Trong phiên giao dịch cuối tuần qua (ngày 2/10), cổ phiếu PNJ của Công ty CP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận trở thành tâm điểm thị trường khi lực cầu bắt đáy xuất hiện sau nhiều phiên bán tháo. Giao dịch sôi động đưa khối lượng khớp lệnh lên hơn 76 triệu cổ phiếu, tương đương gần 15% tổng lượng cổ phiếu đang lưu hành. Đây là khối lượng khớp lệnh trong một phiên cao nhất của PNJ kể từ khi niêm yết.
Tuy nhiên, lực cầu này vẫn chưa đủ hấp thụ áp lực bán, khiến PNJ quay đầu và đóng cửa tại giá sàn 23.050 đồng/cổ phiếu. Ở mức giá này, cổ phiếu đã giảm gần 73% so với đỉnh cuối tháng 1, kéo vốn hóa thị trường xuống dưới 12.000 tỷ đồng, giảm hơn 32.000 tỷ đồng so với thời điểm lập đỉnh.
Nhiều lần được “cứu”, cổ phiếu vẫn chịu áp lực
Đây không phải lần đầu dòng tiền lớn xuất hiện tại PNJ khi cổ phiếu này bị bán tháo. Ngày 8/7, sau ba phiên giảm sàn liên tiếp, PNJ khớp lệnh hơn 25,6 triệu cổ phiếu và đóng cửa ở mức 52.000 đồng, tăng 2,4%. Cùng thời điểm, Hội đồng quản trị công bố các bước chuẩn bị mua lại cổ phiếu nhằm bảo vệ lợi ích lâu dài của cổ đông.
Tuy nhiên, lực cầu lớn không phải lúc nào cũng giúp cổ phiếu phục hồi. Trong phiên 24/7, hơn 41,3 triệu cổ phiếu PNJ được giao dịch, tương đương hơn 1.270 tỷ đồng, nhưng mã này vẫn đóng cửa tại giá sàn. Hơn 423.000 cổ phiếu chưa tìm được bên mua. Thanh khoản tăng mạnh giúp nhiều nhà đầu tư bán được cổ phiếu, song chưa đủ hấp thụ toàn bộ lượng bán ra.
Các giao dịch mua vào của lãnh đạo, người liên quan và quỹ đầu tư cũng chưa ngăn được đợt giảm giá mới khi triển vọng tài chính doanh nghiệp thay đổi. Đáng chú ý, áp lực bán gần đây đến nhiều từ nhà đầu tư nước ngoài. Trong phiên 2/10, khi tổng khối lượng khớp lệnh đạt hơn 76 triệu cổ phiếu, khối nước ngoài bán ròng khoảng 54 triệu đơn vị, tương đương gần 11% lượng cổ phiếu đang lưu hành.
Tỷ lệ sở hữu nước ngoài tại PNJ theo đó giảm xuống khoảng 37%. Diễn biến này cho thấy, dòng tiền bắt đáy trong nước đã hấp thụ lượng lớn cổ phiếu khối nước ngoài bán ra, nhưng vẫn chưa đủ giúp PNJ thoát giá sàn.
Hồi giữa tháng 7, cổ phiếu FPT của Công ty CP Tập đoàn FPT cũng gây chú ý khi ghi nhận mức giá 66.800 đồng/cổ phiếu (thấp nhất kể từ tháng 11/2023), chỉ bằng gần một nửa so với mức đỉnh 133.400 đồng/cổ phiếu (phiên 2/1/2025). Đồng thời ghi nhận là cổ phiếu bị bán ròng nhiều nhất thị trường với quy mô rút vốn lên đến hàng chục nghìn tỷ đồng.
Sở hữu nước ngoài tại FPT giảm từ mức kín "room" ngoại trước đây xuống chỉ còn 27,75% như hiện nay. Đặc biệt, trong khoảng thời gian này, FPT cũng liên tục được “giải cứu” nhưng giá vẫn liên tục đi xuống chỉ còn 62.100 đồng/cổ phiếu, giảm hơn 7% kể từ giữa tháng 7 đến nay.
Trên thị trường, “giải cứu” cổ phiếu là cách gọi chung cho các động thái như bắt đáy, lãnh đạo mua vào, doanh nghiệp mua lại cổ phiếu hoặc huy động thêm vốn. Với giao dịch trên sàn, dấu hiệu thường thấy là thanh khoản tăng đột biến sau chuỗi giảm giá kéo dài.
Một phiên giao dịch sôi động chưa đủ xác nhận đáy dài hạn. Nếu triển vọng kinh doanh hoặc điều kiện vĩ mô chưa cải thiện, cổ phiếu có thể chỉ hồi phục ngắn hạn rồi tiếp tục giảm. Hay nói cách khác, những động thái này có thể hỗ trợ tâm lý thị trường, nhưng hiệu quả còn phụ thuộc vào kết quả giao dịch thực tế.
Khi nhà đầu tư mua cổ phiếu đang lưu hành trên sàn, tiền được chuyển cho người bán, thay vì vào doanh nghiệp. Giao dịch có thể cải thiện thanh khoản và giúp hấp thụ áp lực bán, song không trực tiếp bổ sung nguồn lực để công ty chi trả các nghĩa vụ tài chính hay mở rộng kinh doanh.
Nếu doanh nghiệp mua lại cổ phiếu của chính mình, công ty phải sử dụng nguồn tiền để thanh toán cho cổ đông bán ra. Trong khi đó, phát hành thêm cổ phiếu để huy động vốn mới có thể đưa tiền vào doanh nghiệp, phục vụ hoạt động kinh doanh và các nhu cầu tài chính. Vì vậy, đánh giá một pha “giải cứu” cần làm rõ nguồn tiền, bên nhận tiền và vấn đề được giải quyết.
Thanh khoản mở lối ra, nền tảng kinh doanh quyết định đường dài
Ở góc độ giao dịch nội bộ, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Nghiên cứu và Phát triển khách hàng cá nhân của Chứng khoán Yuanta Việt Nam cho rằng, việc lãnh đạo và cổ đông lớn mua vào có thể gửi thông điệp trấn an tới thị trường. Tuy nhiên, giá trị của thông điệp đó còn cần được kiểm chứng qua kết quả thực hiện.
Nhà đầu tư cần phân biệt lượng cổ phiếu đăng ký với lượng thực mua, đồng thời xem xét thời điểm và phương thức giao dịch. Mua khớp lệnh trực tiếp hấp thụ lượng bán trên sàn, còn giao dịch thỏa thuận chủ yếu chuyển quyền sở hữu giữa các bên, không nhất thiết làm giảm lượng cổ phiếu đang chờ bán.
Đơn cử như tại PNJ, sau khi mua 300.000 cổ phiếu trong tháng 7, ông Cao Ngọc Duy đăng ký bán 9 triệu cổ phiếu từ ngày 1 đến 30/10 để đáp ứng nhu cầu tài chính cá nhân. Đây là kế hoạch giao dịch, chưa phải kết quả bán thực tế. Diễn biến này cho thấy cần theo dõi cả quá trình thay đổi sở hữu, thay vì xem một lần mua vào là cam kết nắm giữ lâu dài hoặc suy diễn động cơ ngoài thông tin đã công bố.
Hay như tại FPT, ngoài yếu tố dòng vốn nước ngoài, cổ phiếu của doanh nghiệp còn chịu tác động tâm lý từ lo ngại về làn sóng AI mới. Các mô hình AI ngày càng phát triển nhanh khiến nhà đầu tư thận trọng hơn với triển vọng tăng trưởng và biên lợi nhuận của nhóm doanh nghiệp công nghệ.
Áp lực bán không chỉ đến từ tình hình kinh doanh mà còn có thể phát sinh từ việc nhà đầu tư sử dụng vốn vay để mua cổ phiếu. Khi giá giảm, nhà đầu tư phải bổ sung tài sản bảo đảm; nếu không đáp ứng yêu cầu, cổ phiếu có thể bị bán giải chấp, khiến lượng bán ra tăng thêm.
Theo ông Nguyễn Anh Khoa, Giám đốc Khối Phân tích và Nghiên cứu của Agriseco, thanh khoản suy yếu làm gia tăng áp lực thu hẹp dư nợ margin và bán giải chấp. Sức ép này có thể lan sang cả những cổ phiếu có nền tảng cơ bản tích cực, trong khi định giá thấp chưa đủ thu hút dòng tiền trở lại.
Do đó, đánh giá khả năng phục hồi sau một phiên “giải cứu” cần căn cứ vào nguyên nhân giảm giá. Nếu áp lực chủ yếu đến từ bán giải chấp và thiếu hụt lực cầu ngắn hạn, dòng tiền mới có thể giúp giao dịch dần cân bằng. Nếu triển vọng lợi nhuận, chất lượng tài sản hoặc nhu cầu vốn của doanh nghiệp thay đổi, nhà đầu tư cần đánh giá lại giá trị cổ phiếu.
Thanh khoản đột biến cho thấy người bán đã tìm được bên mua, đồng thời rủi ro được chuyển sang người nắm giữ mới. Vì vậy, giá trị giao dịch lớn chưa đủ để kết luận đà giảm đã kết thúc hay triển vọng doanh nghiệp đã cải thiện.
Tựu trung, các pha “giải cứu” giá cổ phiếu có thể làm dịu áp lực trước mắt và tạo thêm thời gian để doanh nghiệp xử lý khó khăn. Tuy nhiên, đây chỉ là động thái giải quyết phần ngọn, nhờ dòng tiền bắt đáy được kích hoạt chứ chưa thể giải quyết tận gốc rễ của vấn đề.
Khả năng phục hồi bền vững vẫn phụ thuộc vào thông tin minh bạch, nguồn lực tài chính và kết quả kinh doanh. Với PNJ, FPT hay những trường hợp khác, niềm tin của nhà đầu tư cần được củng cố bằng những chuyển biến thực tế, thay vì chỉ dựa vào một vài phiên thanh khoản tăng mạnh.
