Trong bối cảnh trên, nhiều thành phố tiên phong trên thế giới đã chuyển sang phát triển “hạ tầng xanh”, tích hợp cây xanh, mặt nước và không gian công cộng vào quy hoạch để giúp đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời cải thiện sức khỏe, chất lượng sống cho cư dân.
Dành sự ưu tiên cho thiên nhiên trong quy hoạch
Theo một công bố tại Diễn đàn Kinh tế thế giới năm 2025, Singapore là nơi tiên phong với mô hình “nature-first urban planning” (quy hoạch đô thị ưu tiên thiên nhiên)”. Tại đảo quốc này, 7.800ha, tức là gần 50 % diện tích thành phố được phủ xanh, với hệ thống công viên tạo thành những mạng lưới đường “xanh”, kết nối giữa các địa điểm, mái nhà “xanh”. Thành phố có thiết kế cảnh quan gần tự nhiên, hệ thống thu nước mưa và kiểm soát lũ lụt, giúp thúc đẩy đa dạng sinh học, giảm nhiệt đô thị, tăng khả năng chống chịu với thiên tai và cải thiện chất lượng không khí, môi trường sống.
Singapore giữ kế hoạch mở rộng không gian xanh trong vòng 10-15 năm tới. Con số này đặc biệt đáng chú ý khi đây vốn là nơi có mật độ dân số cao nhất khu vực và quỹ đất đai cực kỳ hạn chế. Sự gia tăng mạnh mẽ của không gian xanh không đến từ việc mở rộng đất đai, mà từ cách tái phân bổ, tái thiết kế và tích hợp thiên nhiên ngay trong kết cấu đô thị. Một trong những trụ cột của chiến lược này là Park Connector Network (PCN), mạng lưới đường đi xanh dành cho người đi bộ và xe đạp, kết nối các công viên, khu bảo tồn và không gian xanh thành một hệ thống liên kết chặt chẽ với tầm nhìn kết nối toàn bộ quốc đảo. Tính đến năm 2024, PCN đã đạt tới 391 km, và dự kiến tăng thêm ít nhất 50 km vào năm 2030, đồng thời bổ sung khoảng 25 công viên mới với tổng diện tích hơn 170ha. Với cấu trúc này, cư dân có thể di chuyển xuyên suốt giữa các khu vực mà hầu như không cần sử dụng phương tiện cơ giới, góp phần giảm phát thải, cải thiện sức khỏe và nâng cao chất lượng sống.
Bên cạnh đó, Singapore còn được biết đến với chiến lược tự nhiên hóa hạ tầng đô thị, trong đó tiêu biểu là dự án cải tạo công viên Bishan-Ang Mo Kio Park. Từ một kênh thoát nước bê-tông, khu vực này đã được chuyển đổi thành một dòng suối uốn lượn với thảm thực vật bản địa và không gian công viên rộng lớn. Giải pháp này không những tạo nên cảnh quan sinh thái đặc sắc, mà còn đóng vai trò như một hệ thống chống ngập lụt tự nhiên, giúp giảm rủi ro khi mưa lớn và điều hòa khí hậu khu vực. Chiến lược này còn tiếp tục được hỗ trợ bởi mô hình “Skyrise greenery/Mảng xanh trên cao”, với cây xanh trên những mái nhà, tường đứng và tầng cao của các tòa nhà, góp phần biến chiều cao đô thị thành “quỹ đất mới” cho thiên nhiên.
Có thể nói, Singapore là thí dụ sinh động cho thấy, một quốc gia, dù có diện tích rất nhỏ, vẫn có thể phát triển không gian xanh rộng lớn nếu sở hữu chiến lược quy hoạch dài hạn và tư duy lấy thiên nhiên làm trung tâm.
Tạo không gian sống nhân văn
Một khái niệm nổi bật được nhắc đến trong năm 2025 là “15-minute city” (thành phố 15 phút), nơi các nhu cầu thiết yếu đều có thể được tiếp cận nhanh chóng và dễ dàng bằng việc đi bộ hoặc xe đạp. Theo Reuters, mô hình này đã được nhiều thành phố trên thế giới áp dụng và được cho là giúp giảm phát thải, giảm phụ thuộc phương tiện cá nhân và thúc đẩy giao thông xanh. Xu hướng này “không chỉ mang lại lợi ích môi trường mà còn tạo ra không gian sống nhân văn, kết nối người-người và con người-thiên nhiên mạnh mẽ hơn, phù hợp với xu hướng đô thị bền vững hiện đại. Paris, Bogota, Vancouver, Glasgow, Barcelona, Thượng Hải là những thành phố như vậy.
Không thể không nhắc tới Copenhagen, thủ đô Đan Mạch, một biểu tượng khác về đô thị hiện đại gắn liền với thiên nhiên và tính bền vững. Tại Copenhagen, mô hình “xanh - thông minh - thích ứng với khí hậu” được thực thi một cách quyết liệt và đồng bộ. Trong những năm gần đây, khi các hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn bất thường, lũ lụt, biến đổi khí hậu gia tăng, thành phố đã nhanh chóng thực hiện các biện pháp đồng bộ nhằm bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống.
Trọng tâm trong những nỗ lực của Copenhagen là việc phát triển mạnh mẽ cơ sở hạ tầng xanh và thông minh. Theo một báo cáo trong năm 2025, thành phố đã tích hợp hệ thống mái nhà xanh, kiến trúc sinh thái, và lựa chọn sử dụng những vật liệu thân thiện môi trường cho các công trình mới, đồng thời mở rộng mạng lưới giao thông xanh. Hệ thống sưởi ấm đô thị sử dụng năng lượng tái tạo, góp phần giảm thiểu đáng kể phát thải carbon ngay từ việc xây dựng.
Không chỉ dừng lại ở những công trình, Copenhagen còn đổi mới trong cách quản lý lưu lượng nước và phòng chống ngập lụt. Nhiều công viên, quảng trường và không gian công cộng được thiết kế để biến thành bể điều tiết nước mưa khi trời mưa lớn, giúp giảm tải hệ thống cống thoát nước, tránh tình trạng gây ngập úng trên một khu vực lớn. Một số khuôn viên xanh cũ, như công viên Enghaveparken, đã được tái thiết kế để đóng vai trò như một vùng đệm mưa. Cách làm này thể hiện tư duy quy hoạch biến thiên nhiên thành thành phần hạ tầng chủ động, không chỉ để giúp thành phố trở nên “xanh - đẹp” mà còn để ứng phó với biến đổi khí hậu.
Cùng với đó, Copenhagen cũng là thành phố tiên phong trong việc phát triển mô hình giao thông bền vững: mở rộng phần đường dành riêng cho xe đạp, khuyến khích việc đi bộ và sử dụng phương tiện công cộng, từ đó giảm sự phụ thuộc vào ô-tô. Theo những phân tích mới nhất, chính sách giao thông này giúp giảm phát thải, tránh ùn tắc giao thông và tạo môi trường sống thân thiện, sạch, an toàn hơn cho cư dân.
