UTH sẵn sàng đáp ứng nguồn nhân lực làm chủ công nghệ và thích ứng với kỷ nguyên số

Với 38 năm hình thành và phát triển, Trường đại học Giao thông vận tải Thành phố Hồ Chí Minh đã và đang trưởng thành cùng quá trình hiện đại hóa hạ tầng giao thông của đất nước. Trong chiến lược chung từ các nguồn lực, bài toán nhân lực đang được nhà trường tổ chức, triển khai một cách bài bản, đủ khả năng đáp ứng các yêu cầu rất cao về năng lực của lĩnh vực này. Đây cũng chính là sứ mệnh cốt lõi mà nhà trường theo đuổi trong giai đoạn mới.

Phóng viên Báo Nhân Dân đã có cuộc trao đổi với Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương, Hiệu trưởng Trường đại học Giao thông Vận tải Thành phố Hồ Chí Minh (UTH) chung quanh vấn đề này.

Thích ứng và thay đổi tư duy đào tạo

Phóng viên: Thưa Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương, 38 năm hình thành và phát triển, điều gì khiến ông nhìn thấy rõ nhất sự chuyển mình của UTH hôm nay?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Tôi nghĩ sự thay đổi lớn nhất của UTH không chỉ nằm ở quy mô hay cơ sở vật chất, mà là sự chuyển biến trong tư duy phát triển.

Nếu trước đây, trường đại học chủ yếu đào tạo theo những gì mình sẵn có, thì hiện nay chúng tôi chuyển mạnh sang tư duy đào tạo theo nhu cầu phát triển của đất nước và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp. Đây là sự thay đổi rất quan trọng, bởi trong bối cảnh hiện nay, đại học không thể đứng ngoài dòng chảy phát triển kinh tế-xã hội. Nếu trường đại học chậm đổi mới, sinh viên sẽ tụt lại phía sau thị trường lao động.

UTH đang xây dựng mô hình đại học ứng dụng hiện đại, lấy thực tiễn làm trung tâm, lấy khoa học-công nghệ làm động lực và lấy người học làm chủ thể của quá trình đổi mới. Điều tôi vui nhất là tinh thần đổi mới ấy không chỉ đến từ lãnh đạo nhà trường mà đã lan tỏa đến đội ngũ viên chức, người lao động và sinh viên. Đó là nền tảng cho một trường đại học phát triển bền vững.

Phóng viên: Việt Nam đang bước vào giai đoạn đầu tư hạ tầng quy mô lớn, nhất là metro và đường sắt tốc độ cao. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ, đâu là vai trò của UTH trong giai đoạn này?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Trong giai đoạn Việt Nam đẩy mạnh các dự án hạ tầng chiến lược như metro, đường sắt tốc độ cao và logistics thông minh, vai trò của các trường đại học kỹ thuật, nhất là là các cơ sở đào tạo chuyên sâu về giao thông vận tải như UTH, là hết sức quan trọng.

UTH không chỉ đào tạo nguồn nhân lực mà còn phải tiên phong trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và chuẩn bị đội ngũ kỹ sư có đủ năng lực làm chủ các hệ thống hạ tầng hiện đại trong tương lai. Bởi đường sắt tốc độ cao hay metro không chỉ là câu chuyện vốn đầu tư hay công nghệ, mà cốt lõi vẫn là con người.

Trong bối cảnh đó, UTH tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những đơn vị tiên phong trong đào tạo và nghiên cứu lĩnh vực đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị tại Việt Nam. UTH là Trường đại học đầu tiên trong cả nước thành lập Viện Đường sắt tốc độ cao nhằm đón đầu nhu cầu phát triển nguồn nhân lực và nghiên cứu công nghệ phục vụ các dự án đường sắt hiện đại của quốc gia. Hiện nay, UTH cũng là đơn vị đầu tiên và duy nhất sở hữu Phòng mô phỏng điều khiển và khai thác đường sắt tốc độ cao tại Việt Nam để phục vụ đào tạo, nghiên cứu và thực hành.

Song song đó, nhà trường tập trung đầu tư cho các lĩnh vực logistics, tự động hóa, chuyển đổi số giao thông và hàng không; đồng thời mở rộng mô hình “học kỳ doanh nghiệp” để sinh viên được trải nghiệm môi trường làm việc thực tế ngay từ sớm. Chúng tôi mong muốn UTH không chỉ đào tạo ra những kỹ sư giỏi chuyên môn, mà còn góp phần xây dựng lực lượng nhân lực chất lượng cao đồng hành cùng chiến lược phát triển hạ tầng và công nghệ của đất nước trong nhiều thập niên tới.

Sinh viên “thực chiến” tại doanh nghiệp

Phóng viên: Gần đây, UTH được nhắc nhiều đến với mô hình “học kỳ doanh nghiệp”. Điều gì khiến nhà trường theo đuổi hướng đi này?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Thị trường lao động đang thay đổi rất nhanh, đặc biệt dưới tác động của công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Doanh nghiệp hiện nay không chỉ cần người có bằng cấp, mà cần người có khả năng thích nghi, làm việc nhóm, xử lý tình huống và tiếp cận công nghệ mới. Nếu đào tạo chỉ dừng ở lý thuyết thì khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp sẽ ngày càng lớn.

Vì vậy, UTH đẩy mạnh mô hình “học kỳ doanh nghiệp”, tăng thời lượng trải nghiệm thực tế, đồng thời mời doanh nghiệp tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo. Tôi luôn nghĩ rằng một trường đại học tốt không phải là nơi chỉ cấp bằng đẹp, mà là nơi giúp sinh viên có năng lực làm việc thật và khả năng đứng vững trong môi trường cạnh tranh.

Phóng viên: Chuyển đổi số và AI đang tác động rất mạnh đến giáo dục đại học. UTH chuẩn bị như thế nào cho xu hướng này thưa Phó Giáo sư, Tiến sĩ?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Đây là vấn đề chúng tôi đặc biệt quan tâm. Nhà trường khuyến khích giảng viên ứng dụng AI và dữ liệu lớn vào giảng dạy, đồng thời từng bước đưa các kỹ năng công nghệ số vào chương trình đào tạo kỹ thuật để sinh viên thích ứng với môi trường lao động mới.

Tuy nhiên, theo tôi, điều quan trọng không phải là chạy theo công nghệ, mà là sử dụng công nghệ đúng hướng để phục vụ con người. AI có thể thay đổi cách con người học tập và làm việc, nhưng tư duy sáng tạo, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm xã hội vẫn là giá trị cốt lõi mà đại học phải giữ. Công nghệ có thể hỗ trợ con người rất nhiều, nhưng không thể thay thế khát vọng cống hiến và trách nhiệm với xã hội.

Hợp tác và đoàn kết nâng tầm UTH

Phóng viên: UTH đang mở rộng hợp tác quốc tế trong nhiều lĩnh vực. Nhà trường kỳ vọng gì từ quá trình hội nhập này?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: Việt Nam đang hội nhập rất sâu vào chuỗi phát triển toàn cầu. Nếu giáo dục đại học không mở cửa, không cập nhật công nghệ và chuẩn đào tạo quốc tế thì sẽ rất khó phát triển. Tuy nhiên, chúng tôi không hội nhập theo hướng “đi theo”, mà là để học hỏi, tiếp cận công nghệ tiên tiến và từng bước làm chủ công nghệ.

Hiện nay, UTH mở rộng hợp tác với các đối tác quốc tế trong đào tạo và chuyển giao công nghệ, đặc biệt ở các lĩnh vực đường sắt, logistics và kỹ thuật giao thông, qua đó tạo thêm cơ hội thực tập và tiếp cận môi trường làm việc quốc tế cho sinh viên. Điều quan trọng nhất, theo tôi, là giúp nguồn nhân lực Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh trong môi trường toàn cầu, nhưng vẫn giữ được tinh thần trách nhiệm và bản sắc của mình.

Phóng viên: Nhân kỷ niệm 38 năm thành lập trường, Phó Giáo sư, Tiến sĩ muốn gửi gắm điều gì đến các thế hệ giảng viên, sinh viên và cựu sinh viên UTH?

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương: 38 năm là hành trình của rất nhiều thế hệ đã âm thầm đóng góp để xây dựng UTH có được vị trí như hôm nay. Tôi luôn trân trọng sự tận tâm của đội ngũ cán bộ, giảng viên, viên chức, người lao động; sự nỗ lực của sinh viên và tình cảm gắn bó của các thế hệ cựu sinh viên dành cho nhà trường.

Tôi tin tưởng, trong chặng đường tới, UTH sẽ tiếp tục giữ được tinh thần đoàn kết, đổi mới và khát vọng vươn lên để mỗi người khi nhắc đến UTH không chỉ tự hào về một ngôi trường đào tạo nghề nghiệp, mà còn tự hào vì đây là nơi hun đúc trách nhiệm công dân và tinh thần phụng sự đất nước.

Phóng viên: Xin cảm ơn Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Xuân Phương về cuộc trò chuyện này.