Theo số liệu mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), tổng dư nợ tín dụng xanh hiện nay mới đạt 528 nghìn tỷ đồng, chiếm 5% trong tổng dư nợ nền kinh tế. Tốc độ tăng dư nợ bình quân đạt tích cực khoảng 26%/năm với tín dụng xanh, nhưng đến năm 2050 đòi hỏi tiến tới Net Zero (phát thải ròng bằng 0), vốn và nguồn đầu tư thông qua kênh tín dụng là nguồn lực chính, do đó tốc độ này chưa hẳn đáp ứng được yêu cầu chính đặt ra.
Cơ hội cho các ngân hàng phát triển bền vững
Ông Nguyễn Chí Hiếu, Giám đốc khối Tư vấn môi trường xã hội và Quản trị (ESG) tại KPMG Việt Nam và Campuchia - dẫn chứng tại COP26, Chính phủ Việt Nam đã có những cam kết quan trọng: đến năm 2030 Việt Nam sẽ giảm 9% tổng lượng phát thải khí nhà kính; đến năm 2040 sẽ loại bỏ dần sản xuất điện bằng nhiên liệu than. Và cuối cùng là đến năm 2050 sẽ đưa mức phát thải ròng về 0. “Đây là cơ hội mở ra với các ngân hàng khi tham gia thị trường vốn xanh”, ông Hiếu nhấn mạnh.
Để đạt những tiêu chí đó, theo ước tính, Việt Nam sẽ cần khoảng 368-380 tỷ USD hay 6,8% GDP mỗi năm cho đến năm 2040 để chuyển đổi sang nền kinh tế xanh và ứng phó với tác động của biến đổi khí hậu. Đây là con số đòi hỏi rất nhiều thời gian cùng sự nỗ lực, chung tay của các tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng, trong bối cảnh ngành ngân hàng Việt Nam chỉ chiếm 4,3% tổng dư nợ vào cuối năm 2022, tăng 12,9% so với năm 2021, tương đương khoảng 500 nghìn tỷ đồng (21,2 tỷ USD).
Ông Đào Minh Tú, Phó Thống đốc NHNN cho biết, hiện nay số lượng các tổ chức tín dụng (TCTD) tham gia hoạt động cấp tín dụng xanh là 43 tổ chức. Mục tiêu, năm 2025 có 100% số TCTD tham gia hoạt động cấp tín dụng xanh. Trong đó, các ngân hàng phải có hướng dẫn, quy định nội bộ thực hiện đánh giá rủi ro môi trường xã hội theo quy định.
Đại diện NHNN cho biết, thực tế, đến ngày 31/6, các ngân hàng đã phải hoàn thành nhưng đối với nhiều ngân hàng đây vẫn là vấn đề mới. Tăng trưởng tín dụng xanh hiện nay chưa cao nên mục tiêu cuối năm 2025 tốc độ tăng trưởng tín dụng xanh đạt 25%; đạt 30-35% vào cuối năm 2023. Tương ứng tỷ lệ trên là mục tiêu tỷ trọng tín dụng xanh trong nền kinh tế từ 4,6% tăng lên 10% vào cuối 2025.
Theo các chuyên gia, xây dựng cơ sở hạ tầng để phát triển tín dụng xanh được coi là chìa khóa để mở ra một nền tài chính xanh vững mạnh tại Việt Nam. Tuy nhiên, hiện nay các ngân hàng thương mại khó khăn trong lựa chọn, thẩm định, đánh giá và giám sát khi thực hiện cấp tín dụng xanh
Từ thực tế triển khai, ông Nguyễn Quốc Hưng, Giám đốc Ban Tài trợ dự án ngân hàng BIDV cho biết, vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc trong việc thẩm định dự án xanh. Theo đó, Việt Nam chưa có cơ sở, căn cứ cụ thể trong việc xác định và phân loại dự án xanh. Điều này gây khó khăn cho các ngân hàng thương mại trong việc lựa chọn, thẩm định, đánh giá và giám sát khi thực hiện cấp tín dụng xanh. Hành lang pháp lý để triển khai quản lý rủi ro môi trường - xã hội, tín dụng xanh đang trong quá trình xây dựng và hoàn thiện.
Đồng tình, đại diện một ngân hàng thương mại tư nhân cũng đánh giá: Các cơ chế, khuyến khích của Chính phủ, NHNN khi triển khai cấp tín dụng xanh hiện đang dừng ở mức khuyến khích chung. Chưa có cơ chế ghi nhận trong quá trình đánh giá, xếp hạng đối với tổ chức tín dụng có thành tích tốt trong hoạt động cấp tín dụng xanh, cũng như chưa có cơ chế hỗ trợ nguồn vốn/kênh tiếp cận nguồn vốn thật sự hiệu quả để các tổ chức tín dụng đẩy mạnh tín dụng xanh.
Nguồn vốn đầu tư vào các ngành, lĩnh vực mang lại lợi ích môi trường, nhất là lĩnh vực năng lượng tái tạo, tiết kiệm và hiệu quả năng lượng tại Việt Nam thường đòi hỏi thời gian hoàn vốn dài, chi phí đầu tư lớn, rủi ro thị trường cao nên rất cần các ưu đãi về thời hạn và chi phí vốn vay.
Sớm hoàn thiện khung pháp lý
Về những khó khăn trong việc cấp tín dụng xanh, ông Nguyễn Chí Hiếu cũng chỉ ra năm khó khăn chính mà các ngân hàng cần vượt qua: Một là chất lượng đội ngũ cán bộ trong công tác thẩm định. Ông dẫn lại câu chuyện một ngân hàng từng thắc mắc với mình rằng không biết cách thẩm định một tòa nhà xanh như thế nào, khác gì so với các dự án về môi trường khác như nông - lâm nghiệp; Hai là quy trình nội bộ của ngân hàng khi phân loại và xây dựng khung; Ba là tích hợp các vấn đề rủi ro của ESG vào khung rủi ro chung của ngân hàng. Thay vào đó cần tách biệt từng hạng mục và các khoản đầu tư khác nhau; Bốn là vấn đề “tẩy xanh”. Một số dự án khai khống giá trị xanh hóa sẽ gây thiệt hại cho các ngân hàng; Năm là hệ thống dữ liệu về môi trường xã hội chưa đồng nhất. Nhiều dữ liệu nằm rải rác khắp nơi và không biết tập trung như nào để làm báo cáo phát triển bền vững.
Do đó, ông Nguyễn Quốc Hưng kiến nghị Chính phủ, các bộ, ban, ngành sớm hoàn thiện khung pháp lý, chính sách tổng thể liên quan đến triển khai tài chính bền vững nói chung và tín dụng xanh nói riêng, định hướng phát triển từng ngành hướng đến mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050. Trước mắt, sớm ban hành Tiêu chí phân loại dự án xanh, hướng dẫn công bố thông tin tài chính khí hậu theo chuẩn quốc tế; đưa ra các quy định, hướng dẫn cụ thể, định hướng NHTM tiếp cận nguồn vốn ưu đãi cho tín dụng xanh.
Trong khi đó, để các cơ chế, chính sách của ngành ngân hàng thật sự phát huy hiệu quả nhằm mở rộng và khơi thông nguồn vốn tín dụng cho các lĩnh vực xanh, dưới góc độ của NHNN, ông Nguyễn Xuân Bắc - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế đề nghị Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành rà soát, tham mưu hoàn thiện hành lang pháp lý, từ đó sớm ban hành Danh mục phân loại xanh làm cơ sở cho các TCTD có căn cứ thẩm định, đánh giá và giám sát khi thực hiện cấp tín dụng xanh. Xây dựng lộ trình thực hiện các cơ chế chính sách hỗ trợ các ngành xanh (thuế, phí, vốn, kỹ thuật, thị trường, đến quy hoạch, chiến lược phát triển…) của từng ngành/lĩnh vực một cách đồng bộ nhằm thu hút và phát huy hiệu quả của nguồn vốn tín dụng xanh. Nghiên cứu, xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ phát triển thị trường vốn, thị trường trái phiếu xanh, tạo kênh huy động vốn cho các chủ đầu tư có thêm nguồn lực triển khai các dự án xanh. Sớm hoàn thiện Đề án phát triển thị trường carbon tại Việt Nam, trong đó làm rõ vai trò tham gia của các định chế tài chính, các TCTD trong triển khai, thực hiện”, ông Bắc đề nghị.
