu đổi mới, nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo vẫn chưa thật sự đáp ứng yêu cầu. Kết luận số 18-KL/TW chỉ ra thực tế: khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đóng góp chưa nhiều cho tăng trưởng; cơ chế, chính sách trong lĩnh vực này còn tồn tại nhiều điểm nghẽn.

Vì vậy, cần tăng cường hợp tác công tư trong thu hút, đào tạo, trọng dụng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao; xây dựng, kết nối và phát triển mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế; hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách thu hút nhân tài, chuyên gia trong nước và nước ngoài.

Cần tăng cường hợp tác công tư trong thu hút, đào tạo, trọng dụng nguồn nhân lực khoa học, công nghệ chất lượng cao; xây dựng, kết nối và phát triển mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế; hoàn thiện đồng bộ cơ chế, chính sách thu hút nhân tài, chuyên gia trong nước và nước ngoài.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Hoài Bắc, Giám đốc Học viện Công nghệ bưu chính viễn thông, để phát triển nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, cần đổi mới mạnh mẽ cơ chế hợp tác giữa các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm chuyển giao công nghệ và mở rộng ứng dụng thực tiễn các sản phẩm nghiên cứu trong cộng đồng doanh nghiệp cũng như cơ quan quản lý.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Bảo Sơn, Phó Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, thay vì các trường đại học, viện nghiên cứu đưa ra sản phẩm, kết quả nghiên cứu trước thì các doanh nghiệp cần chủ động đặt hàng các bài toán lớn. Bên cạnh đó, chính sách thu hút nhà khoa học quốc tế cũng cần đổi mới trên cơ sở bảo đảm môi trường làm việc, chế độ đãi ngộ tương xứng...

Giáo sư, Tiến sĩ Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhấn mạnh, cần thể chế hóa rõ hơn trong các văn bản hướng dẫn sắp tới về cơ chế đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh trong đào tạo, thu hút, trọng dụng nhân lực khoa học và công nghệ; gắn trực tiếp nghiên cứu sinh với các đề tài chiến lược của viện nghiên cứu, hướng đến những lĩnh vực đang có lợi thế và đất nước thật sự cần.

Theo các chuyên gia, sự phối hợp đồng bộ, tổng thể giữa các cơ quan quản lý nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp sẽ nâng cao chất lượng đào tạo, bảo đảm mục tiêu vừa đào tạo, vừa tạo cơ hội nghiên cứu ứng dụng thực tế. Bên cạnh đó, quá trình triển khai các hoạt động nghiên cứu cần đổi mới cơ chế quản lý đề tài, dự án cũng như chính sách tài chính, đầu tư nhằm tạo động lực thúc đẩy nguồn nhân lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo phát triển xứng tầm với yêu cầu đổi mới.

Có thể bạn quan tâm

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn

Đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo: Rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn

Nhân Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, phóng viên Báo Nhân Dân phỏng vấn GS, TS Trần Hồng Thái, Ủy viên TƯ Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Phó trưởng Ban Chính sách chiến lược TƯ chung quanh những giải pháp đột phá phát triển khoa học-công nghệ trong bối cảnh đổi mới hiện nay.

Đại diện Ban tổ chức tham quan khu vực tranh tài của các thí sinh tại Vòng chung kết Hội thi Tin học trẻ thành phố Hà Nội lần thứ 31.

Robot tuần tra, phần mềm học lịch sử VR xuất hiện ở Hội thi Tin học trẻ thành phố Hà Nội

Là hoạt động thường niên dành cho thanh thiếu nhi Thủ đô do Đoàn Thanh niên, Hội đồng Đội phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức, Hội thi Tin học trẻ thành phố Hà Nội đã bước sang lần tổ chức thứ 31. Năm nay, vòng chung kết Hội thi diễn ra ngày 17/5 theo hình thức tập trung với nhiều sản phẩm đầy sáng tạo.

Mục tiêu của Chiến lược nhằm xây dựng hệ thống tiêu chuẩn Việt Nam hiện đại, mở, hài hòa tiêu chuẩn quốc tế, đóng vai trò là hạ tầng thể chế mềm của quốc gia. (Ảnh minh họa)

Phê duyệt Chiến lược tiêu chuẩn quốc gia giai đoạn 2026-2035

Chiến lược đặt mục tiêu đến năm 2035, phấn đấu 60% số tiêu chuẩn Việt Nam được xây dựng trên cơ sở nhu cầu thực tiễn của thị trường trọng điểm; 30% tiêu chuẩn Việt Nam mới được xây dựng trong giai đoạn phục vụ các lĩnh vực công nghệ mới, đặc biệt là công nghệ chiến lược, kinh tế số, kinh tế xanh và phát triển bền vững.

Các diễn giả trao đổi tại phiên đối thoại trong khuôn khổ diễn đàn. (Ảnh: HNV)

Khẳng định vai trò trung tâm của Đại học trong hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo quốc gia

Ngày 15/5, Mạng lưới Đổi mới sáng tạo và Khởi nghiệp Đại học, Cao đẳng Việt Nam (VNEI), Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) và Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông phối hợp tổ chức Diễn đàn Quốc gia VNEI 2026 với chủ đề: “Vai trò của Đại học trong Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo và hợp tác quốc tế”.

(Ảnh minh họa: Tân hoa xã)

Anh điều tra hệ sinh thái phần mềm doanh nghiệp của Microsoft

Ngày 14/5, Cơ quan Cạnh tranh và thị trường Anh (CMA) thông báo mở cuộc điều tra nhằm xác định liệu Microsoft có nắm giữ “vị thế thị trường chiến lược” (SMS) trong lĩnh vực phần mềm doanh nghiệp hay không, đồng thời xem xét khả năng tập đoàn công nghệ này có thể hạn chế cạnh tranh và quyền lựa chọn của khách hàng.

Thiết bị flycam đang thực hiện chuyến bay tuần tra trên không, giúp lực lượng chức năng luồn lách và giám sát chặt chẽ các mảng rừng tràm có mật độ cây dày đặc.

Cà Mau ứng dụng công nghệ tham gia canh lửa mùa khô

Thay vì chỉ dựa vào sức người tuần tra như phương thức truyền thống, Cà Mau đã chủ động thiết lập một mạng lưới giám sát hiện đại với sự kết hợp giữa hệ thống camera (mắt thần) và thiết bị bay không người lái (flycam) tích hợp cảm biến nhiệt.

Một góc nông trại Chapor Farm, thôn Ma Ty, xã Bác Ái Tây, tỉnh Khánh Hòa. (Ảnh: NGUYỄN TRUNG)

Khánh Hòa kiến tạo thương hiệu cho nông sản sạch

Giữa cái nắng gay gắt của vùng bán sơn địa phía nam tỉnh Khánh Hòa, những luống dưa lưới xanh mướt trong nhà màng ở thôn Ma Ty, xã Bác Ái Tây vẫn sinh trưởng tốt. Không còn cảnh canh tác phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, giờ đây từng giọt nước, từng dưỡng chất đều được điều tiết tự động bằng hệ thống công nghệ hiện đại. 

Một góc Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu nhìn từ trên cao.

Cà Mau gỡ vướng cho Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao

Chiều 13/5, đoàn công tác của đồng chí Nguyễn Hồ Hải, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh có chuyến khảo sát thực tế nhằm đánh giá toàn diện, tháo gỡ những “nút thắt” để sớm phát huy công năng của Khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao phát triển tôm Bạc Liêu.