Theo Hiệp hội Thị trường trái phiếu Việt Nam (VBMA), hoạt động phát hành trái phiếu doanh nghiệp đang có dấu hiệu sôi động trở lại. Tính từ đầu năm đến ngày 17/7, tổng giá trị phát hành đạt 272.397 tỷ đồng. Phát hành riêng lẻ chiếm hơn 90%, tương đương 246.065 tỷ đồng; phát hành ra công chúng đạt 26.333 tỷ đồng.
Riêng trong tuần từ ngày 13 - 17/7, thị trường ghi nhận sáu đợt phát hành với tổng giá trị khoảng 4.800 tỷ đồng. Nhiều lô trái phiếu có lãi suất từ 14% đến 18%/năm.
Giá vốn ngày càng đắt đỏ
Công ty TNHH Xây dựng Hạ tầng Crystal đã hoàn tất phát hành lô trái phiếu CIC12601 trị giá 2.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 71% vốn điều lệ của doanh nghiệp. Lô trái phiếu được phát hành riêng lẻ trong nước trong hai ngày 16-17/7/2026, có kỳ hạn 5 năm và dự kiến đáo hạn vào ngày 17/7/2031.
Lãi suất trong hai kỳ đầu được cố định ở mức 12,5%/năm. Từ các kỳ tiếp theo, lãi suất được tính bằng lãi suất tham chiếu cộng biên độ 4%/năm, nhưng không thấp hơn 12,5%/năm. Đây là một trong những mức lãi suất cao nhất trên thị trường hiện nay.
Cũng trong tháng 7, Công ty CP Dịch vụ Cáp treo Bà Nà, đơn vị vận hành Khu du lịch Bà Nà Hills của Sun Group, đã phát hành thành công lô trái phiếu BNC12601 trị giá 420 tỷ đồng. Lô trái phiếu có kỳ hạn 5 năm, đáo hạn ngày 17/7/2031. Lãi suất trong bốn kỳ đầu là 11,5%/năm; từ các kỳ sau, lãi suất được xác định bằng bình quân lãi suất tiền gửi tiết kiệm cá nhân kỳ hạn 12 tháng tại bốn ngân hàng quốc doanh lớn cộng thêm 4,5%/năm, với mức tối thiểu 10,5%/năm.
Ngoài hai doanh nghiệp trên, thị trường còn ghi nhận nhiều lô trái phiếu có lãi suất hai con số. Vinhomes phát hành hai lô trái phiếu với tổng giá trị 3.000 tỷ đồng, áp dụng lãi suất 12,5%/năm trong hai kỳ đầu và duy trì mức sàn 12,5%/năm cho các kỳ tiếp theo. Công ty CP Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội cũng huy động 119 tỷ đồng trái phiếu với lãi suất cố định 10,5%/năm.
Theo báo cáo thị trường trái phiếu doanh nghiệp tháng 6 của FiinGroup (công ty chuyên cung cấp dữ liệu tài chính, thông tin kinh doanh…), mặt bằng lãi suất phát hành của nhóm bất động sản đã tăng lên khoảng 12%/năm, cao hơn đáng kể so nhóm ngân hàng. Khoảng cách này phản ánh sự khác biệt về mức độ tín nhiệm, đồng thời cho thấy các doanh nghiệp bất động sản phải chấp nhận chi phí vốn cao hơn để thu hút nhà đầu tư.
Điều này thể hiện nhu cầu vốn trung và dài hạn chưa hạ nhiệt. Động lực này đến từ việc nhiều dự án bất động sản đang được tái khởi động, nhu cầu đầu tư tăng lên, trong khi khả năng tiếp cận tín dụng ngân hàng vẫn chịu những giới hạn nhất định.
Ngoài ra, áp lực tài chính cũng chưa có dấu hiệu giảm bớt khi khối lượng trái phiếu đáo hạn trong những tháng cuối năm vẫn ở mức lớn. Theo VBMA, từ nay đến hết năm 2026 sẽ có khoảng 111.673 tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp đến hạn thanh toán. Trong đó, bất động sản tiếp tục là nhóm chịu áp lực lớn nhất với 59.620 tỷ đồng, chiếm khoảng 55% tổng giá trị đáo hạn; xếp sau là ngân hàng với 20.755 tỷ đồng, tương đương khoảng 19%.
Theo dự báo của VIS Rating (công ty chuyên xếp hạng và phân tích thị trường vốn), giá trị phát hành trái phiếu doanh nghiệp năm 2026 vẫn có thể tăng 15-20% so năm trước nhờ niềm tin thị trường dần cải thiện và nhu cầu vốn trung, dài hạn vẫn rất lớn. Tuy nhiên, sự tăng trưởng này sẽ diễn ra trên nền tảng mới: Tiêu chuẩn phát hành chặt chẽ hơn, yêu cầu minh bạch cao hơn và nhà đầu tư định giá rủi ro sát thực tế hơn.
Trong bối cảnh đó, lãi suất hai chữ số không đơn thuần là mức lợi nhuận hấp dẫn dành cho nhà đầu tư, mà còn phản ánh mức giá mà doanh nghiệp phải trả để tiếp cận dòng vốn.
Ông Phan Duy Hưng, Giám đốc cấp cao Ban Định chế tài chính của VIS Rating cho biết, điều kiện huy động vốn chưa thật sự thuận lợi đã đẩy chi phí phát hành trái phiếu lên cao. Theo đó, lãi suất coupon bình quân của trái phiếu ngân hàng đạt 8,5%, tăng 2,6 điểm phần trăm so cùng kỳ, trong khi nhóm bất động sản ở mức 11,5%, tăng 0,8 điểm phần trăm.
Không chỉ chi phí vốn tăng, kỳ hạn bình quân của các đợt phát hành mới cũng rút ngắn xuống còn 4,8 năm, thấp hơn mức 5,4 năm của quý trước, cho thấy cả doanh nghiệp phát hành và nhà đầu tư đều có xu hướng thận trọng hơn.
Phép thử với doanh nghiệp
Theo bà Nguyễn Thị Kiều Hạnh, Trưởng nhóm phân tích VIS Rating, rủi ro tái cấp vốn trong thời gian tới sẽ chủ yếu tập trung ở các doanh nghiệp bất động sản gặp khó khăn, đặc biệt là những đơn vị từng chậm thanh toán hoặc gia hạn trái phiếu trong giai đoạn 2023-2024. Trong bối cảnh mặt bằng lãi suất vẫn ở mức cao, khả năng tiếp cận nguồn vốn mới của nhóm doanh nghiệp này sẽ tiếp tục gặp nhiều thách thức.
Nhìn rộng hơn, đây cũng là quá trình sàng lọc tất yếu của thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Khi khung pháp lý ngày càng hoàn thiện và tiêu chuẩn phát hành được nâng lên, dòng vốn sẽ có xu hướng chảy về những doanh nghiệp minh bạch, có năng lực tài chính tốt và dự án khả thi. Ngược lại, những doanh nghiệp không cải thiện được chất lượng tín dụng và quản trị tài chính sẽ ngày càng khó tiếp cận thị trường vốn.
Phân tích rõ hơn về những thách thức của doanh nghiệp, ông Nguyễn Khắc Hải, Giám đốc Khối phụ trách Luật và Kiểm soát tuân thủ, Công ty CP Chứng khoán SSI cho biết, một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định 200/2026/NĐ-CP là yêu cầu doanh nghiệp phát hành phải sử dụng vốn đúng mục đích đã công bố. Trong thời gian chưa giải ngân hoặc chưa lựa chọn được dự án phù hợp, nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi chỉ được gửi tại ngân hàng hoặc đầu tư vào chứng chỉ tiền gửi, qua đó hạn chế tình trạng sử dụng vốn sai mục đích như trước đây.
Ngoài ra, chỉ những trái phiếu đã được xếp hạng tín nhiệm và có tài sản bảo đảm đủ để bảo đảm toàn bộ nghĩa vụ gốc và lãi trong suốt thời gian tồn tại mới được phép chào bán cho nhóm nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp. Đồng thời, doanh nghiệp phát hành không được sử dụng chính cổ phần hoặc cổ phiếu của mình làm tài sản bảo đảm.
Theo ông Hải, các quy định mới vừa tăng cường bảo vệ nhà đầu tư, vừa tạo sức ép để doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch và chất lượng tín dụng. Cùng với sự tham gia của nhiều tổ chức xếp hạng tín nhiệm, doanh nghiệp cũng dần quen với việc được đánh giá không chỉ ở cấp tổ chức phát hành mà còn đối với từng lô trái phiếu.
Điều này đồng nghĩa doanh nghiệp đang phải thích nghi với một bối cảnh hoàn toàn khác so giai đoạn lãi suất thấp trước đây. Khi chi phí huy động vốn đồng loạt gia tăng, từ tín dụng ngân hàng đến phát hành trái phiếu, việc mở rộng bằng đòn bẩy tài chính không còn là lựa chọn dễ dàng. Thay vào đó, doanh nghiệp buộc phải tập trung hơn vào hiệu quả dự án, tối ưu dòng tiền và kiểm soát nợ vay.
Những doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định và dự án có hiệu quả vẫn có thể huy động vốn, dù với chi phí cao hơn. Ngược lại, các doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào vốn vay, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản, sẽ chịu áp lực lớn hơn khi chi phí vốn tăng làm thu hẹp biên lợi nhuận.
Tựu trung lại, trong giai đoạn tới, vấn đề không còn là doanh nghiệp có phát hành được trái phiếu hay không, mà là có đủ năng lực để huy động vốn với chi phí hợp lý hay không. Thị trường sẽ chuyển sang định giá theo chất lượng tín dụng và hiệu quả sử dụng vốn của từng doanh nghiệp.
