Hiệu quả chuyển đổi số từ thực tiễn doanh nghiệp
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, cả nước hiện có khoảng 82.723 doanh nghiệp công nghệ số đang hoạt động. Doanh thu công nghiệp công nghệ số ước đạt 770.766 tỷ đồng, tăng 36% so cùng kỳ năm 2025. Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp chủ động đầu tư AI, điện toán đám mây, blockchain, tự động hóa… từng bước nâng cao năng lực công nghệ và mở rộng không gian kinh doanh.
Thực tiễn tại Tập đoàn Sun Group, chuyển đổi số đã góp phần đưa tỷ trọng doanh thu từ kênh số của tập đoàn từ dưới 10% lên gần 60%, giảm chi phí trung gian và từng bước làm chủ dữ liệu khách hàng. Tại Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, tập đoàn phối hợp Bộ Công an và Cục Hàng không Việt Nam (Bộ Xây dựng) triển khai xác thực và làm thủ tục không dừng, ứng dụng sinh trắc học để tự động hóa quy trình, giúp rút ngắn thời gian chờ khoảng 10 lần, thời gian qua cổng khoảng 2 giây, với độ chính xác gần 100%.
Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số vẫn còn những điểm nghẽn, khiến doanh nghiệp khó phát huy hiệu quả đầu tư.
Từ thực tiễn triển khai các dự án công nghệ, ông Nguyễn Hải Sơn, Phó Chủ tịch điều hành Tập đoàn Công nghệ CMC, kiêm Tổng Giám đốc Tổng công ty Công nghệ và giải pháp CMC (CMC TS) cho biết: Chính phủ đã ban hành Nghị định 224/2026/NĐ-CP quy định chi tiết về trình tự, thủ tục đầu tư, mua sắm và thuê dịch vụ công nghệ số, nhưng Tập đoàn CMC vẫn gặp không ít vướng mắc tại địa phương.
Nguyên nhân do các chủ đầu tư e ngại rủi ro pháp lý, thường ưu tiên đấu thầu rộng rãi kéo dài, thay vì áp dụng cơ chế đặt hàng. Nhiều nơi đề xuất doanh nghiệp triển khai thử nghiệm 1-2 năm rồi mới trình thủ tục đầu tư. Trong trường hợp đó, doanh nghiệp phải tự gánh chi phí ban đầu, trong khi mức hỗ trợ từ Nhà nước chỉ tối đa 30% và không quá 15 tỷ đồng.
Ông Nguyễn Hải Sơn đề xuất, Nhà nước xem xét giao nhiệm vụ theo cơ chế: Nhà nước đặt bài toán, doanh nghiệp đăng ký nhận nhiệm vụ và cam kết nguồn lực và sản phẩm đầu ra, Nhà nước đánh giá, hậu kiểm theo kết quả.
Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT) cũng có những vướng mắc tương tự. Ông Tô Dũng Thái, Chủ tịch Hội đồng thành viên VNPT cho biết, đối với các cơ sở dữ liệu lớn mang tính liên bộ, tiến độ đồng bộ dữ liệu thành phần chưa đồng đều. Nhiều nhiệm vụ công nghệ đã thử nghiệm bảo đảm kỹ thuật, nhưng thủ tục pháp lý và bố trí kinh phí tại các cơ quan, đơn vị còn chậm, dẫn đến nhiều nhiệm vụ chưa thể ký hợp đồng.
Bên cạnh đó, Quyết định số 1132/QĐ-TTg về Danh mục nền tảng số dùng chung quốc gia chưa công bố đầy đủ đặc tả kỹ thuật, chuẩn kết nối và phân định rõ ranh giới nghiệp vụ giữa Trung ương và địa phương, đã gây một số lúng túng cho các địa phương trong việc phân định đầu tư. Quy trình liên thông trong đánh giá, chứng nhận sản phẩm an ninh mạng và các thủ tục kiểm tra, thử nghiệm kết nối giám sát còn chồng chéo…
Kết nối dữ liệu để nâng hiệu quả chuyển đổi số
Thực tế cho thấy, dữ liệu vẫn là điểm nghẽn cốt lõi trong chuyển đổi số hiện nay. Theo đánh giá từ UNESCO, Việt Nam vẫn thiếu dữ liệu có cấu trúc, chuẩn hóa và gắn nhãn - những thành phần gần như bắt buộc để triển khai ứng dụng AI ở quy mô lớn. Dữ liệu còn bị chia cắt khiến các hệ thống khó kết nối, hạn chế hiệu quả của toàn bộ quy trình.
Chuyển đổi số đòi hỏi không chỉ những giải pháp hiệu quả, mà còn là khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu giữa các hệ thống, từng bước hình thành hệ sinh thái số liên thông và tạo thêm giá trị. Theo chuyên gia Trung tâm Dịch vụ dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo Viettel (Viettel AI), cần chuyển sang cách tiếp cận tập trung, sử dụng kho dữ liệu dùng chung làm hạ tầng kết nối các nguồn thông tin vốn đang rời rạc. Đây là nền tảng tập trung cho phép thu thập, lưu trữ, quản trị dữ liệu từ nhiều hệ thống khác nhau trong cùng một kiến trúc thống nhất.
Viettel AI đang phát triển giải pháp giúp các bộ, ngành và địa phương tích hợp dữ liệu từ nhiều hệ thống khác nhau về một hạ tầng thống nhất, thực hiện chuẩn hóa và sẵn sàng cho khai thác. Điển hình như Nền tảng Quản trị và Phân tích dữ liệu Viettel (Viettel DAP). Nền tảng này có khả năng tự động tổng hợp dữ liệu, xây dựng bảng biểu báo cáo theo thời gian thực, phân tích dữ liệu đa chiều và hỗ trợ giám sát vận hành trên cùng một kiến trúc thống nhất, giúp giảm tới 92% khối lượng báo cáo và 95% thời gian tổng hợp thông tin.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, số lượng dữ liệu được làm sạch thời gian qua là chỉ tiêu quan trọng, nhưng chưa phải là thước đo duy nhất. Kết quả hướng đến phải là sản phẩm cụ thể, có thể đo lường, kiểm chứng và vận hành thực tế; lấy sản phẩm đầu ra, dữ liệu vận hành, số lượng người sử dụng, mức độ cắt giảm giấy tờ, thời gian, chi phí và sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo kết quả.
Hiệu quả chuyển đổi số không chỉ là việc kiến tạo thể chế thuận lợi mà còn phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp. Chương trình phát triển kinh tế số và xã hội số giai đoạn 2026-2030 được phê duyệt tại Quyết định số 1033/QĐ-TTg ngày 9/6/2026, hướng tới mục tiêu kinh tế số đóng góp khoảng 30% GDP vào năm 2030. Mục tiêu này đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương và nhất là doanh nghiệp khơi thông nguồn lực, nâng cao năng lực thực thi. Đại diện Vụ Kinh tế số và Xã hội số (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, Bộ đã ban hành bộ chỉ số đánh giá mức độ chuyển đổi số doanh nghiệp. Doanh nghiệp có thể chủ động lựa chọn công cụ phù hợp với đặc thù hoạt động.
