Ngày 11/10, Viện Quản trị và Công nghệ FSB, Trường đại học FPT, công bố chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin định hướng Trí tuệ nhân tạo vạn vật (MIT-AIoT), hướng đến đào tạo nhân lực có khả năng làm chủ các hệ thống tích hợp trí tuệ nhân tạo (AI) và Internet vạn vật (IoT).
Sự kiện diễn ra trong khuôn khổ hội thảo “An toàn thông tin trong kỷ nguyên AI”, với sự tham gia chia sẻ của chuyên gia an ninh mạng Ngô Minh Hiếu (Hiếu PC).
AI mở rộng không gian, gia tăng thách thức an ninh mạng
Sự kết hợp giữa AI và IoT cho phép các thiết bị thu thập dữ liệu, phân tích tình huống và tự động thực hiện nhiều hoạt động trong môi trường thực tế. Tuy nhiên, khi số lượng thiết bị kết nối tăng lên và AI được trao quyền thực hiện nhiều tác vụ hơn, nguy cơ mất an toàn thông tin cũng trở nên phức tạp.
Theo báo cáo của Fortune Business Insights, quy mô thị trường AIoT toàn cầu ước tính đạt 82,74 tỷ USD vào năm 2026 và dự báo tiếp tục tăng trưởng kép với tốc độ 32,4%/năm trong giai đoạn 2026-2034.
Tại Việt Nam, MarketsandMarkets ước tính thị trường công nghệ IoT sẽ đạt mốc 7,2 tỷ USD vào năm 2030. Cùng với đó là nền tảng hạ tầng kết nối mở rộng thần tốc với hơn 27,2 triệu thuê bao 5G được ghi nhận tính đến tháng 8/2026 theo số liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ.
Theo số liệu từ Bộ Công an và Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, chỉ riêng năm 2024, Việt Nam ghi nhận hơn 6.000 vụ lừa đảo trực tuyến với tổng thiệt hại trên 12.000 tỷ đồng; thiệt hại trong giai đoạn 2020-2025 lên tới 40.000 tỷ đồng với hơn 24.000 vụ và toàn khu vực ASEAN năm 2024 thiệt hại vượt ngưỡng 23 tỷ USD.
Tại hội thảo, chuyên gia Ngô Minh Hiếu cảnh báo tội phạm mạng đang tận dụng AI để tự động hóa các hoạt động lừa đảo, tạo nội dung giả mạo và mở rộng phạm vi tấn công. Các hình thức đáng chú ý gồm sử dụng công nghệ giả mạo hình ảnh, giọng nói và video để đánh lừa nạn nhân; khai thác dữ liệu khuôn mặt nhằm tìm cách vượt qua hệ thống xác thực sinh trắc học; phát tán mã độc thông qua thiết bị di động và các thiết bị kết nối mạng.
Theo phân tích của chuyên gia, các nguy cơ có thể chia thành hai nhóm chính: tấn công nhắm vào con người và tấn công nhắm vào hệ thống. Nếu nhóm thứ nhất tập trung vào việc thao túng nhận thức, đánh cắp danh tính và lừa đảo người dùng, nhóm thứ hai hướng đến khai thác lỗ hổng của hệ thống AI, thiết bị IoT và các tác tử AI được trao quyền tự động thực hiện nhiệm vụ.
Đáng chú ý, trong kiến trúc AIoT, rủi ro an ninh có thể xuất hiện ở nhiều tầng, từ thiết bị cảm biến, hạ tầng kết nối đến xử lý dữ liệu, mô hình AI và khâu thực thi hành động. Các thiết bị như camera giám sát, bộ định tuyến hay máy chấm công nếu không được bảo vệ đúng cách có thể trở thành điểm xâm nhập vào mạng nội bộ. Trong khi đó, mô hình AI có thể bị thao túng thông qua dữ liệu đầu vào hoặc các chỉ dẫn độc hại; tác tử AI cũng có nguy cơ thực hiện những hành động vượt quá phạm vi được cho phép nếu thiếu cơ chế kiểm soát phù hợp.
Những nguy cơ này cho thấy bảo mật không thể chỉ được xem là khâu xử lý sau khi hệ thống đã vận hành. Thay vào đó, yêu cầu an toàn thông tin cần được tính đến ngay từ giai đoạn thiết kế kiến trúc, lựa chọn thiết bị, xây dựng hạ tầng dữ liệu và phát triển mô hình AI.
Đào tạo theo hướng tiếp cận hệ thống
Thực tế đặt ra yêu cầu đối với nguồn nhân lực công nghệ không chỉ dừng ở khả năng lập trình hoặc phát triển từng thành phần riêng lẻ. Các hệ thống thông minh đòi hỏi đội ngũ kỹ sư hiểu được mối quan hệ giữa phần cứng, mạng kết nối, dữ liệu, nền tảng điện toán, thuật toán AI và các yêu cầu bảo mật trong toàn bộ vòng đời vận hành.
Theo Tiến sĩ Đoàn Xuân Huy Minh, Giám đốc chương trình Thạc sĩ Công nghệ thông tin tại Viện Quản trị và Công nghệ FSB, chương trình MIT-AIoT hướng đến đào tạo đội ngũ kỹ sư, chuyên gia có khả năng tham gia quá trình thông minh hóa hệ thống sản xuất công nghiệp, phát triển đô thị thông minh và giao thông thông minh.
Chương trình tiếp cận AIoT như một chỉnh thể, từ thiết bị, cảm biến và kết nối đến thu thập, xử lý dữ liệu, nền tảng điện toán và ứng dụng AI. Theo định hướng này, người học được trang bị năng lực thiết kế, tích hợp và vận hành hệ thống, thay vì chỉ tập trung vào một công nghệ hoặc thành phần kỹ thuật riêng biệt.
Khung đào tạo gồm các nội dung về nền tảng và kiến trúc AIoT; thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu từ thiết bị IoT; phát triển, triển khai mô hình AI và học máy; thiết kế kiến trúc hệ thống thông tin thông minh; an toàn thông tin và bảo mật dữ liệu trong môi trường kết nối diện rộng.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Đức, đại diện Viện Quản trị và Công nghệ FSB, cho rằng khi AI được tích hợp vào các hệ thống kết nối vạn vật, yêu cầu cốt lõi là bảo đảm hệ thống vừa an toàn, vừa hiệu quả. Người học cần có tư duy tổng thể để đưa AI vào các nền tảng thông minh, phục vụ tối ưu hóa hoạt động và nâng cao năng lực cạnh tranh của tổ chức.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, chương trình đặt trọng tâm vào học tập thông qua dự án, gắn nội dung đào tạo với các bài toán thực tế tại doanh nghiệp. Học viên có cơ hội tiếp cận các nền tảng điện toán đám mây và công cụ phát triển công nghệ, đồng thời trao đổi với giảng viên, chuyên gia có kinh nghiệm triển khai giải pháp.
Theo thông tin từ đơn vị đào tạo, chương trình gồm 60 tín chỉ, dự kiến hoàn thành trong khoảng 18 tháng, cấp bằng Thạc sĩ Công nghệ thông tin của Trường đại học FPT. Khóa đầu tiên dự kiến khai giảng vào tháng 11/2026 tại Hà Nội, Đà Nẵng, Thành phố Hồ Chí Minh và Cần Thơ.
Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào các hoạt động sản xuất, kinh doanh và quản lý, phát triển nguồn nhân lực có năng lực tích hợp công nghệ, tư duy hệ thống và kiến thức an toàn thông tin là một trong những điều kiện để khai thác hiệu quả các hệ thống thông minh. Vấn đề không chỉ là ứng dụng được công nghệ mới, mà còn phải bảo đảm các hệ thống hoạt động tin cậy, an toàn và có khả năng kiểm soát rủi ro.
