Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), trong 7 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 319,53 tỷ USD, tăng 21,7% so cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, xuất khẩu liên tiếp lập kỷ lục trong hai tháng gần đây. Tháng 6, kim ngạch xuất khẩu lần đầu vượt mốc 50 tỷ USD, đạt 50,9 tỷ USD; sang tháng 7 tiếp tục tăng lên 53,08 tỷ USD.
Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng, doanh nghiệp xuất khẩu đang phải đối mặt với sức ép từ các mức thuế mới của Mỹ, thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam.
Áp lực từ nhiều tầng thuế
Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), nhiều doanh nghiệp vẫn duy trì lượng đơn hàng và kế hoạch giao hàng ổn định nhờ các hợp đồng đã ký trước đó. Tuy nhiên, ảnh hưởng của chính sách thuế bổ sung theo Điều 301 sẽ rõ nét hơn từ tháng 8 và tập trung vào quý IV, khi các hợp đồng mới bắt đầu được ký kết và thực hiện.
Các hợp đồng mới với đối tác Mỹ nhiều khả năng phải đàm phán lại khi nhà nhập khẩu yêu cầu giảm giá giao hàng tại cảng xuất khẩu (FOB) để chia sẻ chi phí thuế hoặc chỉ ký hợp đồng ngắn hạn nhằm hạn chế rủi ro. Thủy sản Việt Nam sẽ chịu bất lợi cạnh tranh so Ecuador, Ấn Độ và Indonesia, những nước chỉ chịu mức thuế 10%. Chênh lệch thuế này đặc biệt ảnh hưởng đến các mặt hàng cạnh tranh trực tiếp như tôm chân trắng, cá ngừ đóng hộp và các sản phẩm đông lạnh tiêu chuẩn.
Ngoài ra, thuế theo Điều 301 sẽ được cộng với thuế nhập khẩu thông thường, thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ cấp (nếu có), làm gia tăng tổng chi phí nhập khẩu.
“Các nhà nhập khẩu Mỹ sẽ cân nhắc kỹ hơn từng doanh nghiệp và từng mã hàng khi lựa chọn nhà cung cấp, thay vì chủ yếu so sánh giữa các quốc gia như trước”, bà Hằng nêu rõ.
Ông Ngô Sỹ Hoài, Tổng Thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết, trong 7 tháng đầu năm, ngành công nghiệp gỗ Việt Nam ghi nhận kim ngạch xuất khẩu hơn 10 tỷ USD, tăng khoảng 5% so cùng kỳ năm trước. Đây là mức tăng trưởng thấp hơn đáng kể so với kỳ vọng.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ những thách thức tại thị trường Mỹ, thị trường xuất khẩu lớn nhất của ngành. Nhiều nhóm sản phẩm gỗ chủ lực đang phải đối mặt với các mức thuế cao. Cụ thể, tủ bếp, bàn trang điểm bằng gỗ và sofa đệm mút hiện chịu mức thuế theo Điều khoản 232 là 25%, đồng thời đứng trước khả năng mức thuế tăng gấp đôi từ đầu năm tới. Nhóm sản phẩm gỗ dán đang chịu thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp với tổng mức lên tới 137,8%.
Không chỉ đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại, doanh nghiệp còn chịu tác động từ chính sách thuế liên quan đến lao động cưỡng bức. Việt Nam hiện thuộc nhóm chịu mức thuế 12,5%. Đây tiếp tục là một yếu tố làm gia tăng chi phí và tạo thêm áp lực cạnh tranh cho doanh nghiệp.
Với “rừng” thuế của Mỹ hiện nay, doanh nghiệp gỗ đang gặp rất nhiều khó khăn và tốc độ tăng trưởng trong những tháng cuối năm có thể tiếp tục giảm. Ngành vẫn đặt mục tiêu đạt tổng kim ngạch xuất khẩu khoảng 19 tỷ USD đối với cả gỗ và lâm sản ngoài gỗ. Như vậy, kim ngạch vẫn tăng nhưng khó đạt mức tăng trưởng hơn 10% như kỳ vọng.
“Năng nhặt chặt bị” từng đơn hàng
Theo ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán thương mại, Trưởng Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ, với hơn 330 triệu người tiêu dùng tại Mỹ, dự kiến nhập khẩu khoảng 3,4 nghìn tỷ USD trong năm 2026, vẫn còn dư địa lớn cho hàng hóa Việt Nam. Tuy nhiên, cơ hội chỉ trở thành lợi thế khi doanh nghiệp kiểm soát được rủi ro.
Thương vụ Việt Nam tại Mỹ khuyến nghị doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ thị trường, từng phân khúc khách hàng, khu vực địa lý và kênh phân phối để xây dựng phương thức tiếp cận linh hoạt, phù hợp với từng đối tác. Cùng với đó, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ giao thương và tài liệu giới thiệu bằng tiếng Anh, đáp ứng yêu cầu thẩm định của nhà nhập khẩu trước khi tham gia các hội chợ hoặc chương trình kết nối giao thương. Hồ sơ cần thể hiện rõ mã sản phẩm, các chứng nhận liên quan, nguồn nguyên liệu, địa điểm và năng lực nhà máy, công suất, sản lượng, số lượng đặt hàng tối thiểu, thời gian giao hàng, quy trình kiểm soát chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc.
Doanh nghiệp cũng cần nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và kiểm soát chặt những nguyên liệu có ý nghĩa quyết định đến xuất xứ hàng hóa. Đây là giải pháp giúp hạn chế rủi ro liên quan đến phòng vệ thương mại và các yêu cầu tuân thủ của Mỹ. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chuyên nghiệp hơn trong ký kết hợp đồng, đặc biệt với các điều khoản về logistics, thanh toán, giải quyết tranh chấp, điều chỉnh giá khi chính sách thay đổi, bảo hiểm, tiêu chuẩn chất lượng và xử lý khiếu nại.
Cơ quan Thương vụ Việt Nam tại Mỹ sẽ tiếp tục triển khai các hoạt động theo hướng toàn diện, liên tục và có trọng tâm; tập trung cập nhật những thay đổi về thuế, hải quan, phòng vệ thương mại, tiêu chuẩn kỹ thuật và các quy định tiếp cận thị trường.
Ngoài ra, Thương vụ tiếp tục phối hợp với các hiệp hội và doanh nghiệp tham gia hội chợ chuyên ngành, chương trình kết nối thu mua, quảng bá sản phẩm và xúc tiến thương mại tại Mỹ. Qua đó, góp phần nâng cao hình ảnh thương hiệu Việt Nam, mở rộng sự hiện diện của hàng Việt trong các hệ thống phân phối và bán lẻ tại thị trường này.
Từ góc độ doanh nghiệp, theo Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, ngành gỗ đang tận dụng từng cơ hội, mở rộng thị trường theo hướng “năng nhặt chặt bị” để bù đắp phần sụt giảm từ Mỹ. Tại các thị trường truyền thống, doanh nghiệp cũng đang thay đổi cách tiếp cận, đẩy mạnh khai thác dư địa còn lại. Trong 7 tháng đầu năm, xuất khẩu sản phẩm gỗ sang Trung Quốc tăng hơn 40%, trong khi xuất khẩu sang Nhật Bản và EU cũng ghi nhận mức tăng khá. Cùng với đó, các thị trường mới tiếp tục được mở rộng.
Bên cạnh mở rộng thị trường, doanh nghiệp cũng cần nâng cao chất lượng, đa dạng hóa sản phẩm và đáp ứng tốt hơn các yêu cầu về nguồn gốc, môi trường để tăng sức cạnh tranh. Đây được xem là hướng đi cần thiết để doanh nghiệp duy trì đơn hàng và từng bước giảm sự phụ thuộc vào một thị trường.
