Gắn đào tạo với thực tiễn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực

Thực tế thời gian qua, nhiều cơ sở giáo dục đại học đã chủ động đổi mới phương thức đào tạo, tăng cường gắn kết giữa học tập, nghiên cứu và thực tiễn, từng bước rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng.

Nâng cao năng lực thực hành, tư duy sáng tạo và khả năng thích ứng của người học là một trong những giải pháp quan trọng nhằm góp phần hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao, phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Từ ý tưởng nghiên cứu đến sản phẩm ứng dụng

Thực tế cho thấy, nhiều mô hình đào tạo đã thúc đẩy sinh viên tham gia trực tiếp vào các dự án nghiên cứu có tính ứng dụng. Trong số đó, có thể kể đến dự án Starter Kit - bộ men khởi động cho thực phẩm lên men, được hình thành từ quá trình nghiên cứu và quan sát thực tế trong lĩnh vực thực phẩm. Dự án được thực hiện bởi một nhóm sinh viên của Đại học Phenikaa tại phòng thí nghiệm của nhà trường, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của giảng viên trong lĩnh vực công nghệ sinh học.

Nhóm sinh viên tham gia nghiên cứu thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, trong đó, sinh viên ngành Công nghệ sinh học đảm nhiệm nghiên cứu và phát triển chủng vi sinh; sinh viên ngành Quản trị kinh doanh tham gia xây dựng mô hình sản phẩm và định hướng thị trường. Cách tiếp cận liên ngành được thể hiện rõ nét khi nghiên cứu khoa học và yếu tố ứng dụng được triển khai song song.

Chia sẻ về ý tưởng, em Nguyễn Thị Tường Vân, sinh viên K16 ngành Công nghệ sinh học, Đại học Phenikaa cho biết, xu hướng ăn kiêng ngày càng phổ biến nhưng nhiều người tiêu dùng vẫn chưa bảo đảm dinh dưỡng đầy đủ. Từ thực tế đó, nhóm xây dựng giải pháp giúp người dùng có thể tự chế biến thực phẩm lên men tại nhà, bảo đảm an toàn và ổn định chất lượng, kể cả với người không có chuyên môn.

Sản phẩm là bộ men khởi động chứa các chủng vi sinh vật đã được phân lập và nuôi cấy, giúp chuẩn hóa quá trình lên men, kiểm soát chất lượng vi sinh và hạn chế nhiễm tạp so với phương pháp truyền thống. Góp phần nâng cao giá trị dinh dưỡng, bổ sung lợi khuẩn có lợi cho hệ tiêu hóa.

Trong quá trình thực hiện, nhóm gặp không ít khó khăn, nhất là việc bảo đảm chất lượng ổn định. Các thành viên đã liên tục thử nghiệm, điều chỉnh để hoàn thiện sản phẩm theo hướng vừa đáp ứng yêu cầu khoa học, vừa thuận tiện với người sử dụng.

Đề cập khả năng ứng dụng, em Vũ Hoàng Anh, sinh viên ngành Quản trị kinh doanh, thành viên trong nhóm cho biết, sản phẩm có tiềm năng đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng đối với thực phẩm lành mạnh, có thể sử dụng tại gia đình hoặc các cơ sở kinh doanh quy mô nhỏ. Việc được phát triển trong môi trường phòng thí nghiệm dưới sự hướng dẫn của giảng viên chuyên môn, góp phần bảo đảm tính an toàn và độ tin cậy trước khi đưa ra thị trường.

Đánh giá về dự án, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Minh, Giám đốc Trung tâm nghiên cứu nguồn gien, Phó Trưởng khoa Công nghệ sinh học, hóa học và Kỹ thuật môi trường, Đại học Phenikaa, giảng viên cố vấn chuyên môn cho rằng, nhóm sinh viên đã thể hiện tinh thần tự chủ trong xây dựng ý tưởng và triển khai dự án.

Đặc biệt, các em vận dụng hiệu quả kiến thức chuyên môn, kết hợp tốt với các kỹ năng làm việc nhóm, quản lý dự án và tư duy khởi nghiệp. Dự án Starter Kit là minh chứng cho việc chuyển hóa ý tưởng nghiên cứu thành sản phẩm có tính thực tiễn cao, có khả năng ứng dụng trong đời sống.

Nâng cao năng lực người học

Bên cạnh các dự án nghiên cứu, nhu cầu được học tập, thực hành trong môi trường công nghệ hiện đại ngày càng trở nên thiết thực đối với sinh viên. Ghi nhận tại phòng thực hành Robot và Trí tuệ nhân tạo của Đại học Phenikaa, không gian này được xây dựng với diện tích khoảng 72 m², được trang bị hệ thống thiết bị công nghệ hiện đại nhằm mô phỏng mô hình nhà máy thông minh thu nhỏ, phục vụ các hoạt động học tập, nghiên cứu khoa học và thực hiện đồ án.

Theo kỹ sư Đào Minh Thành, kỹ thuật viên, giảng viên thực hành Đại học Phenikaa cho biết: Phòng thí nghiệm được thiết kế với các công đoạn cơ bản trong một dây chuyền sản xuất như lắp ráp, phân loại sản phẩm, vận chuyển và lưu kho, giúp sinh viên có cái nhìn tổng thể về cách vận hành của các quy trình trong môi trường công nghiệp. Tại đây, sinh viên có cơ hội tiếp cận và thực hành trực tiếp với nhiều công nghệ hiện đại, chẳng hạn như: Xử lý ảnh (Computer Vision), trí tuệ nhân tạo (AI), Radar, 3D Camera… từ đó hiểu rõ hơn cách các công nghệ được tích hợp và ứng dụng trong hệ thống sản xuất thông minh.

Chia sẻ từ trải nghiệm thực tế, em Nguyễn Thị Khánh Diệu, sinh viên lớp K15 khoa Điện-Điện tử, Đại học Phenikaa chia sẻ: Trước khi tiếp cận phòng thực hành, em cho rằng đây chủ yếu là nơi tập hợp các thiết bị rời rạc hoặc dừng ở mức mô phỏng cơ bản. Tuy nhiên, quá trình làm việc trực tiếp cho thấy hệ thống được đầu tư đồng bộ, có tính ứng dụng cao, giúp sinh viên hình dung rõ hơn về cách một nhà xưởng vận hành trong thực tế. Với sinh viên kỹ thuật, việc chỉ học lý thuyết trên lớp nhiều khi khó hình dung cách áp dụng vào thực tế. Quá trình thực hành và nghiên cứu đã giúp sinh viên hiểu rõ hơn các kiến thức về cảm biến, cơ cấu chấp hành, lập trình và giám sát hệ thống; đồng thời nâng cao khả năng xử lý các tình huống thực tiễn.

Không chỉ tại Đại học Phenikaa, việc gắn kết giữa đào tạo, nghiên cứu và thực tiễn cũng được triển khai tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Trong quá trình học tập, sinh viên ngành Kỹ thuật Hóa học được tiếp cận các học phần gắn với thực tiễn sản xuất, qua đó hiểu rõ hơn vai trò của kỹ sư trong vận hành và cải tiến dây chuyền.

Chia sẻ về trải nghiệm học tập, sinh viên Đỗ Đình Chiến cho biết, trước khi học môn chuyên ngành, hình dung về hóa học chủ yếu gắn với các thí nghiệm trong ống nghiệm. Tuy nhiên, khi tiếp cận các học phần như hóa công, em bắt đầu hiểu rõ hơn vai trò của kỹ sư hóa học trong sản xuất quy mô lớn. Các buổi thực hành trong phòng thí nghiệm giúp sinh viên rèn luyện kỹ năng quan sát, phân tích và xử lý tình huống. Những yếu tố phát sinh trong quá trình thí nghiệm buộc người học phải điều chỉnh, từ đó hiểu sâu hơn kiến thức và tích lũy kinh nghiệm thực tiễn.

Quá trình học tập và nghiên cứu cũng góp phần hình thành sự tỉ mỉ, cẩn trọng và khả năng phân tích vấn đề. Những trải nghiệm này cho thấy môi trường đào tạo gắn với thực hành không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức mà còn từng bước hình thành năng lực nghề nghiệp.

Có thể thấy, việc gắn kết đào tạo với nghiên cứu và thực tiễn đang trở thành hướng đi hiệu quả trong nâng cao chất lượng giáo dục đại học. Từ các mô hình cụ thể tại Đại học Phenikaa và Đại học Bách khoa Hà Nội, quá trình chuyển hóa ý tưởng khoa học thành sản phẩm ứng dụng từng bước được thúc đẩy, góp phần nâng cao năng lực thực hành và khả năng thích ứng của sinh viên.

Thời gian tới, việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tăng cường liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp, đẩy mạnh ứng dụng kết quả nghiên cứu vào đời sống sẽ là những yếu tố quan trọng nhằm triển khai hiệu quả Kết luận số 18-KL/TW, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2026-2030.